खेर जान्छ लेकाली आलु

'लेकको आलु मिठो भनेर के गर्नु ? ८/१० रुपैयाँ प्रतिकिलो पनि बिक्दैन’
गिरुप्रसाद भण्डारी

प्यूठान — जिल्लाको नौबहिनी गाउँपालिका १ स्याउँलीबाङका दुर्गाबहादुर घर्ती प्रत्येक वर्ष एक सय क्विन्टल आलु उत्पादन गर्छन् । खलेसबाङ उपत्यकास्थित बारीमा उत्पादन हुने आलु बेचेर अहिलेसम्म आम्दानी गरेका छैनन् । प्रत्येक वर्ष असार–साउनमा आलु खन्छन् । बजार पुर्‍याउन नसक्दा कुहिएर त्यसै खेर जान्छ ।

‘यस वर्ष बारीको पाटाभरि आलु छ,’ उनले भने, ‘खन्ने समय हुन थाल्यो । बजार अभाव विगतको जस्तै हो ।’ खलेसबाङमा मोटर बाटो पुगेको छैन । मान्छेलाई ढुवानी गराउँदा महँगो पर्छ । त्यसैले अहिलेसम्म आम्दानी गर्न नसकेको घर्ती बताउँछन् । ‘८/१० रुपैयाँ प्रतिकिलो पनि बिक्दैन,’ उनले भने, ‘लेकको आलु मिठो भनेर के गर्नु ।’

घर्ती मात्र होइन उत्तरी प्यूठानको दुर्गम खलेसबाङमा आलुखेती गर्ने ८० भन्दा धेरै किसानको यहीँ अवस्था छ । किसानले आलु बेचेर नुन तेलको जोहोसमेत गर्न सकेका छैनन् । स्थानीयले उत्पादन गरेको आलु हरेक वर्ष खेर जाने गरेको वडाध्यक्ष शेरबहादुर सेन ठकुरीले बताए । ‘खलेसबाङमा सबैले आलुखेती गर्छन्,’ उनले भने, ‘किसानले टनका टन आलु उत्पादन गर्छन् । कहिल्यै आम्दानी भएर सन्तुष्ट भने छैनन् ।’ उनले खलेसबाङलाई आलु जोन पकेट क्षेत्र घोषणा गरेर शीतभण्डार निर्माण गरी अफ सिजनमा बेच्न सके किसानलाई केही राहत हुने बताए ।

‘खलेसबाङसम्म सडक पुग्ने अवस्था छैन,’ उनले भने, ‘विकल्प भनेको भण्डारण गरेर अफ सिजनमा बजार पुर्‍याउने हो ।’ स्याउँलीबाङ ठूलोगाउँसम्म रजबारा हुँदै सडकको ट्र्याक खोलिएको छ । ठूलोगाउँसम्म आलुका बोरा पुर्‍याउन पनि समस्या हुने सेन ठकुरीले बताए ।

‘हिउँदमा ठूलोगाउँसम्म ट्याक्टर आउँछ,’ उनले भने, ‘एकपटकको भाडा ४० हजार रुपैयाँ तिर्नुपर्छ । किसानलाई फाइदै छैन ।’ प्रतिकिलो ४० रुपैयाँभन्दा बढी ढुवानी खर्च पर्छ । त्यसैले किसानले उत्पादन गरेको आलु खेर जाने गरेको ठकुरीले बताए । चिप्स बनाएर बेच्नका लागि स्थानीय किसानलाई तालिमको व्यवस्था मिलाउने तयारी गरेको सेन ठकुरीको भनाइ छ ।

पशुचौपाया पाल्न खलेसबाङ क्षेत्रमा गोठ बनाएर बस्ने र गोबर मल प्रयोग गरेर आलु उत्पादन गर्दै आएको स्थानीय चूडामणि घर्तीले बताए । गोबर मल प्रयोग गरेर आलु लगाउँदा उत्पादन बढ्ने गरेको उनले बताए । ‘खलेसबाङमा एक खेती आलु मात्र लगाउने चलन छ,’ घर्तीले भने, ‘बर्सेनि करोडौंको आलु कुहेर खेर जान्छ ।’ उनले खलेसबाङमा उत्पादन भएको आलु नौबहिनी ६ बाहानेमा मान्छेले बोकाएर पुर्‍याउँदा प्रतिकिलो एक सयभन्दा बढी मूल्य पर्न जाने बताए ।

‘उच्च पहाडी उपत्यका भएकाले खलेसबाङमा आलुबाहेक अरू उत्पादन हुँदैन,’ उनले भने, ‘त्यसैले सबैले बाध्यताले आलु लगाउँछौं ।’ चिसो हावापानीमा फलेको आलु धेरै मिठो हुने भन्दै उपभोक्ताले मन पराउने भए पनि मोटरबाटो नहुँदा बेच्न समस्या परेको घर्तीले बताए ।

प्रकाशित : जेष्ठ १२, २०७६ ०७:४९
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

२५ वर्षदेखि साङ्लोमा

गिरुप्रसाद भण्डारी

चुजा, प्यूठान — मानसिक बिरामी प्यूठान मल्लरानी गाउँपालिका–१, चुजा लुक्काका ४१ वर्षीय मेघबहादुर केसीलाई २५ वर्षदेखि परिवारले साङलाले बाँधेर राखेका छन् । स्थानीय विद्यालयमा ९ कक्षामा अध्ययन गर्दागर्दै ०५१ सालमा बिरामी भएपछि पढाइ छुटाएर घरमै बाँधेर राख्नुपरेको बुबा डोरबहादुर केसीले बताए । 

प्यूठानको मल्लरानी गाउँपालिका–१, चुजा लुक्काका मेघबहादुर केसी । तस्बिर : गिरुप्रसाद/कान्तिपुर 

‘बिरामी भएको सुरुका केही वर्ष उपचारका लागि विभिन्न ठाउँमा डुलाएँ । निको भएन,’ केसीले भने, ‘घरमै धामीझाँक्री पनि धेरैपटक बसालें । केही नलागेपछि बाँधेर राख्नुपरेको हो ।’ छोरो बिरामी भएपछि भारतमा नोकरी गरेर कमाएको रकम खर्च गरेर भारतको गोरखपुर, अमृतसरसम्म पुर्‍याएर उपचार गराए पनि निको नभएको उनले बताए । ‘बिरामी नहुँदै शिक्षकले छोरो पढाइमा धेरै राम्रो छ भन्थे,’ केसीले भने, ‘हामीले पनि छोराले पढेर बुढेसकालमा पाल्ला भन्ने आशा गरेका थियौं । अहिले बाँधेर राख्नु परेको छ ।’

छोरालाई वर्षौंसम्म पशुझैं बाँधेर पाल्नुपर्दा मनमा धेरै पीडा हुने उनले बताए । ‘छोरो निको होला भन्ने आशा गर्दा गर्दै उमेरले नेटो काटिसक्यो,’ ७० वर्षीय केसीले भने, ‘२५ वर्ष बित्यो । छोरो निकै भएन ।’ साङलो फुकाएपछि घरबाट भाग्ने र देखेका मान्छेलाई ढुंगाले हान्ने, होहल्ला गर्नेजस्ता क्रियाकलाप गर्ने भएकाले दुवै खुट्टालाई साङलाले बाँधेर राख्नुपरेको उनले बताए ।

गत वर्ष स्थानीय सामाजिक अगुवाको पहलमा काठमाडौंका डाक्टरसँग फोनमा सल्लाह भए अनुसार औषधि मगाएर छोरालाई खुवाएको आमा दीपाले बताइन् । ‘हामी त डाक्टरले लेखेर दिए अनुसारको औषधि खुवाउन पनि सक्दैनौं,’ उनले भनिन्, ‘त्यसका लागि पनि छिमेकी गुहार्नु पर्छ ।’ दुवै खुट्टा बाँधिएकाले मेघबहादुरले दिसा–पिसाब कोठामै गर्ने आमा दीपाले बताइन् । ‘४१ वर्षको उमेर हुँदासम्म छोराको दिसा–पिसाब सोहर्नुपरेको छ,’ उनले भनिन्, ‘सन्तानको मायाले सताउँछ । हामी मरेपछि उसलाई कसले स्याहार्ला भन्ने चिन्ता लागिरहन्छ ।’

छोरालाई खाना दिंदा धेरैपटक घचेटेर लडाएको आमाले बताइन् । केसी दम्पतीका तीन भाइ छोरामध्ये मेघबहादुर माहिलो हुन् । ‘अरू दुई भाइले आ–आफ्नो व्यवस्था गरेका छन्,’ दीपाले भनिन, ‘हामीले यसैलाई कुरेर बसेका छौं ।’ छोराको उपचारका लागि धेरैलाई गुहारेको उनले बताइन् । ‘कसैको दया लागेर छोराको उपचार गर्न सहयोग गरे हुन्थ्यो भन्ने सोचिरहन्छु,’ ६५ वर्षीय आमा दीपाले भनिन्, ‘यो दुर्गमा आएर हामी दुःखीलाई कसले पो सहयोग गर्ला र !’

प्रकाशित : वैशाख ३१, २०७६ ११:०२
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्