लिलाममा पनि बिकेन कर्णालीको गेडागुडी

राजु चौधरी

काठमाडौँ — कर्णालीको गेडागुडी बिक्री गर्न लिलामीको सूचना प्रकाशित गरे पनि कुनै व्यक्ति/व्यवसायीले इच्छा देखाएनन् । गेडागुडी गोदाममा थन्किएपछि खाद्य संस्थानले लिलाम गर्न असार ५ गते सूचना प्रकाशित गरेको थियो । २१ दिनको म्याद राखेर बिक्रीका लागि सूचना प्रकाशित गरे पनि कसैले इच्छा नदेखाएका हुन् । 

‘गोदमममै थन्किएपछि इच्छुक व्यक्ति, फार्म, संस्था वा कम्पनीको लागि सूचना प्रकाशित गरेका थियौं । २१ दिनको म्याद बुधबार सकिएको छ,’ संस्थानका बिक्री वितरण विभागका निर्देशक लालमोहन ठाकुरले भने, ‘एउटा कम्पनीको पनि आवेदन परेन । कसैले इच्छा देखाएनन् ।’

संस्थानका अनुसार करिब दुई वर्षयता गेडागुडी गोदाममै छ । थापाथली गोदामबाट छिटफुट रूपमा मात्रै बिक्री भइरहेको छ । बिक्री नभएपछि सिमी र फापर झन् पुरानो हुँदै गएको छ । त्यसैले लिलाममार्फत बिक्री गर्ने संस्थानको योजना थियो । लिलाम गर्दा पनि कसैले चासो दिएनन् । संस्थानका महाप्रबन्धक योगेन्द्र गौचनका अनुसार आवेदन नपरेपछि अब बजार मूल्यांकन हुन्छ । बजारभाउ बुझेर सोहीअनुसार मूल्य निर्धारण गरिने बताए ।

‘कर्णालीको गेडागुडी सबै हिसाबले गुणस्तरीय छ । बिक्रीका लागि कसैले पनि आवेदन दिएन,’ गौचनले भने, ‘अब थापाथली धान गोदामले वस्तुको बारेमा बजार मूल्यांकन गर्छ । अध्ययन गर्छ । त्यसपश्चात मूल्य पुनरावलोकनका लागि संस्थान बोर्डमा प्रस्ताव गर्छौं ।’

हाल संस्थानको अञ्चल कार्यालय थापाथली गोदाममा ७४३ क्विन्टल सिमी, ६६० क्विन्टल तिते फापर छ । शाखा कार्यालय सुर्खेतमा १६२ क्विन्टल सिमी, ८२ क्विन्टल तिते फापर मौज्दात छ । संस्थानले सिमीको खुद्रा बिक्री मूल्य प्रतिकिलो १३० र तिते फापरको ८० रुपैयाँ निर्धारण गरेको छ । यो मूल्य बजार मूल्यभन्दा सस्तो हो ।

खाद्य किराना संघका अध्यक्ष देवेन्द्रभक्त श्रेष्ठका अनुसार होलसेलमा राजमा सिमीको मूल्य १२५ रुपैयाँ पर्छ । मिठे फापरको बोक्रासहित ६५ र बोक्रारहित १२५ रुपैयाँ पर्छ । तिते फापर केही महँगो पर्छ । खुद्रा व्यापार संघका अध्यक्ष राजकुमार श्रेष्ठका अनुसार राजमा सिमी १६० रुपैयाँमा बिक्री भएको छ । कर्णालीको सिमी तथा फापरको मूल्य केही बढीमा बिक्री हुन्छ । फापर दुई प्रकारका हुन्छन् । कर्णालीमा उत्पादन हुने फापर तिते हो ।

तिते फापरले बाथ र मधुमेहका बिरामीलाई फाइदा गर्ने मान्यता छ । संस्थानले किलोमै ३० रुपैयाँ सस्तोमा बिक्री गर्दा पनि बिक्री भएन ।
निर्देशक ठाकुरका अनुसार यसअघि सूचना प्रकाशन गर्ने क्रममा केही मूल्य घटाउन प्रस्ताव गरिएको थियो ।

संस्थान बोर्डले बिक्री गरिरहेको मूल्य सूचना प्रकाशित गर्ने निर्णय गरेको थियो । ‘त्यसैले पनि बिक्रीका लागि आवेदन परेन होला,’ ठाकुरले भने । गेडागुडी बिक्री नभएपछि तत्कालीन आपूर्तिमन्त्री दीपक बोहराको अध्यक्षतामा बसेको बैठकले साल्ट ट्रेडिङको आउटलेटबाट बिक्री गर्ने निर्णय गरेको थियो । निर्णयलगत्तै खाद्यले १२ क्विन्टल साल्टको कार्यालयमा ढुवानी गरेको थियो । त्यसपश्चात् साल्टले बिक्री गर्न चासो दिएको थिएन ।

कृषकलाई प्रोत्साहन गर्न सरकारले २०७०/७१ देखि कर्णालीको उत्पादन खरिद गर्दै आएको थियो । कर्णालीको सिमी र फापर बिक्री हुन छाडेपछि सरकारले २०७५/७६ मा बजेट नै विनियोजन गरेन । आगामी आर्थिक वर्षका लागि समेत बजेट विनियोजन गरिएको छैन ।

९५ मध्ये दुई कार्यालयबाट मात्रै बिक्री
संस्थानले दुई कार्यालयबाट मात्रै बिक्री गर्दा पनि प्रभावकारी हुन नसकेको जानकारहरू बताउँछन् । ‘संस्थानसँग ८ वटा अञ्चल कार्यालय, राजापुरमा एउटा मिल, २६ शाखा, ५९ डिपो, प्रधान कार्यलयसहित ९५ कार्यालय छन्,’ संस्थानका एक अधिकारीले भने, ‘दुई कार्यालय (थापाथली र सुर्खेत) बाट मात्रै बिक्री गरिन्छ ।

जसले गर्दा पनि प्रभावकारी हुन सकेन ।’ दुई कार्यालयबाट मात्रै बिक्री हुँदा उपभोक्ताको पहुँच हुन सकेको छैन । ठाकुरले भने अधिकांश डिपो कर्णालीमा रहेकाले जिल्लामा सुर्खेतबाट मात्रै बिक्री गरेको बताए । संस्थानका अनुसार चालु आर्थिक वर्षमा सिमी १९५.९५ क्विन्टल र तिते फापर ३८.०१ क्विन्टल बिक्री भएको छ ।

सुर्खेत कार्यालयबाट १०९ क्विन्टल सिमी र फापर ६ क्विन्टल बिक्री भएको छ । काठमाडौंबाट ८६.९५ क्विन्टल सिमी र ३२.१ क्विन्टल तिते फापर बिक्री भएको ठाकुरले बताए ।

प्रकाशित : असार २७, २०७६ ०९:५०
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

१३ करोडको अकबरे खुर्सानी उत्पादन

चन्द्र कार्की

तेह्रथुम — व्यावसायिक अकबरे खुर्सानी खेतीमा लागेका जिल्लाका किसान यो वर्ष मूल्य नपाउँदा निराश बनेका छन् । खुर्सानी किसानले गत वर्षको जस्तो यो वर्ष मूल्य पाउन सकेका छैनन् । उत्पादन र क्षेत्रफल बढे पनि मूल्य भने गत वर्षको जति नपाएको किसानको गुनासो छ । 

कृषि ज्ञान केन्द्रका अनुसार गत वर्ष जिल्लाबाट १२ करोड ४८ लाख रुपैयाँभन्दा बढीको अकबरे खुर्सानी जिल्ला बाहिर पठााइएको थियो । यो वर्ष किसानले खुर्सानी खेती हुने क्षेत्रफल बढाएका कारण उत्पादन पनि बढेको छ । किसानले मूल्य भने कम पाएको कृषि ज्ञान केन्द्र धनकुटाले जनाएको छ ।

यो वर्ष १३ करोड रुपैयाँ बराबरको खुर्सानी जिल्ला बाहिर पठाउने लक्ष्य भए पनि मूल्य कम भएकाले लक्ष्य पूरा हुनेमा शंका देखिएको ज्ञान केन्द्रका प्राविधिक रामजुगन यादवले बताए ।

खुर्सानी उत्पादन हुनेमध्ये सिजनमा मूल्य घटेको छथर गाउँपालिका सुदापकी खुर्सानी किसान यनादेवी खड्काले बताइन् । ‘खुर्सानी धेरै फल्यो,’ खड्काले भनिन्, ‘मूल्य भने पोहोरको जति पनि पाइएन ।’

अलैंची र अदुवापछि जिल्लाको प्रमुख नगदेबालीका रूपमा खेती हुने अकबरे खुर्सानीको बिरुवा, फल र बियाँ बिक्री गरेर किसानले प्रत्येक वर्ष आम्दानी बढाउँदै लगेका थिए । उत्पादित अर्गानिक अकबरे खुर्सानीको माग भारतीय बजारबाट समेत आउन थालेपछि किसान यसको व्यावसायिक खेतीतर्फ लागेका थिए ।

भारतबाट माग कम आएको र नेपालका आन्तरिक बजारमा खपत हुन नसक्दा मूल्य घटेको फेदाप गाउँपालिका ओयाक्जुङका खुर्सानी किसान मालती जोगीले बताइन् । गत वर्ष जिल्लामा ३२५ टन खुर्सानी उत्पादन भएको केन्द्रको तथ्यांक छ । उत्पादित खुर्सानी पूर्वी तराई हुँदै बिर्तामोड र जोगबनी नाका भएर भारतका सिलगुढी, दार्जिलिङ, सिक्किम, कालेङपोङ, मेघालयलगायतका भारतीय बजारमा निर्यात हुने गरेको छ । यो वर्ष त्यताबाट माग कम आएको किसानको भनाइ छ ।

पछिल्लो समय हङकङ, सिंगापुर लगायत मुलुकमा बस्ने नेपालीले पनि अकबरे खुर्सानीको खपत बढाएका छन् । स्थानीय बजारमा गत वर्ष प्रतिकेजी ४ सयदेखि ५ सय रुपैयाँसम्ममा बिक्री भएको खुर्सानी यो वर्ष मूल्य घटेर २ सय ५० देखि ३ सय रुपैयाँमा मात्र बिक्री भइरहेको छ ।

यहाँका दुई नगरपालिका र चारवटै गाउँपालिकामा अकबरे खुर्सानीको व्यावसायिक खेती हुने गरेको छ । कार्यालयका अनुसार उत्पादित खुर्सानीमध्ये करिब ४५ प्रतिशत पूर्वका विभिन्न बजार हुँदै भारतीय बजारतर्फ निर्यात हुने गरेको छ । पर्याप्त सिँचाइ सुविधा नभएको जमिनमा समेत खुर्सानी खेती गर्न सकिने र थोरै जमिनमा पनि राम्रो आम्दानी हुने भएकाले अकबरे खुर्सानी खेतीप्रति किसानको आकर्षण बढदै गएको केन्द्रले जनाएको छ ।

पिरो प्रजातिका ६ देखि ७ प्रकारका खुर्सानी यहाँ खेती हुने गरेको कृषि ज्ञान केन्द्रले जनाएको छ । ठुल्लो डल्ले, सानो डल्ले, गोलो लाम्चे, चिप्लो लाम्चेलगायतका आकारका अबकरे खुर्सानी किसानले खेती गर्दै आएका छन् । हावापानीको हिसाबले १ हजारदेखि १ हजार ९ सय मिटरको उचाइसम्म अकबरे खुर्सानी खेती गर्न सकिने प्राविधिकहरूको भनाइ छ । कम मिहिनेत, लगानी र क्षेत्रफलमा पनि धेरै उत्पादन गर्न सकिने भएकाले व्यावसायिक अकबरे खुर्सानी खेतीमा लागेको म्याङलुङ नगरपालिका आम्बुङका खुर्सानी किसान चन्द्रकुमार श्रेष्ठले बताए ।

प्रकाशित : असार २७, २०७६ ०९:४९
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्