मोहनी लाउँदै मनास्लु

मनास्लु क्षेत्र भ्रमण गर्नेमा जर्मन र फ्रान्सेली पर्यटक धेरै 
हरिराम उप्रेती

गोरखा — पछिल्लो दुई महिनामा मनास्लु संरक्षण क्षेत्र भ्रमण गर्ने पर्यटकको संख्या बढेको छ । मार्च, अप्रिल, मे तथा अक्टोबर र नोभेम्बरलाई मनास्लु संरक्षण क्षेत्र भ्रमणको उपयुक्त समय मानिन्छ ।

गोरखाको मनास्लु संरक्षण क्षेत्र घुम्न आएका पर्यटक ।तस्बिर : कान्तिपुर

मार्चमा ९ सय ५९ र अप्रिलमा १ हजार १ सय ५९ पर्यटक उक्त क्षेत्र पुगेको मनास्लु संरक्षण क्षेत्र (एमक्याप) का प्रमुख नरेन्द्र लामाले बताए । ‘अझै पर्यटक बढ्थे,’ लामाले भने, ‘यस वर्ष धेरै समय हिमपात भयो, फागुनभर पर्यटक आउन सकेनन्, चैतबाट मात्र पर्यटकको चाप बढ्यो ।’ अघिल्ला वर्षको तुलनामा यस वर्ष पर्यटकको संख्या बढेको उनले बताए ।

सन् २०१८ मा ७ हजार ६ सय ४० पर्यटक मनास्लु संरक्षण क्षेत्र घुम्न आएका थिए । ‘चालु वर्ष ८ हजार पर्यटक आउँछन् भन्ने अनुमान गरेका छौं,’ उनले भने । मनास्लु क्षेत्र भ्रमण गर्ने जर्मन र फ्रान्सेली पर्यटक धेरै छन् ।

नेदरल्यान्ड, ब्राजिल, स्पेन, अर्जेन्टिना, जोडर्न, फिनल्यान्ड, उरुग्वे, पोल्यान्ड, जापान, चीन, टर्की, अमेरिका र दक्षिण अफ्रिकाका नागरिक पनि उक्त क्षेत्रको भ्रमणमा आउने गरेका छन् ।

एमक्यापअन्तर्गतको पर्यटक जाँच चौकी जगत्ले पदयात्रा मार्ग भएर जाने पर्यटकको विवरण संकलन गर्दै आएको छ । विदेशी पर्यटकको मात्रै अभिलेख राख्ने गरिन्छ । आन्तरिक पर्यटकको संख्या पनि बढ्दै गएको एमक्यापले जनाएको छ ।

प्राकृतिक र सांस्कृतिक महत्त्वसहित मनमोहक मनास्लु पर्यटकको रोजाइमा पर्ने गरेको उनले बताए । संरक्षित जंगलमा पाइने लोपोन्मुख प्रजातिका वन्यजन्तु, चराचुरुंगी, गुम्बा, हिमशृंखला र वातावरणले पर्यटक तान्ने स्थानीय बताउँछन् ।

संरक्षण क्षेत्रअन्तर्गत नुब्री र चुम उपत्यका पर्यटकको रोजाइमा पर्छन् । ५ हजार २ सय मिटर उचाइको लार्के पार गरेर मनाङ निस्कने पर्यटक पनि त्यहाँ पुग्छन् । सामान्यतया आठ दिनमा लार्के पार गर्न सकिन्छ ।

निषेधित क्षेत्रका रूपमा रहेको मनास्लु क्षेत्रलाई सरकारले सन् १९९५ देखि खुला गरेको हो । चुम क्षेत्र भने २०६३ असोज ३० बाट मात्र खुला भएको थियो । त्यसयताका हरेक वर्ष उक्त क्षेत्र आउने पर्यटकको संख्या बढ्दै आएको छ ।

खुला गरिएयता ५४ हजार ८ सय ४४ पर्यटक पुगेको एमक्यापको अभिलेखमा छ । पर्यटकको चाप बढेसँगै होटल व्यवसाय फस्टाएको छ । ‘पर्यटक आउने सिजनै हो,’ सिर्दिबासकी सञ्जु गुरुङले भनिन्, ‘होटल खाली राख्नुपरेको छैन, चहलपहल राम्रै छ ।’

चुमनुब्री गाउँपालिकाअन्तर्गतको ल्हो, प्रोक, बिही, चुम्चेत, छेकम्पार, सिर्दिबास र सामागाउँलाई समेटेर मनास्लु संरक्षण क्षेत्रका रूपमा विकास गरिएको छ ।

पदमार्ग सुधारको खाँचो
बर्खायाममा पदमार्ग क्षेत्रका केही भागमा ढुंगा झर्ने तथा पहिरोले कटान गर्दा असुरक्षित रहेको भन्दै स्थानीयले चिन्ता जनाए । चौंरीखर्क कटेर छेकम्पार पुग्न ज्यानको बाजी लगाउनुपर्ने अवस्था रहेको छेकम्पारका स्थानीय कान्छा लामाले बताए ।

‘माथि भीरमा वन्यजन्तु हिँड्दा ढुंगा खस्न सक्छ, पानी परेको बेला त यसै पहिरोको डर, तल हेरे पनि भीर छ,’ उनले भने, ‘चौंरीखर्कको बाटो मर्मत गर्न पनि गाह्रो छ, वैकल्पिक बाटो बनाउन कसैले चासो दिएन ।’

चौंरीखर्कको बाटो सुधारका लागि आगामी आर्थिक वर्ष प्राथमिकतामा राखेर काम गर्ने एमक्यापका प्रमुख लामा बताउँछन् । ‘सानोतिनो पैसाले हुँदैन, आगामी आर्थिक वर्ष अप्ठ्यारो पदमार्ग सुधारमा बजेटलाई प्राथमिकता दिन्छौं,’ लामाले भने ।

लार्केपासदेखि मनाङको भीमथानसम्मको पदमार्ग पनि सुधार गर्नुपर्ने उनले बताए । चालु अर्थिक वर्ष रुविनालाबाट न्याकसम्म पदमार्ग सुधार्न रकम छुट्टाइएको छ । पर्यटन बोर्डले एमक्यापमार्फत उक्त पदमार्ग सुधारका लागि १० लाख तथा धर्मशालामा क्याम्पसाइट निर्माणका लागि १५ लाख बजेट छुट्याएको लामाले बताए ।

‘रुविनाला क्षेत्रमा ग्लासिएर माथि पदमार्ग छ, यस्तो बाटो अस्थायी प्रकृतिको हुन्छ,’ उनले भने, ‘अहिले छुट्टिएको पैसा पर्याप्त होइन, बाटो क्लिएर गरेर अप्ठ्यारो ठाउँमा सम्याउने काममा खर्चन्छौं ।’

धर्मशालामा क्याम्पसाइट निर्माणका लागि जेठ अन्तिम साता डिटेल सर्भेको काम सक्ने उनले सुनाए । ‘पर्खाल लगाएर टेन्ट टाँग्न मिल्ने ठाउँ बनाउने योजनामा छौं, शौचालय र खानेपानीको व्यवस्था गर्न सके पर्यटकलाई सजिलो हुन्छ ।’

प्रकाशित : जेष्ठ ७, २०७६ १०:२२
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

कर्णाली करिडोरको निर्माण धमाधम

तुलाराम पाण्डे, छपाल लामा

कालीकोट / सिमकोट — कर्णाली करिडोर खुलालु–हुम्ला सल्लीसल्ला खण्डको एक सय किलोमिटर ट्र्याक खुलेको छ । सबैभन्दा अप्ठेरो कालिकोटको खुलालुदेखि हुम्लाको सल्लीसल्लासम्म एक सय ४५ किमि निर्माणको जिम्मा पाएको नेपाली सेनाले जितेबाट बाजुरा र हुम्लाको सिमाना कुवाडीखोलासम्मको ८३ किमिमा गाडी गुड्न सक्ने बनाएको छ । 

कर्णाली करिडोरअन्तर्गत कालिकोटको खुलालु–जिते खण्डमा चट्टान फुटाउन जेलेटिनका तार जोड्दै सडक निर्माण कार्यदलका सदस्य ।तस्बिर : तुलाराम/कान्तिपुर

बजेट अभावका कारण चालु आर्थिक वर्षभित्र हुम्लामा गाडी पुर्‍याउन भने समस्या देखिएको छ । गत वर्षसम्म ८३ करोड निकासा लिएको सेनाले चालु आर्थिक वर्षका लागि २० करोड मात्र पाएको छ । ५५ करोड थपिएमा जिम्मा लिएको खण्ड पूरा गर्न सकिने सेनाले जनाएको छ । कुवाडी खोलामा पुल नहुँदा गाडी हुम्लासम्म पुगेका छैनन् ।

०७१ चैत ५ गते ‘विशेष परिस्थितिको’ सडक भन्दै मन्त्रिपरिषद्ले करिडोर निर्माणको जिम्मा सेनालाई दिएको थियो । कालिकोट खण्डको जिते–लैफु ३९ किमि र बाजुरामा पर्ने ४४ किमिको चट्टान फुटाएर हुम्लाको सिमानासम्म ट्र्याक खोलेको कर्णाली करिडोर निर्माण कार्य दलका प्रमुख मिलन कार्कीले बताए ।

उनले कुवाडी खोलामा पुल नहुँदा हुम्लामा ट्र्याक खुलेको १७ किमि सर्केघाटसम्म गाडी पुग्न नसकेको जनाए । ‘कुवाडी खोलामा निर्माण गरिने बेलिब्रिजका लागि सामान ढुवानी गर्न कठिनाइ भएकाले मंसिरयता पुल बन्ने सम्भावना न्यून छ,’ उनले भने, ‘कर्णाली नदीको जितेमा पुर्‍याइएको बेलिब्रिजको सामान नदीको सतह बढेकाले फेरि बन्द हुँदा मंसिर लागेपछि मात्र ढुवानी गर्न सकिने अवस्था छ ।’ बेलिब्रिजका अधिकांश सामग्री फलामका भएकाले हेलिकप्टरबाट ओसार्न सम्भव नभएको उनले जानकारी दिए । खुलालुमा पक्की पुल नबन्दासम्म काम गर्न कठिनाइ देखिएको छ ।

करिडोरको सबैभन्दा अप्ठ्यारो कालिकोटको अँधेरीखोला, शिलाजित भीर छिचोल्दै सेनाले बाजुरा खण्डको निर्माण सकेको छ । ती ठाउँमा टेवा पर्खाल लगाउने र केही सुधार गर्ने काम भइरहेको छ । कर्णाली नदीको जितेमा फेरीबाट तारिएका गाडी कर्णाली करिडोरको जितेदेखि बाजुरा र हुम्लाको सिमाना कुवाडी खोलासम्म पुग्ने गरेका छन् ।

हुम्ला खण्डमा करिब एक सय १३ किमि सडक निर्माणका लागि सरदर प्रतिकिमि ७० लाख लागत पर्ने सेनाका प्राविधिकको अनुभव छ । कालिकोटदेखि हिल्सासम्मको सडक निर्माणका लागि सडक विभागले दुई अर्ब ८४ करोड ११ लाख १६ हजारको लागत इस्टिमेट निकालेको छ ।

जसमध्ये हुम्लाको सल्लीसल्लादेखि सिमकोटसम्म ५१ किमिमा सडक विभागले ठेक्कामार्फत काम गरिरेहको छ भने कालिकोट, बाजुरा र हुम्लाको सल्लीसल्लासम्म सेनाले काम गरिरहेको हो । हुम्लाको सिमकोटबाट तल १० किमिमा पनि हेलिकप्टरमा लगिएका जिप सञ्चालनमा छन् ।

नेपाल–भारत सीमा जमुनाहादेखि तिब्बतको हिल्सा पुग्ने उत्तर दक्षिण करिडोर निर्माणमा कालिकोटको जितेदेखि लैफुडाँडा हुँदै बाजुरा खण्डको सम्पूर्ण काम सकिएको छ । अहिले हुम्लाको सर्केघाट गाउँपालिकामा काम भइरहेको छ ।

कालिकोटको खुलालु जितेको डेढ किमिमध्ये पाँच सय मिटर चट्टान फुटाउने काम भइरहेको सेनाले जनाएको छ । खुलालुको पक्की पुल बन्दासम्म सबै चट्टान फुटाइसक्ने सेनाको दाबी छ ।

सेनाले सडक निर्माणको जिम्मा पाएपछि कालिकोटको लालीघाट र नानीकोट, बाजुराको पिलुचौरमा क्याम्प खडा गरी काम थालेको थियो । अहिले हुम्लाको सर्केघाटमा पनि सेनाको क्याम्प छ ।

कालिकोटको खुलालुदेखि हुम्ला सदरमुकाम सिमकोटसम्म १ सय ९६ किमिमध्ये कडा चट्टान भएकाले विस्फोटनसहित हुम्लाको सल्लीसल्लासम्म एक सय ४५ किमिमा सेनाले काम गरिरहेको हो । कालिकोट खण्डको साढे ३८ किमि सडक सेनाले सडक विभागलाई हस्तान्तरणको प्रक्रिया अघि बढाएको छ ।

सडक विभागले आर्थिक वर्ष ०६५/०६६ देखि काम सुरु गरे पनि बजेट अभावलगायत समस्याका कारण लक्ष्यअनुसारको प्रगति भएको थिएन । सेनालाई ०७६ भित्र सम्पन्न गर्ने गरी सरकारले जिम्मा दिएको छ । करिडोरअन्तर्गत कर्णाली नदीमा २३ वटा ठूला पुल र अन्य १२ वटा पुल बनाउनुपर्नेछ ।

सेनाले कालिकोटको जितेस्थित कर्णाली नदीमा हिउँदे याममा गाडी तार्न फेरी हाले पनि वर्षामा नदी बढेपछि बन्द भएको छ । ‘फेरी नचल्दा निर्माण सामग्री ढुवानी गर्न कठिनाइ छ,’ सडक निर्माण कार्यदल प्रमुख कार्कीले भने, ‘सात महिना सबै सामान हेलिकप्टरमा ढुवानी गर्नुपर्ने बाध्यता भयो ।’ सेनाले सडक निर्माणमा १७ कम्प्रेसर मेसिन, पाँच स्काभेटर, तीन सय स्थानीय कामदार र दुई सय १० नेपाली सेना परिचालन गरेको छ ।

लक्ष्य पूरा हुन कठिन
सरकारले जमुनाह–हिल्सा सडकलाई चार वर्षदेखि प्रत्येक वर्ष दुई वर्षभित्र ट्र्याक ओपन हुने भन्दै नीति तथा कार्यक्रममा समावेश गर्दै आएको छ । तर आयोजनाका लागि बजेट पर्याप्त छैन ।

हुम्ला खण्डमा पनि कडा चट्टान हुनु, निर्माण सामग्री ढुवानीका लागि कालिकोटको खुलालुमा पक्की पुल निर्माण नहुनु, पर्याप्त बजेट नहुनु, निकासामा ढिलाइ हुनुलगायत कारणले एक वर्षभित्र हुम्ला सदरमुकामसम्म सडक पुग्न नसक्ने सेनाका अधिकारीको भनाइ छ । ‘बजेट थोरै दिन्छन्,’ सडक निर्माणमा संलग्न एक प्राविधिकले भने, ‘एक वर्षमा त कसरी हुम्ला सडक पुग्ला ?’

कालिकोटको जितेदेखि घाटपारि चौरतर्फ जाँदै यात्रुबाहक जिपहरू ।तस्बिर : कान्तिपुर

अर्थमन्त्रीले सडक पुर्‍याउने भने पनि समय सीमा र बजेट नभनेको स्थानीयको गुनासो छ । कर्णाली करिडोर खुलालु–लैफु–हिल्सा सडक निर्माण सम्पन्न गर्ने दुईवर्षे सरकारी लक्ष्य यसअघिका तीन अर्थमन्त्रीले बजेट भाषणमा उल्लेख गरेका थिए । कर्णाली करिडोर निर्माणका लागि दबाब समूहका संयोजक विमल शाहीले यो करिडोरमा सधैं बजेट अभाव भइरहेको बताए ।

सिमकोट–हिल्सा सडक अन्तिम चरणमा
कर्णाली करिडोरअन्तर्गत सिमकोट–हिल्सा सडक आयोजनाको काम अन्तिम चरणमा पुगेको छ । सडक निर्माणको काम सक्न अब डेढ किलोमिटर मात्र बाँकी छ । सडक निर्माणको जिम्मा पाएका निर्माण कम्पनीले कामलाई तीव्रता दिएका छन् ।

सिमकोट–हिल्सा सडकको बाँकी साढे एक किलोमिटरको कामसमेत धमाधम भइरहेको आयोजनाका योजना प्रमुख शशांक मिश्रले बताए ।

उनका अनुसार सडक ९५ किलोमिटर लम्बाइको छ । ‘सबैभन्दा अप्ठ्यारो भाग च्याछरा भीरको कडा चट्टान फुटाउने प्रारम्भिक काम पनि अन्तिम चरणमा पुगेको छ,’ उनले भने, ‘यही गतिमा काम भइरहे चालु आर्थिक वर्षको अन्त्यसम्ममा निर्माणको काम पूरा हुनेछ ।’ च्याछरा र हेक्पा खोलादेखि च्याछरा खण्डको ताक्रु खोलामा पनि काम मेसिन र विस्फोटक पदार्थमार्फत एकैसाथ भइरहेको उनले जानकारी दिए ।

सकेसम्म जेठ महिनाभित्र नभए चालु आर्थिक वर्षभित्र च्याछराको भीर फुटाउने काम सम्पन्न गर्नेगरी काम भइरहेको निर्माण कम्पनीले जनाएको छ । निर्माणको जिम्मा लिएको सपना/धुलिखेल जेभीका प्रतिनिधि तेजबहादुर महतले भीर फुटाउने काम करिब सकिए पनि त्यसलाई मिलाउन बाँकी रहेको जानकारी दिए ।

सिमकोट–हिल्सा सडकखण्डको ५८ किलोमिटर सडक विस्तारको काम सकिएको आयोजना प्रमुख मिश्रले बताए । उनका अनुसार ती खण्डमा आठ मिटर सडक चौडा पारिएको छ ।

बाँकी साढे पाँच किलोमिटरबाहेक अन्य खण्डमा विस्तारका लागि टेन्डर भएर निर्माणको काम भइरहेको छ । उक्त खण्डको चार स्थानमा पुल निर्माणको काम भने बाँकी रहेको उनले जनाए ।

प्रकाशित : जेष्ठ ७, २०७६ १०:१७
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्