‘दूरसञ्चारको बक्यौता उठाऊ’

कान्तिपुर संवाददाता

काठमाडौँ — दूरसञ्चार सेवा प्रदायक कम्पनीहरूले वर्षौदेखि तिर्न बाँकी बक्यौता उठाउन महालेखा परीक्षकको कार्यालयले नेपाल दूरसञ्चार प्राधिकरणलाई निर्देशन दिएको छ । महालेखा परीक्षकको कार्यालयले सार्वजनिक गरेको ५६ औं प्रतिवेदनमा अनुमतिपत्र र नवीकरण दस्तुर चार सेवाप्रदायकबाट उठाउन बाँकी रहेको भन्दै बेरुजु देखाइएको हो ।

‘प्राधिकरणले यो वर्ष २ सेवाप्रदायकबाट नवीकरण दस्तुर ५० करोड ५ लाख र अर्को २ सेवा प्रदायकबाट ग्रामीण दूरसञ्चार विकास कोष दस्तुर ३ करोड २९ लाख ९९ हजारसमेत ५३ करोड ३४ लाख ९९ हजार असुल गरेको छैन,’ प्रतिवेदनमा भनिएको छ, ‘सेवाप्रदायकको उपकरण आयात रोक्का गर्ने, सेवा रोक्का गर्ने र अनुमतिपत्र खारेजसम्मको कार्य गर्ने क्षेत्राधिकार रहँदारहँदै असुलउपर गर्न प्रभावकारी कदम चालेकोदेखिएन । उक्त नवीकरण बक्यौता रकम असुल गर्नुपर्छ ।’

स्मार्ट टेलिकमबाट मात्रै सरकारले १ अर्ब ३७ करोड ५० लाखभन्दा बढी रकम उठाउन बाँकी छ । कम्पनीले फ्रिक्वेन्सी दस्तुर दुई वर्षदेखि तिरेको छैन । नवीकरण दस्तुरबापत मात्रै कम्पनीले तिर्नुपर्ने ५० करोड रुपैयाँ छ । अर्को कम्पनी यूटीएलको पनि ठूलो बक्यौता बाँकी छ । यूटीएलले सरकारलाई आर्थिक वर्ष ६६/६७ देखि हालसम्म फ्रिक्वेन्सी दस्तुर तिरेको छैन ।

उसले तिर्नुपर्ने प्रिक्वेन्सी दस्तुर ४० करोड ८० लाखमा जरिवाना जोड्दा ४६ करोड ५१ लाख २० हजार पुगेको छ । दूरसञ्चार कम्पनीले आफ्नो कुल आयको ४ प्रतिशत हुने गरी तिर्नुपर्ने रोयल्टी पनि उसले तिरेको छैन । कम्पनीले रोयल्टी बुझाउनुपर्ने रकम एक अर्ब ६४ करोड नाघेपछि २०६९ असोज ९ गते बसेको मन्त्रिपरिषद् बैठकले यूटीएललाई ८ किस्तामा रकम बुझाउने सुविधा दिएको थियो ।
सोहीअनुसार कम्पनीले हरेक असार मसान्तसम्ममा रोयल्टी किस्ताबापत २० करोड ४१ बुझाउनुपर्ने थियो । कम्पनीले यो वर्ष बुझाउनुपर्ने रकम२० करोड ४१ लाख रुपैयाँ किस्ता बुझाएको छैन ।

कम्पनीले नवीकरण दस्तुरबापत तिर्नुपर्ने १० करोड रुपैयाँ तिर्न बाँकी छ । यूटीएलले प्राधिकरणलाई २०७३ भदौं २० मा युनिफाइड लाइसेन्स दिएको थियो । रोयल्टीबापत यो वर्ष तिर्नुपर्ने किस्तासहित यूटीएलले सरकार र प्राधिकरणलाई गरी कूल करिब ७८ करोड रुपैयाँ तिर्न बाँकी छ ।

नेपाल स्टेलाइट कम्पनीले फ्रिक्वेन्सी दस्तुरबापत ७१ करोड ५० लाख ३२ लाखभन्दा बढी रकम तिर्नुपर्नेछ । फ्रिक्वेन्सीबापत उसले तिर्नुपर्ने ५२ करोड २० लाखमा साढे १९ करोड जरिवाना थपिएर यति रकम पुगेको हो । कम्पनीले २०६६/६७ देखि हालसम्म फ्रिक्वेन्सी दस्तुर तिरेको छैन ।

दूरसञ्चार सेवाको रेडियो फ्रिक्वेन्सी (बाँडफाँड तथा मूल्य) सम्बन्धी नीति, २०६९ अनुसार प्रत्येक सेवाप्रदायकले फ्रिक्वेन्सी दस्तुर प्रत्येक वर्ष समाप्त भएको ६ महिनाभित्र भुक्तानी गर्नुपर्ने व्यवस्था छ । यो अवधिमा प्रिक्वेन्सी दस्तुर नतिरे प्रत्येक महिना दुई प्रतिशतका दरले थप दस्तुरसमेत लाग्ने व्यवस्था छ ।

नीतिले थप दस्तुर लाग्न सुरु भएको ६ महिनासम्म पनि फ्रिक्वेन्सी दस्तुर नतिरे सेवा प्रदायकलाई दिइएको फ्रिक्वेन्सी खारेज गरी फिर्ता लिने व्यवस्था गरिएको छ । ‘भुक्तान गर्न बाँकी फ्रिक्वेन्सी दस्तुर सरकारी बाँकीसरह असुलउपर गरिनेछ,’ नीतिमा भनिएको छ ।

प्रतिवेदनले फ्रिक्वेन्सी दस्तुर सेवाप्रदायकको वार्षिक कुल आम्दानीको शून्य दशमलव ४ प्रतिशतले हुने व्यवस्था रहे पनि दुई सेवाप्रदायकबाट घटी रकम असुली भएको औंल्याएको छ ।

‘मोबाइल सेवाको निमित्त छुट्याएको न्यूनतम फ्रिक्वेन्सी दस्तुर एकमुष्ट रूपमा सो सेवाप्रदायकको वार्षिक कुल आम्दानीको ०.४ प्रतिशत कायम गरिने व्यवस्था भए तापनि यो वर्ष २ सेवाप्रदायकबाट न्यूनतम फ्रिक्वेन्सी दस्तुर घटी असुल गरेकाले प्रत्येक महिना २ प्रतिशतका दरले थप दस्तुरसमेत लगाई रु.८ करोड ९ लाख ७३ हजार असुल गर्नुपर्ने देखिन्छ,’ प्रतिवेदनमा भनिएको छ ।
गत आर्थिक वर्ष ४ सेवाप्रदायकले फ्रिक्वेन्सी तथा भिस्याट दस्तुर दाखिला नगरेकाले थप दस्तुरसमेत ८० करोड ६५ लाख ७९ हजार असुल गर्नुपर्ने प्रतिवेदनमा औंल्याइएको छ ।

प्रकाशित : वैशाख ३, २०७६ ०९:२८
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

कुची र रंगमा नयाँ पिँढी

कान्तिपुर संवाददाता

काठमाडौँ — कला, साहित्य र संस्कृतिका क्षेत्रमा प्रदेश सरकारको बेवास्तबारे बहस चलिरहेको छ । भूकम्पले आधी भत्काएको राजधानीको नक्सालस्थित सीता महलमा भने सोमबार सातै प्रदेशका कला विद्यार्थीहरू भेटिए ।


नेपाल ललितकला प्रज्ञा प्रतिष्ठानको परम्परागत शिल्पकला विभागले सबै प्रदेशका युवा समेट्दै थांका र पौभा शैलीसम्बन्धी ज्ञान दिलाएको हो । कला कार्यशालाको तेस्रो दिन सोमबार युवाहरू कुचीको सहायताले क्यान्भासमा रंगहरू भर्न व्यस्त थिए । उनीहरूले बौद्ध र हिन्दु सम्प्रदायमा आधारित विभिन्न धार्मिक र सांस्कृतिक प्रतीकहरूलाई उतारेका हुन् । हरिततारा (भृकुटी), बुद्ध, पद्मसम्भव–देखि गणेशसम्मका फिगरलाई उनीहरूले रंग दिए ।

‘यी चित्रकलाका नयाँ प्रतिभा हुन्,’ प्रतिष्ठानको परम्परागत शिल्पकला विभाग प्रमुख एवं चित्रकार बुद्धिबहादुर गुरुङले भने, ‘नयाँ पिँढीलाई हाम्रो कला परम्परा हस्तान्तरण गर्न कार्यशाला गरेका हौं ।’ कार्यशालामा ३८ युवा सहभागी छन् । उनका अनुसार ‘१२ औँ शताब्दीदेखि चल्दै आएको पम्परागत थांका र पौभा शैली’ नेपालको आफ्नै मौलिक कला परम्परा हो । धार्मिक विश्वास र सांस्कृतिक अभ्यासको रूपमा चल्दै आएको ज्ञान परम्परालाई बजारीकरण गर्न पनि आफूहरूको ध्येय रहेको उनले जनाए । ‘समकालीन नेपाली कलामा थांका र पौभा शैलीको पम्परागत भाव आउनुपर्छ,’ उनले भने ।

कार्यशालामा भेटिए बूढानीलकण्ठका २५ वर्षे कुमार तामाङ । उनका अनुसार पौभा र थांका शैलीका चित्रकलाले नयाँ पुस्तामा आफ्नो मौलिक सभ्यता सिकाउँछ । संस्कृति, धर्म र परम्पराको मौलिक पक्षहरूको विशेष साधना यी कलाहरूमा झल्किने उनले सुनाए । ललितकला क्याम्पसमा अध्ययनरत २१ वर्षे सुजनवीर बज्राचार्यले पनि सही थपे ।

बजारमा नेपाली मौलिक कला खोज्नुपरे पौभा र थांकाको नाम आउने बताउँदै सरकारले यतातिर चासो देखाउनुपर्ने उनको आग्रह थियो । उता सप्तरीबाट सहभागी २२ वर्षीया चाँदनीकुमारी यादवको गुनासो भिन्न छ । तीनदिने कार्यशाला पर्याप्त नहुने बताउँदै प्रतिष्ठानबाट आगामीदिनमा अझ विस्तृत कार्यशाला हुनुपर्ने उनले सुझाइन् ।

बितेका डेढ दशकदेखि परम्परा र आधनिकता दुवैमा टेकेर कलाको क्यानभासमा रमाइरहेका छन् चित्रकार । कलाकार भूमिराज चौलागाईं थांका र पौभा शैलीलाई धर्म र शास्त्रका कुरा चित्रमा व्याख्या गर्ने माध्यमका रूपमा लिन्छन् । थांका र पौभा शैलीका चित्रकलालाई फरक रूपमा लिइए पनि दुवैमा उस्तै विधि, शैली र धर्मशास्त्रीयका कुरा आउने ४० वर्षदेखि पौभा चित्रकलाका साधक तथा कलाकार पूर्णप्रसाद ह्योजू बताउँछन् ।

उनी भन्छन् ‘थांकामा विशेष गरी बौद्ध धर्मशात्रका कुरा समेटिने र पौभा शैलीमा हिन्दुका साथै बौद्ध धर्मशात्रका कुरा समेटिने भएकोले यी दुई शैलीलाई भिन्न कलाका मानिसले बुझदै आएका छन् । कलात्मक हिसाबले हेर्दा फरकजस्तो लागे पनि दुवैमा प्रयोग गरिने शैली र विधि एकैखालको हुन्छ ।’ उनका अनुसार अहिले बनेका आधुनिक चित्रहरूमा पनि पम्परागत पौभा र थांका शैलीको भावहरू आइरहेका छन् । समयको गतिअनुसार प्रस्तुति फरक भए पनि धर्म र शास्त्रका कुरालाई भने छोड्न नहुने उनले बताए ।

सुरुसुरुमा पौभा र थांका शैलीका चित्रहरू व्यावसायिक बन्न सकेका थिएनन् । २० को दशकयता मात्रै परम्परागत कलाको व्यावसायिकता सुरु भएको पूर्वप्राज्ञ एवं चित्रकार निमा घ्याम्जो लामा बताउँछन् । उनका अनुसार हिमाली जिल्ला आसपास शेर्पा, तामाङ, गुरुङ, थकाली जातिहरूमा सांस्कारिक रूपमै प्रचलनमा रहेको यो कला सुरुमा लामाहरूले मृतकको स्मृति स्वरूप बनाउन थालिएको थियो । त्यति बेला ‘थान्कु’ भनिन्थ्यो यस्ता चित्रलाई ।

यही शब्द पछि थांका बन्यो, जसको अर्थ अभिलेख राख्ने कला हुन्छ । ‘पहिले मूर्ति महँगो पर्ने भएकोले थांका बनाउने गर्थे तर अहिले भने मूर्तिको मूल्यभन्दा थांकाको मूल्य बढी छ,’ उनले भने, ‘अहिले थांका लाखौँ मूल्यमा बिक्री हुन्छ ।’ यति हुँदाहुँदै पनि पौभा र थांका अझै गुरुकुल शैलीमै उत्पादन भइराख्नुचाहिँ विडम्बना रहेको बताउँछन् चित्रकार रामप्रकाश श्रेष्ठ । ‘कलाकारकै जोस र जाँगरबाट मात्रै काम भइरहेको छ,’ उनले भने, ‘राज्यको प्रोत्साहन खासै छैन भने पनि हुन्छ ।’

सुशीला तामाङ

प्रकाशित : वैशाख ३, २०७६ ०८:२३
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT