खुम्बुमा खुम्चिए पर्यटक

कुम्भराज राई

नाम्चे, सोलुखुम्बु — केही वर्षयता सोलुखुम्बुको खुम्बु क्षेत्रमा एकैनाशले पर्यटकको आगमन हुन सकेको छैन । विभिन्न कारणले पर्यटक कहिले हात्तै बढ्ने र कहिले घट्ने गरेका छन् । संसारकै अग्लो शिखर सगरमाथाका कारण खुम्बु क्षेत्र पर्यटकको पहिलो रोजाइमा परे पनि उनीहरूको आगमन स्थिर हुन नसकेको हो ।

सन् २०१७ मा ५० हजार ३ सय ८८ ले खुम्बु क्षेत्र घुमेका थिए । सन् २०१८ मा ५७ हजार ७ सय २९ ले खुम्बु क्षेत्र प्रवेश गरेको तथ्यांक सगरमाथा राष्ट्रिय निकुञ्जसँग छ । सन् २०१९ को मे–अप्रिलसम्म २० हजार ३ सय १६ जना विदेशी पर्यटक खुम्बु क्षेत्रमा आइसकेका छन् ।

खुम्बुमा तथ्यांक हेरेर पर्यटक आउने अनुमान गर्न गाह्रो हुने गरेको होटल व्यवसायी बताउँछन् । ‘यसपटक पर्यटक भित्रिने बेला नै सरकारले काठमाडौंको एयरपोर्ट पिचको काम थालेर यता आउने पर्यटकलाई मन्थलीबाट उडाउन थाल्यो,’ नाम्चेका होटल व्यवसायी लामाकाजी शेर्पाले भने, ‘यसले पनि यता आउन चाहने पर्यटकले रुट फेरेर अन्तै घुम्न गए । ठूलो असर पर्‍यो ।’

सिजनकै बेला यस्तो काम गर्दा खुम्बुको पर्यटन प्रभावित भएको बारे सरकार बेखबरजस्तै भएको लामाकाजीले बताए । भूकम्पपछि खुम्बुमा पर्यटक केही मात्रामा बढ्न थालेका थिए । पछिल्लो समय गाउँपालिका, होटल व्यवसायी सबैले शुल्क उठाउन थालेको सन्देशका कारण पनि पर्यटकको रुचि अन्तै मोडिएको पर्यटक पथ प्रदर्शकहरूले बताए ।

‘होटलको कोठाको पैसा भन्दै बाटोमा चन्दा जसरी जबरजस्ती पर्यटकबाट पैसा असुल्न थाल्दासमेत संसारभर खुम्बुको सन्देश नकारात्मक रूपमा गयो,’ एक पथ प्रदर्शकले भने, ‘यसमा खुम्बुका केही बदमास प्रवृत्तिका होटल व्यवसायी संलग्न छन् । जसलाई सरकारले कारबाहीसमेत गर्न सकेको छैन ।’

दिङबोचेमा होटल व्यवसाय गर्दै आएका गेलु शेर्पाले भने खुम्बुको बदनाम हुनुको पछाडि ट्रेकिङ व्यवसायको नाममा स्थापना भएका झोले कम्पनीहरू र होटल व्यवसायीबीचको द्वन्द्व भएको बताए । ‘सबै कम्पनी खराब छैनन् । झोलामा कम्पनी राखेर नाफा कमाउन चाहने ट्रेकिङ कम्पनीलाई सरकारले व्यवस्थापन गर्दा गलत सन्देश गएको हो,’ उनले भने, ‘यसका लागि ट्रेकिङ कम्पनी, कम्पनीका कर्मचारी र खुम्बुका होटल व्यवसायी बसेर छलफल गर्ने हो भने समस्या समाधान हुन्छ ।’

प्रकाशित : जेष्ठ १३, २०७६ ०९:५८
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

तेन्जिङ–हिलारीसँग सगरमाथा चढ्दा

तेन्जिङ–हिलारीले सगरमाथा विजय गरेको यसै साता ६६ वर्ष पुग्दै छ । अभियानका सदस्य कान्छा शेर्पाको कथा ।
कुम्भराज राई

अबको चारदिनपछि (मे २९ बुधबार) विश्वको सर्वोच्च शिखर सगरमाथामा तेन्जिङ शेर्पा र एडमन्ड हिलारीले पाइला टेकेको ६६ वर्ष पूरा हुँदै छ  । त्यस दिनलाई अहिले ‘सगरमाथा दिवस’ को रूपमा पनि मनाइन्छ  ।

अबको चारदिनपछि (मे २९ बुधबार) विश्वको सर्वोच्च शिखर सगरमाथामा तेन्जिङ शेर्पा र एडमन्ड हिलारीले पाइला टेकेको ६६ वर्ष पूरा हुँदै छ । त्यस दिनलाई अहिले ‘सगरमाथा दिवस’ को रूपमा पनि मनाइन्छ । त्यसयता ८ हजारभन्दा बढीले दसौं हजार पटक सगरमाथा शिखरमा पाइला राखिसके । त्यसअघि र पछि सयौंले ज्यान गुमाए । तर पहिलो पाइला राख्नेको इतिहास अमर नहुने कुरै भएन । त्यही पहिलो आरोहण दलका ३५ जनामध्ये एक मात्र जीवित सदस्य हुन्, सोलुखुम्बु नाम्चेका कान्छा शेर्पा ।


उनी नामले मात्र कान्छा भएनन् साँच्चै कान्छा बने । ८५ वर्ष पुगे पनि उनको शारीरिक अवस्था तगडा छ । बिहान उठ्नेबित्तिकै पूजापाठ गरेर उनी चिया–नास्ता गर्छन् । ‘कान्छा शेर्पा फाउन्डेसन’ मार्फत स्थानीय विद्यालयका विद्यार्थीहरूलाई झोला, पुस्तक बाँड्ने काम गर्दै आएका छन् । सामाजिक काममा सक्रिय हुने उनको चाहना छ । दुई छोराहरूसँग बस्दै आएका कान्छा जाडोको बेला केही समय राजधानीतिर बिताउँछन् । उनलाई अझै पनि त्यो पहिलो आरोहणको स्मरण प्रस्ट छ । मैले उनलाई नाम्चेस्थित उनकै घरमा हालैको एक बिहान भेट्दा ६६ वर्षपहिलेको त्यो दिन सरसर्ती सुनाउन भ्याए ।


त्यतिखेर नाम्चेमा १५ घरमात्र बस्ती थियो । बारीमा फलेको आलुले तीन महिना खान पुग्दैनथ्यो । जंगलमा उम्रेको च्याउ खोजेर मान्छेहरूले जीविका चलाउँथे । नाम्चेभन्दा माथि थामे घर भएका तेन्जिङ शेर्पा खान–लाउनकै दुःखले दार्जिलिङ गएका थिए । उनले त्यहाँ ‘कञ्चनजंघा’ नाम गरेको ट्रेकिङ कम्पनी खोलेका रहेछन् । एक दिन नाम्चेका कान्छा शेर्पालाई उनै तेन्जिङले काम गर्न बोलाएको खबर प्राप्त भयो । घरबाट सजिलै जान दिने अवस्था थिएन । उनी भागेर दार्जिलिङ गए । हिँडेरै भोजपुर हुँदै उनी दार्जिलिङ पुगे ।


दार्जिलिङ पुगेपछि कान्छाले तीन महिनासम्म तेन्जिङको घरमा बसेर काम गरे । एकदिन तेन्जिङले चोमोलोङमा चढ्न एक जना विदेशी आउने र त्यसका लागि सहयोग गर्नुपर्ने बताए । त्यसपछि उनीहरू दार्जिलिङबाट हिंडेर सिलिगुडीसम्म आए । सिलिगुडीबाट वीरगन्जसम्म रेलमा चढेर आए । रेलबाट झरेपछि दुई दिनको पैदल हिँडेर काठमाडौं उपत्यका पुगे । भक्तपुरमा गएर टेन्ट टाँगे । भोलिपल्ट न्युजिल्यान्डबाट एडमन्ड हिलारीको टोली प्लेन चढेर आइपुगे ।


हिलारीको बाँकी सामान आइपुग्न समय लाग्ने भएकाले उनीहरू एक हप्तासम्म भक्तपुरको टेन्टमै बसे । हिलारीको सामान आइसकेपछि उनीहरू ४ सय कुल्लीलाई भारी बोकाएर काभ्रेको दोलालघाट हुँदै चौबास, ठोसे हुँदै १६ दिनमा नाम्चे पुगे । नाम्चेबाट छ दिनमा आधारशिविर पुगे । भक्तपुरदेखि आधारशिविर पुग्न जम्मा २२ दिन लाग्यो । यहाँनेर आधारशिविर बनाउन उपयुक्त हुन्छ भन्ने टुंगो त्यही टोलीले लगाएको हो । कतिपयले त्यतिखेर आधारशिविर थुक्ला नजिकै बनाइएको बताउँछन् । तर कान्छाले भने हालको गोरक्सेपदेखि माथिी नै आधारशिविर भएको बताउँछन् ।


आरोहण दलमा २० जना शेर्पा थिए । न्युजिल्यान्ड र इंगल्यान्डका गरी १५ जना थिए । जम्मा ३५ जनाको आरोहण दल थियो । आधारशिविर पुगेर उनीहरूले दिनहुँजसो खुम्बु आइसफल छिचोल्ने प्रयत्न गरे । तर आइसफलको खर्पास (हिउँ चिरिएको खाल्डो) हेर्दाहेर्दा एक हप्ता बित्यो । खर्पासमा भर्‍याङ अभावले गर्दा उनीहरू अघि बढ्न सकेनन् । तीन जना शेर्पा फेरि नाम्चे आएर १० वटा सल्लाको रूख काटे । थामेबाट कुल्ली मगाएर बोकाएर आधारशिविर पुर्‍याए । त्यही सल्लाको काठलाई भर्‍याङ बनाएर उनीहरूले खुम्बु आइसफलको खर्पास कटेर उकालो लागे ।


कान्छासँगै तीन जना शेर्पा मात्र साउथ समिट (८००० मि) सम्म पुगे । त्यहाँभन्दा माथि जाने अनुमति उनीहरूलाई थिएन । तेन्जिङ र एडमन्डले शिखर चुमेपछि उनीहरू फेरि नाम्चे फर्किए । हिलारीले एक महिनामा आउँछु भनेर बिदा भए । एक महिनापछि उनले न्युजिल्यान्डबाट पैसा, तक्मा, मेडल लिएर आए । तीन जना साउथ समिट जानेले मात्र मेडल पाए । अझ रोचक कुरा त त्यतिखेर कागजको पैसा हुँदैनथ्यो । चाँदीको सिक्का हिलारीले काठमाडौंबाट २५ जना कुल्लीलाई बोकाएर ल्याएका थिए । पैसा ल्याएपछि ४ सय कुल्लीलाई पैसा बाँड्दा सकियो । कुल्लीले दिनको ५ रुपैयाँ पाउँथे । कान्छालगायतका शेर्पाहरूले भने दिनको ८ रुपैयाँको दरले पैसा पाए ।


कान्छाले त्यसपछिका सगरमाथा आरोहणमा पनि काम गरे । उनी सन् १९७१ मा अन्तिम पटक सगरमाथा गएका थिए । तर कहिल्यै चुचुरो चुम्ने अवसर भने पाएनन् । टोलीको नेताले अनुमति नदिए शिखर जान पाइन्नथ्यो । त्यतिखेर सगरमाथा आधारशिविरमा हिउँ बाक्लो भएपनि घाँस पाइन्थ्यो । गोरक्सेपदेखि माथि भारी बोकाएर लगेको याकलाई घाँसमा चराएको सम्झना कान्छालाई अझै छ । हिउँ धेरै बाक्लो हुन्थ्यो । हिउँ परेपछि तीन महिनामा पनि बिल्दैन थियो । अहिले अलिअलि परे पनि बिलिहाल्छ । कान्छाले अहिले पनि तेन्जिङ र हिलारीलाई भगवान् मान्छन् । ‘यही बाटो भएर टुप्पोमा पुगिन्छ भनेर कसले बाटो देखाएको हो र ?’ कान्छा भन्छन्, ‘उनीहरू भगवान् नै हुन् । खुम्बु आइसफल कटेर पनि त्यहाँबाट माथि टुप्पोमा पुग्ने बाटो थाहा पाउने उनीहरू भगवान् थिए ।’


तेन्जिङ र हिलारीकै कारण खुम्बुमा स्कुल, अस्पताल, पुल, विमानस्थललगायतका विकास भएको उनले बताए । नत्र खुम्बुका शेर्पाहरूले जीवनमा पैसा देख्न पाएका थिएनन् । भोकभोकै मर्नुपर्ने अवस्था थियो । अहिले सगरमाथा चढ्ने काम सजिलो भएको कान्छाको अनुभव छ । सबै काम अरूले गरिदिएर बाटोमा मात्र हिँड्न जानु साहसिक नभएको उनले बताए ।कान्छालाई हिमालमा हिउँ बिलेर कालो हुँदै गएकोमा चिन्ता छ । खुम्जुङ नजिकै रहेको खुम्बिह्युलामा उनले थाहा पाएसम्म हिउँ बस्थ्यो । अहिले कालो पहाड मात्र छ । समयसँगै मान्छेहरू साह्रै स्वार्थी भएको उनले बताए । ‘अब कहाँ रह्यो र त्यो समय ।’ उनले भने, ‘नाम्चे नै सहर बनिसक्यो ।’

प्रकाशित : जेष्ठ ११, २०७६ १०:५४
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्