किरा मार्न 'मोहनी पासो’

प्लास्टिकको बोतलभित्र 'क्युलियर’ नामक रसायन राखिन्छ । त्यसको गन्ध पोथी किराको जस्तै हुन्छ । भाले किरा पोथीको गन्ध सुँग्दै बोतलभित्र पस्छ र त्यहीँ मर्छ 
भवानी भट्ट

कञ्चनपुर — चारैतिर काँक्राका लहरा । बाँसका टुक्राले बेरिएका छाना । लाइनमा रोपिएका काँक्राका बोट । प्रत्येक लाइनमा प्लास्टिक बोतलमा आधाजति तरल पदार्थ देखिन्छ । बोतलको बीचमा प्वाल पारिएको छ ।

कञ्चनपुरको महाकाली नगरपालिका १० कुतियाकभरमा एक कृषकले किरा मार्न प्रयोग गरेको मोहनी पासो । तस्बिर : भवानी/कान्तिपुर

काँक्रामा बस्न आउने किरा बोतलभित्रको त्यही तरल पदार्थको सुगन्धले मोहित हुन्छन् र भित्र पस्छन् । उम्किन सक्दैनन् त्यहीँ फस्छन् । फलफूल र तरकारीबालीलाई किराबाट जोगाउन कञ्चनपुरका किसानले यस्तो उपाय अपनाएका हुन् । यो बोतललाई मोहनी पासो भनिन्छ ।

'हामीले किरा मार्न कुनै विषादी प्रयोग गरेका छैनौं,' टनेलमा काँक्रा र करेला उत्पादन गरिरहेकी महाकाली नगरपालिकाकी बबिता सुनारले भनिन्, 'बारीमा आएका सबै किरा मोहिनी पासोमै फसेर मरे ।' उनका अनुसार अर्गानिक काँक्रा र करेला उत्पादन गर्न मोहिनी पासोसंँगै गाईको गहँुत र निमका पातको प्रयोग गरिएको छ ।

जिल्लाका विभिन्न ठाउँमा अर्गानिक तरकारी खेती गर्ने कृषकहरूले यो विधि अपनाउन थालेका छन् । तरकारी खेतीमा यसको उपयोग बढ्दो छ । 'हामीले पनि यस्तै विधिको प्रयोग गरेर किरा मार्ने गरेका छौं,' भीमदत्त नगरपालिका १४ र १६ मा रहेको राना थारू होमस्टेका सचिव चेतराम रानाले भने, 'होमस्टेमा खान र बिक्रीका लागि अर्गानिक तरकारी नै उत्पादन गर्छाैं ।'

भाले किरालाई आकर्षण गर्ने एक किसिमको रसायन राखिएको बोतललाई नै मोहनी पासो भनिन्छ । प्लास्टिकको बोतलभित्र 'क्युलियर' नामक रसायन राखिन्छ । उक्त रसायनको गन्ध पोथी किराको जस्तै हुन्छ । रसायनसंँगै कपासमा २/३ थोपा मालाथिन वा पानी राखिन्छ । जब भाले किरा पोथीको गन्ध सुँघ्दै बोतलभित्र पस्छ र त्यहीँ मर्छ ।

'भाले-पोथीको सम्पर्क हुन नसकेपछि अन्य लार्भा जन्मिन पाउँदैन,' विभिन्न ठाउँमा लामो समयदेखि कृषि प्राविधिकका रूपमा खटिएका शंकर दत्त भट्टले भने, 'भाले किरा मार्न सके तरकारीमा अन्य किरा आफैं हराउँछन् ।' उनले टमाटर तथा अन्य तरकारीका लागि पोथी र भाले दुवै मार्ने प्रविधि अपनाइने भए पनि लहरे तरकारीका लागि भाले मार्ने प्रविधि नै उपयुक्त भएको बताए । अन्य किरा मार्न घरायसी तरिकाहरू अपनाइने गरेको उनले बताए । निम, तुलसी, आँप र बकाइनोलगायत तितो र अमिलो हुने बिरुवाका पातहरू कुहाएर त्यसमा निश्चित पानीको मात्रा मिसाएर छर्किंदासमेत किरा मर्ने गरेका छन् ।

काँक्रा, लौका, फर्सी र करेलामा एक किसिमको पुतलीले फूल छाडेर पछि भित्र देखिने औंसा -लार्भा) को समस्या यही प्रविधिबाट नियन्त्रण गर्न सकिने प्रधानमन्त्री कृषि आधुनिकीकरण परियोजना धान जोनका कृषि अधिकृत रामचन्द्र भट्ट बताउँछन् ।उनका अनुसार विभिन्न प्रजातिका किराका लागि फरकफरक विधि अपनाउन सकिन्छ ।

'वातावरणका हिसाबले पनि यो विधि सुरक्षित र उपयुक्त मानिन्छ,' कृषि अधिकृत भट्टले भने, 'पोथी किराको आयु छोटो हुन्छ, भाले र पोथीको सम्पर्क नभएपछि छिट्टै किरा नाश हुन्छन् ।' यो विधि एक/दुई कृषकले मात्रै अपनाएर सफल हुन नसकिने उनले बताए । यसका लागि गाउँभरिका कृषकले यो विधि अपनाउनुपर्ने उनको सुझाव छ । आईपीएम तरकारी खेतीमा यो विधि निकै रुचाइएको र प्रयोग भएको उनले बताए ।

तरकारी जस्तै धान र गहुँमा पनि उज्यालो पासो र पहेंलो पासोलगायतका विधिहरू आएका छन् । राति खेतमा लाइट बाल्दा किराहरू सबै त्यहीँ झुम्मिन्छन् । लाइटको तल तेल वा पानी राखिएदिए सबै त्यसमा खसेर मर्छन् । यसैगरी पहेंलो चिज बारीमा राखे किरा त्यहाँ झुम्मिन्छन् ।

प्रकाशित : वैशाख २९, २०७६ ०८:४८
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

पथप्रदर्शकमा जम्दै

भवानी भट्ट

कञ्चनपुर — ४५ वर्षीय महानन्द जोशी निर्माण व्यवसायी थिए । भीमदत्त नगरपालिका १६ मा बस्ने उनी ठेकापट्टाको काम छाडेर पर्यटक पथप्रदर्शक भएका छन् । शुक्लाफाँटा राष्ट्रिय निकुञ्ज छेउमै घर भएकाले पनि उनलाई यसतर्फ आकषिर्त गरेको हो ।

शुक्लाफाँटा राष्ट्रिय निकुञ्जमा पर्यटक घुमाउँदै पथप्रदर्शक । तस्बिर : भवानी/कान्तिपुर

कहिले गड्डाचौकीमा रहेको अध्यागमन कार्यालय र कहिले महेन्द्रनगरका विभिन्न होटल पुगेर उनी पर्यटकहरूलाई निकुञ्ज घुमाउन लैजान्छन् ।

पथप्रदर्शकको काममा लागेपछि उनी सन्तुष्ट छन् । घर परिवारको खर्च चलाउन यहि पेशाले धानेको छ । सिजनमा महिनामा १५/२० दिन काम पाइए रामै्र आम्दानी हुने उनी बताउछन् । यहां आउने पर्यटकलाई शुक्लाफांटा निकुञ्जसंगै संगै महाकालीको झोलुंगे पुल, ब्रहृमदेव, झिलमिला ताल, भम्केनी धाम, बेदकोट ताल र लिंगेश्वर धाम पनि घमाउन लैजाने गरेको उनले बताए । 'धेरै जसो पर्यटक निकुञ्ज घुम्न आऊँछन्,' उनले भने, 'सिजनका बेला राम्रै आम्दानी हुन्छ ।'

निकुञ्जभित्र पर्यटक घुमाएको आधा दिनका १ हजार र एक दिनको २ हजार निर्धारण गरिएको छ । यसबाहेक पर्यटक आफैले पनि खुशी भएर हजार/पाँच सय अतिरिक्त खर्च दिन्छन् । सबै जोडर मासिक रुपमा १५/२० हजार सम्म आम्दानी हुने पथप्रदर्शकहरू बताउछन् । पछिल्लो पटक शुक्लाफाँटामा आन्तरिक पर्यटकको संख्या बढै गएपछि उनीहरूले पनि विगतको भन्दा बढी काम पाउन थालेका हुन् ।

'एक/दुई वर्षयता निकुञ्ज घुम्ने पर्यटकको संख्या बढ्न थालेको छ,' छ वर्षदेखि शुक्लाफाँमा पथप्रदर्शकको काम गरिरहेका कुम करण ठाकुरले भने, 'त्यहि अनुसार हामीले पनि काम पाइरहेका छौं र आम्दानी बढीरहेको छ ।' उनी निकुञ्ज छेउमै रहेको रिसोर्ट शुक्लाफाँटा जंगल कटेलका पथप्रदर्शक हुन् । चरा हेर्नआउने पर्यटकका लागि उनी पहिलो रोजाएमा पर्छन् । निकुञ्जभित्र पाइने
चराका विषयमा अन्यको तुलनामा उनले बढी जानकारी राख्दछन् ।

'नेचर गाइडहरूको क्षमता विकासका लागि निकुञ्ज कार्यालय र अन्य सरोकारवालाले ध्यान दिनुपर्छ,' ठाकुर भन्छन्, 'पर्यटकसंग गर्ने व्यवहार, निकुञ्जको प्रचार प्रसार आदीका बारेमा सबैलाई जानकारी छैन, बेला बेला तालिम र अन्तरक्रिया गरेर क्षमता विकास गर्नुपर्छ ।' उनका अनुसार जंगलभित्र वाइनाकुलर र क्यामेराको समेत पथप्रदर्शकहरूसंग अभाव छ ।

नेचर गाइड एशोसिएसनले यस्ता सामग्री सहयोग गर्न निकुञ्ज कार्यालय र विभिन्न स्थानीय तहसंग आग्रह गरिरहेको छ । कञ्चनपुरमा २०/२५ जना पर्यटक पथप्रदर्शक छन् । ति मध्ये नियमित रुपमा थोरैले मात्रै काम गरिरहेका छन् । निकुञ्ज घुम्ने पर्यटक बढ्न थालेपछि यसतर्फ आकषिर्त हुनेको संख्या पनि विस्तारै बढै गएको नेचर गाईड एशोसिएसनका पुर्व अध्यक्ष ईश्वर पन्त बताउछन् । 'गाइडहरूको संख्या बढो छ,' उनले भने, 'निकुञ्जको प्रचार प्रसार गर्न सके पर्यटकको संख्या बढछ, त्यसपछि गाइडहरूले पनि पर्याप्त मात्रामा काम पाउछन् ।'

अहिले पथप्रदर्शकहरूले माहिनामा १५/२० दिन मात्रै काम पाइरहेका छन् । महिनाभरि काम पाइए २५/३० हजार सम्म आम्दानी हुने पन्तले बताए । यो कमाईबाट घर परिवारको खर्च राम्ररी चल्ने उनी बताउँछन् ।

प्रकाशित : वैशाख २६, २०७६ १०:२३
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT