शिलान्यासमै सीमित सुनकोसी पुल

डिल्लीराम खतिवडा

उदयपुर — शिलान्यासको डेढ वर्ष बितिसक्दा पनि सुनकोसी नदीमा पक्की पुल बन्ने छाँट देखिएको छैन । पुल बने उदयपुर, भोजपुर र खोटाङलाई सडक सञ्जालसँग जोड्नेछ । तत्कालीन प्रधानमन्त्री शेरबहादुर देउवाले ०७४ भदौ ३१ मा उदयपुरको रानीटारस्थित सुनकोसी नदीमा पुल निर्माणको शिलान्यास गरेका थिए । यसको निर्माण कार्य केही समयपछि रोकिएकामा अझै सुरु हुन सकेको छैन ।

उदयपुर–भोजपुर जोड्न सुनकोसी नदीको रानीटारमा बनाइएको झोलुंगे पुल । यो झोलुंगे पुल विस्थापित गरी पक्की पुल निमार्णका लागि डेढ वर्षअघि शिलान्यास गरिएको थियो । तस्बिर : डिल्लीराम/कान्तिपुर 

शिलान्यासको डेढ वर्ष बित्दा ५ प्रतिशत कामसमेत हुन सकेको छैन । पुल करिब २३ करोड रुपैयाँको लागतमा ०७६ को असार मसान्तसम्म निर्माण कार्य सम्पन्न गर्ने गरी ठेक्का लागेको थियो । रसुवा/एसएनएस/पप्पु ज्वाइन्ट भेन्चरले निर्माण कार्यको ठेक्का लिएको हो ।

Citizen

ठेक्का लिएको कम्पनीले शिलान्यासपछि पिलरका लागि उदयपुरतर्फको रानीटारमा एउटा खाडल खन्नेबाहेक अन्य कुनै काम गरेको छैन । निर्माण सुरु गरेको ठेकेदार कम्पनीले एउटा खाल्डो पनि पूरा नगरी त्यहाँ राखिएका निर्माण सामग्रीसमेत लिएर हिँडेको स्थानीयवासीले बताए । अहिले निर्माण स्थलमा एउटा जेनेटरमात्रै छ ।

‘पुल शिलान्यास गर्दा प्रधानमन्त्री देउवाले पुल चाँडै निर्माण हुने बताएका थिए,’ स्थानीय मनोज खड्काले भने, ‘डेढ वर्षमा एउटा पिलरसम्म बन्न सकेको छैन ।’ त्यसैले देवाउले भने जस्तै चाँडै बन्ने होइन कि पुल नै नबन्ने छाँट देखिएको उनले बताए ।

निर्माणको ठेक्का लिएको कम्पनीको लापारबाहीले पुल निर्माण अलपत्र परेको स्थानीय रत्न तामाङले बताए । ‘काममा ठेकेदारले लार्पबाही गर्दा सुनकोसी पुल बन्दैन कि भन्ने शंका छ,’ उनले भने, ‘डेढ वर्षसम्म केही पनि काम भएको छैन ।’ कसरी अबको डेढ वर्षमा पुल निर्माण भइसक्ने हो ? उनले प्रश्न गरे ।

‘उदयपुर–भोजपुर दुवैतर्फ सडक निर्माण भइसकेको छ,’ चौडण्डीगढी नगरपालिका १ का वडाध्यक्ष रोहित तामाङले भने, ‘सडक तयार भए पनि पुल नहुँदा भोजपुरका सार्वसाधारणले दैनिक उपभोग्य तथा अन्य सामग्री ढुवानी र आवतजावतमा समस्या भोगिरहेका छन् ।’

पुल अभावमा पश्चिमी भोजपुरको आमचोक र खोटाङको जन्तेढुंगा गाउँपालिकाका सर्वसाधारणले बढी सास्ती खेप्नुपरको उनले बताए ।

पुल निर्माणका लागि तयारी गरिएको पिलरको गाड्ने जमिनमुनि कडा चट्टान निस्केका कारण ढिलाइ भएको सडक विभाग पुल आयोजना पूर्वी सेक्टर कार्यालय धरानका प्रमुख इन्जिनियर कैलाश साहले बताए । ‘पहिलेको डिजाइनमा पुल बन्न नसक्ने भएकाले पुनः अर्को डिजाइन गर्नुपर्ने भएको छ,’ उनले भने, ‘पुलको नयाँ डिजाइन बनेर आइएपछि विभागले स्वीकृत गर्नेछ ।’

डिजाइन स्वीकृत भएर आएपछि पहिलेकै लागत र ठेकेदारले काम सुरु गर्ने उनले बताए । पुल नहुँदा सिधायातायात सञ्चालन हुन नसक्दा सामान ढुवानी र आवतजावतमा समस्या छ ।

प्रकाशित : चैत्र ७, २०७५ ०९:००
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT

कफी खेती फैलिँदै

आनन्द गौतम

ताप्लेजुङ — फुङलिङ नगरपालिका १ तिनधारेका तिलबहादुर कार्कीले कफी खेतीका लागि बिरुवाको नर्सरी राख्न थालेका छन् । माटो बनाउने मल लगाउने र ड्याङ बनाएर रोपेको दाना जेठ–असारमा उम्रने भएकाले उनले अहिलेदेखि दल राख्न थालेका हुन् ।

ताप्लेजुङको फुङलिङ नगरपालिका १ तिनधारेका किसान कफी टिप्दै । तस्बिर : आनन्द/कान्तिपुर

कफीखेतीका नमुना किसानमध्येका एक उनले व्यक्तिगत प्रयोजन र बिक्रीका लागि पनि प्रत्येक वर्ष बिरुवा उमार्छन् ।
तिलबहादुका अनुसार दल राख्नका लागि माटो र मलको मात्रा मिल्नुपर्छ । चिस्यान राखिराख्न प्रत्येक साँझ या त दुई दिनको अन्तरमा सिँचाइ गर्नुपर्छ । दल राख्ने कफीको दाना टिप्तै छुट्याएर टिप्नुपर्छ । राम्ररी पाकेको, पोटिलो दाना टिपेर बियाँ बनाएर त्यसको दल राखे बिरुवा राम्रो उम्रने र हुर्कन पनि छिटो हुने उनको अनुभव छ ।

अरू किसानकामा पनि चाँडै फैलियोस् भनेर बिक्रीका लागि राखिने नर्सरी तयारी गर्ने बेलादेखि नै दाना, मल, माटो, बालुवा, पानी र नर्सरीलाई विशेष ध्यान दिनुपर्ने कार्की बताउँछन् । उनका अनुसार नर्सरी तयार गरेको ठाउँको माटोमाथि छानेको मल लगाउनुपर्छ ।

मलको माथि पातलो गरी बालुवा छरिदिनुपर्छ । त्यसमा बीउलाइ घोप्टो पारेर रोप्नुपर्छ र रोपेको दाना माटो र मलले अलिअलि छोपिदिनुपर्छ । त्यसको माथि सुकेको पतझरको छापो राख्नुपर्छ । सिँचाइ त्यसको माथिबाट गर्नुपर्छ । यसरी राखेको नर्सरीमा ४५ दिनदेखि २ महिनासम्ममा बिरुवा उम्रिसक्छ ।

नगदेबालीमध्येमै कफी अहिलेको राम्रो आम्दानीको स्रोत भएको हाङदेवाका किसान देवेन्द्र मादेन बताउँछन् । यसको बिक्रीमा समस्या छैन । प्रत्येक वर्षको मंसिर १ गते कफी विकास बोर्डले यसको समर्थन मूल्य निर्धारण गर्छ ।
यो वर्ष बोटमा उत्पादन भएको दाना जस्ताको तस्तै बिक्री गरे प्रतिकेजी ८० रुपैयाँ निर्धारण गरिएको थियो ।

किसानले भने एक सय रुपैयाँसम्ममा बिक्री गरे । बोटमा फलेको ताजा यस फललाइ चेरी भनिन्छ । त्यसको बोक्रा फालेपछिको मूल्य ए ग्रेडको ४ सय २५ र बीको ४ सय १० रुपैयाँ निर्धारण गरिएको कफी विकास बोर्डको सूचना केन्द्रमा उल्लेख छ । यो अघिल्लो वर्षको तुलनामा २० रुपैयाँले बढी हो । बोक्रा फालेपछिको दानालाइ पार्चमेन्ट भनिन्छ ।

८ देखि १० पातको भएपछि रोपिने कफीले दुई वर्षदेखि सामान्य र तीन वर्षदेखि राम्रो आम्दानी दिन थाल्छ । रोपेको पाँच वर्षदेखि भने पूर्ण आम्दानी लिन सकिन्छ । साढे दुई मिटरको अन्तरमा रोपिने कफीलाई एक–एक फिटको खाल्टो बनाउनुपर्छ । खाल्टोमा रोप्नुअघि मल र माटोको मात्रा मिलाउनुपर्छ ।

मलपानीको मात्रा पुर्‍याउन र बिरुवालाई झाँगिन दिन रोपाइँको अन्तरमा विशेष ध्यानदिनुपर्ने किसानलाई कफी खेतीसम्बन्धी तालिम दिँदै आएको संस्था वातावरण संरक्षण तथा विकास मञ्चका कृषिविज्ञ हरिश्चन्द्र चिलवाल बताउँछन् । चिलवालका अनुसार एक रोपनी क्षेत्रफलमा एक सय बोट कफीका बिरुवा लगाउन सकिन्छ ।

राम्ररी स्याहार पुर्‍याए एउटा बोटमा ८ देखि १० किलोसम्म फल्छ । कम्तीमा ८ सयदेखि हजार किलोसम्म उत्पादन हुने क्षेत्रमा अहिलेको बजार मूल्यअनुसार ८० हजारदेखि १ लाख रुपैयाँसम्म आम्दानी हुने गरेको छ । एउटै बोटमा १५ किलोसम्म पनि उत्पादन लिएको मादन बताउँछन् ।

चिलवालका अनुसार अहिलेको कफीको बजार मूल्य अरू बालीको तुलनामा सबैभन्दा राम्रो छ । चिसो हावापानी र अर्गानिक उत्पादन भएकाले अरू देशको तुलनामा नेपालको कफीलाई राम्रो मूल्य दिएको चिलवाल बताउँछन् । उनका अनुसार माग पनि प्रसस्तै छ । कुनै पनि किसानले बजारको समस्या झेल्नुपर्दै छ । ८ देखि १६ सय मिटरसम्म कफीको उत्पादन राम्रो हुनेगरेको छ ।

कफी छायाँदार रूखको फेदमा फस्टाउँछ । लप्सी, सिरिस, दाना, लामपातेको रूख यसका लागि राम्रो हुने चिलवाल बताउँछन् । इलाममा रहरको दाल र कफी खेतीसँगै गरिएको उनले बताए । कार्कीले भने सुन्तलाको फेदमा लगाएका छन् । २० मिटरको अन्तरमा रहेको सुन्तला बगानको बीचमा कफी खेती छ ।

आठराई त्रिवेणी गाउँपालिका १ निगुरादिनका किसान पूर्ण सिटौलाले भने सुन्तला र अलैंचीको बीचमा कफी लगाएका छन । ५० वर्षसम्म टिक्ने कफीको बोट प्रत्येक १२ देखि १५ वर्षको बीचमा काटेर माथिल्लो भाग फाल्नुपर्छ ।
टुप्पातिरको तीन फुटसम्म काटिदिएपछि त्यसमा फेरि पलाएको हाँगाले फल दिन्छ । फाल्ने भाग भने दाना टिपिसकेपछि मात्रै काट्नुपर्ने विज्ञहरू बताउँछन् ।

फल राम्रो बनाउने तरिका
अहिलेसम्म अरबिका र रोबस्टा गरी दुई जातको खेती हुने गरेको छ । नेपालको धेरै खेती अरबिकाको छ । पटकपटक गरेर टिप्नुपर्ने कफीको दाना टिपिसकेपछि सफा पानी भाँडोमा राखेर त्यसमाथि कफीको दाना लगाउनुपर्छ । पानीमा तैरिएको दानालाइ छुट्याएर फालिदिनुपर्छ । त्यस्तो दानामा किरा, घुन लागेको हुन्छ र राम्रो गुणस्तर हुँदैन ।

नतैरिएको दानालाइ पल्पर मेसिनमा लगाएर बोक्रा र भित्रको दाना छुट्याउनुपर्छ । यसरी छुट्याइएको दानालाइ दिउल भनिन्छ । बोटबाट टिपेको २४ घण्टामा छुट्याइसक्नुपर्ने मान्यता रहेको छ । नत्र गुणस्तरमा ह्रास आउँछ ।

दिउललाई प्लास्टिकको भाँडामा राखेर गुम्स्याउनुपर्छ त्यसमा रहेको लेदोफाल्नुपर्छ । यस्तो लेदोलाई पार्चमेन्ट भनिन्छ । दिउललाइ कफी बनाउन भने विशेष मेसिनमा राख्नुपर्छ जुन किसानका लागि अहिलेसम्म सम्भव भएको छैन । व्यापारीहरूले मेसिन राखेर दिउलबाट कफी बनाउने गरेका छन् ।

प्रकाशित : चैत्र ७, २०७५ ०८:५९
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT