भारत निर्यातमा पनि अनुदान

बेसार, प्रशोधित मह, प्रशोधित अलैंची, अदुवा, सुठो र जुत्ता निर्यात गर्दा अनुदान पाइने पुष्प र तरकारीमा प्रशोधन नगरे पनि अनुदान
राजु चौधरी

काठमाडौँ — व्यवसायीले भारतमा निर्यात गर्दा पनि अनुदान पाउने भएका छन् । तेस्रो मुलुकमा निर्यात गरेबापत मात्रै पाउने व्यवस्थालाई परिमार्जन गर्दै सरकारले भारततर्फ पनि सुरु गरेको हो । वाणिज्य तथा आपूर्ति सचिव केदारबहादुर अधिकारीका अनुसार बेसार, तरकारी, प्रशोधित मह, प्रशोधित अलैंची, अदुवा, पुष्प, सुठो, जुत्तामा निर्यात अनुदान पाइनेछ । 

‘निकासीकर्ताले पाउँदै आएको निर्यात अनुदान अब भारततर्फ पनि लागू गरेका छौं । यसले अनुदान पाउने व्यवसायीलाई प्रोत्साहन मिल्नेछ,’ सोमबार पत्रकार भेटघाटमा सचिव अधिकारीले भने, ‘सरकारले भारतमा निर्यात गरे अनुदानको दिने निर्णय गरेको छ ।’ निर्यात अनुदानले उत्पादनमा पनि केही सुधार हुने मन्त्रालयको ठहर छ ।

राष्ट्र बैंकको तथ्यांकअनुसार मुलुकको कुल निर्यात व्यापारमध्ये करिब ६५ प्रतिशत भारतमै निर्भर छ । १० महिनाको तथ्यांकअनुसार भारततर्फ ६४.१ प्रतिशत निर्यात भएको छ । दोस्रोमा अमेरिका ११.३ प्रतिशत, टर्की ३.३ प्रतिशत, जर्मनी ३.३ प्रतिशत र बाँकी १८ प्रतिशत अन्य मुलुकमा निर्यात भएको उल्लेख छ ।

भारतमा मात्रै निर्भर हुँदा पनि निर्यातमा अनुदान थिएन । भारत निर्यातमा अनुदान जायज भएको पूर्ववाणिज्य सचिव पुरुषोत्तम ओझाले बताए । ‘यसअघि पक्षपात भएको थियो । जहाँ बढी सम्भावना छ, त्यहीं निकासी हुँदा अनुदान थिएन । न्यायसंगत थिएन,’ उनले भने, ‘त्यसैले भारत निकासीमा पनि अनुदान आवश्यक छ ।’ भारत ठूलो बजार भएको जनाउँदै उनले प्रतिस्पर्धा गर्न पनि अनुदान आवश्यक रहेको बताए । ‘नेपालका लागि भारतीय रुपैयाँ आवश्यक पनि छ । त्यसैले प्रोत्साहन गर्न जरुरी छ,’ ओझाले भने ।

मन्त्रालयका अनुसार जुत्ता पनि निर्यात अनुदान दिइएको छ । हाल गोल्डस्टारबाहेक अन्य जुत्ता निर्यात हुन सकेको छैन । गोल्डस्टारले भने भारतमा निर्यात गर्दै आएको छ । जुत्तालाई व्यवस्थित गर्न सरकारले तुलनात्मक लाभको वस्तुको सूचीमा पनि समावेश गरेको छ । निर्यात भने गर्न सकेको छैन । निर्यात गर्नुको सट्टा आयातमा अर्बौं रुपैयाँ बाहिरिएको छ ।

मन्त्रालयका सहसचिव मधुकुमार मरासिनीका अनुसार बेसार, मह, अलैंची, अदुवा र सुठो अनिवार्य प्रशोधन गर्नपर्छ । पुष्प र तरकारीको हकमा पनि प्रशोधन गर्न पर्दैन । व्यवसायीले भ्यालु एडिसनको आधारमा निर्यात अनुदान पाउँछन् । ‘भ्यालु एडिसनकै आधारमा ३ देखि ५ प्रतिशत निर्यात अनुदान वितरण हुन्छ,’ उनले भने, ‘कार्यान्वयनका लागि उद्योग विभागमा पत्राचार गरिसकेका छौं ।’

मन्त्रालयका अनुसार निर्यात अनुदानका लागि साउन र माघमा भ्यालु एडिसनको प्रमाणीकरण गर्नुपर्छ । चालु आर्थिक वर्षमा भारततर्फ छुट दिएको मन्त्रालयले जनाएको छ । ‘समयावधि सकिएकाले व्यवसायीले दाबीअनुसार निर्यात अनुदान दिन्छौं,’ सचिव अधिकारीले भने, ‘यसले भारततर्फको निर्यात र उत्पादन बढाउँछ ।’ यसअघि चालु आर्थिक वर्षको बजेट भाषणको क्रममा निर्यात अनुदान बढाएको थियो । यसअघि व्यवसायीले २ देखि ४ प्रतिशत निर्यात अनुदान पाउँदै आएकोमा अर्थमन्त्री युवराज खतिवडाले औद्योगिक उत्पादनको निर्यातमा ५ प्रतिशतसम्म निर्यात अनुदान दिइने बताएका थिए ।

उक्त अनुदान तेस्रो मुलुक निकासीकर्ताका लागि थियो । सोहीअनुसार मन्त्रालयले २६ वस्तुमा निर्यात अनुदान दिने निर्णय गरेको थियो । मन्त्रालयले १५ वस्तुमा ५ प्रतिशत अनुदान दिएको थियो । ती वस्तुहरू प्रशोधित चिया, प्रशोधित कफी, हस्तकला र काष्ठकलाका वस्तु, प्रशोधित छाला (क्रस्ट) र छालाजन्य उत्पादनहरू, हाते कागज तथा सोबाट उत्पादित सामान, प्रशोधित पत्थर तथा पत्थरजडित गरगहना छन् ।

अल्लोबाट उत्पादित सामानहरू, मिनरल वाटर, बेसार, तरकारी, पुष्प, प्रशोधित मह, प्रशोधित अलैंची, प्रशोधित अदुवा (सुठो, स्लाइडिङ, तेल र पाउडरलगायत) र प्रशोधित जडीबुटी तथा सारयुक्त तेल छन् । ११ वस्तुमा ३ प्रतिशतको दरले अनुदान दिने निर्णय गरेको थियो ।

तीन प्रतिशत नगद अनुदान पाउने वस्तुमा स्वदेशमा उत्पादित कपडा, तयारी पोसाक, गलैंचा र ऊनीका सामान, च्याङ्ग्रा पस्मिना तथा सोबाट उत्पादित सामान, स्वदेशी प्रशोधित जुट तथा जुटका उत्पादनहरू छन् । यी वस्तुहरू तेस्रो मुलुकमा निर्यात गरेबापत अनुदान दिइएको थियो ।

प्रकाशित : जेष्ठ २८, २०७६ ०८:१८
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT

चौंरीलाई तयारी दाना

चरन क्षेत्रमा घाँस घटेर हैरान चौंरीपालकलाई सडक सञ्जाल विस्तारसागै दाना गाडीले गाउामै ल्याइदिएको छ
टीकाप्रसाद भट्ट

रामेछाप — चरन क्षेत्रमा घाँस घट्दै गएपछि शैलुङमा रहेका चौंरी दानामा भर पर्न थालेका छन् । शैलुङ आसपास १७ वटा चौंरीगोठ छन् । एकातिर चरन क्षेत्रमा घाँस पर्याप्त छैन, अर्कातिर चौंरीपालककले परम्परागत तरिकाले दाना बनाउन छाडेका छन् ।

रामेछापको शैलुङमा चरन क्षेत्र घटेपछि चौंरीलाई तयारी दानाको भर छ । तस्बिर : कान्तिपुर

सडक सञ्जाल बिस्तारसँगै बजारबाट गाडीले सजिलै ल्याइदिने भएपछि पछिल्लो समय चौंरीपालकले तयारी दाना उपयोग बढाएका छन् ।

‘घाँस पलाउन धेरै कम भयो, जंगल विनाश उत्तिकै छ । अब चौंरी जंगल लगेको भरमा बाँच्दैनन्,’ चौंरीपालक शम्भु तामाङले भने, ‘त्यसैले दाना खुवाउन थालेका हौं । अघिपछि जंगली घाँसको भरमा परे पनि चौंरी ब्याउँदादेखि दूध दिँदासम्म दाना खुवाउनुपर्ने भएको छ ।’ केही वर्षअघिसम्म चौंरीलाई तयारी दाना खुवाउनु पर्दैनथ्यो । घाँसले नै प्रशस्तै पुग्थ्यो ।

चौंरी फागुनतिर ब्याउँछन् । त्यसपछि कात्तिकसम्म दाना दिनुपर्छ । गाउँघरमा दाना पाइँदैन । बजारमा किनेको दाना शैलुङको गोठमा भित्रिन्छ । एउटा गोठले वार्षिक सरदर २ लाखको दाना किन्नुपरेको तामाङले बताए । सडक पुगेकाले दाना ढुवानीमा सहज भएको छ ।

अन्यत्रजस्तै शैलुङ क्षेत्रमा पनि जलवायु परिवर्तनले वनजंगलमा असर परेको छ । पहिले पहिलेका तुलनामा वर्षा कम हुँदा जंगलमा घाँस पलाउन ढिला हुने गरेको छ । केही वर्षअघिसम्म शैलुङ क्षेत्रमा भेडीगोठहरू पनि थिए । भेडाको बथान चराउन जंगलमा लाँदा तिनका मलमूत्र भुइँघाँसका लागि मलको काम गर्थ्यो । ‘पानी पर्दा त्यही भेडामा बड्कुला मल हुन्थ्यो र पो राम्रो घाँस सप्रन्थ्यो,’ तामाङले भने, ‘मल नभएको पाखोमा अलिअलि पलाएको घाँसले चौंरीलाई छोपै लाग्दैन ।’

शैलुङ क्षेत्रमा चारवटा सामुदायिक वन छन् । सामुदायिक वनमा चौंरी चरन गर्दा प्रतिचौंरी वार्षिक सय रुपैयाँ दस्तुर लाग्छ । दोलखातर्फको सामुदायिक वनमा केही राम्रो चरन क्षेत्र छ । तर, पानी र गोठका लागि राम्रो जमिन छैन । गोठ र पानीका लागि रामेछापतर्फको खोलाखर्कतिरै राम्रो भएकाले धेरैजसो चौंरी त्यतै भेटिन्छन् । पहिलेको जस्तो खोलाखर्कमा पनि पानी छैन । जंगल दुवैतर्फको मासिँदै छ ।

‘पहिले ठूलो असिनापानी पर्दा चौंरी ओत लाग्ने ठुल्ठूला रूखहरू थिए, अहिले ओत नै छैन,’ स्थानीय दावाशंवु शेर्पा भन्छन्, ‘पानी र असिना पर्‍यो भने जंगलको बीचमा चुटिनुको विकल्प छैन ।’ लगानीअनुसारको प्रतिफल कम हुन थालेपछि केहीले चौंरीपालन छाडेको उनले बताए । ५ वर्षअघिसम्म शैलुङमा २५चौंरीगोठ थिए । एउटा गोठमा २० देखि ४० वटासम्म चौंरी हुन्छन् । एउटा चौंरीको ५० देखि ६० हजार रुपैयाँ पर्छ । पाल्नका लागि सोलु जिल्ला पुगेर चौंरी किनेर ल्याउनुपर्छ । नजिकै चौंरी किन्न पाइँदैन ।

शैलुङमा धेरै उच्च भूभाग छैन । जाडो र गर्मी प्रायः सधैं एकै स्थानमा चौंरी भेटिन्छन् । समुद्री सतहबाट ३ हजार १ सय ४७ मिटर अग्लो शैलुङ डाँडाभन्दा माथि चौंरी जाँदैन । डाँडामा हिउँ थुपि्रँदा एक/दुई सय मिटर तल झर्ने चौरीहरू गर्मी बढ्न थालेपछि फेरि माथि पुग्छन् । रामेछापको गुम्देल र चुचुरेमा पालिएको चौंरी भने ४ हजार मिटरसम्मको उचाइमा पुग्छन् ।

चौंरीपालनका लागि घाँसको संकट भइरहेको बेला बजार भने सहज बनेकाले किसानको रुचि घटिसकेको छैन । पहिले हातले छुर्पी बनाउने किसान अहिले आधुनिक मेसिनले बनाउँछन् । केही वर्षअघिसम्म सडक नहुँदा शैलुङमा बनाएको छुर्पी बेच्न सजिलो थिएन । सडक सुविधा पुगेपछि बजारसम्म लैजानका लागि अब सहज छ ।

तर, किसानहरू घाँस जोहो गर्ने र आफैं दाना बनाउने गर्न छाडेका छन् । त्यसैले चौंरी अब सहरिया दानाको भरमा पाल्ने क्रम बढेको छ । चौंरीपालक किसानलाई चालू वर्ष प्रदेश सरकारले साढे १० लाख रुपैयाँ दिएको छ । शैलुङको चरन क्षेत्र व्यवस्थापन र पानीपोखरी निर्माणका लागि उक्त रकम खर्च हुने तामाङले बताए । दुई महिनाअघि शैलुङमा चौंरी चिनाउने महोत्सव पनि गरिएको थियो ।

प्रकाशित : जेष्ठ २८, २०७६ ०८:१५
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT