सुन आयात रोकियो, बैंकमै थुप्रियो ६ सय किलो

यज्ञ बञ्जाडे

काठमाडौँ — स्टकमा रहेको सुन बिक्री हुन छोडेपछि विवाहको सिजन मानिने असार महिनामै वाणिज्य बैंकहरूले सुन आयात रोकेका छन् । बैंकहरूमा ६ सय किलोभन्दा बढी सुन थुप्रिन थालेपछि असार २० गतेदेखि कुनै पनि बैंकले सुन आयात नगरेको बैंकर्स संघले जनाएको छ । अनौपचारिक माध्यमबाट भित्रिएको सुन बजारमा छ्यापछ्यप्ती भएपछि बैंकको सुन बिक्री नभएको विज्ञहरू बताउँछन् ।

फाइल फोटो

गत जेठ १५ देखि सुनको बिक्रीमा कमी आए पनि पछिल्ला दिनमा ठप्प भएको बैंकर्स संघका कार्यकारी निर्देशक अनिल शर्माले बताए । ‘करिब एक महिनादेखि सुन बिक्री भएको छैन,’ उनले भने, ‘असार २० सम्म स्टकमा ६७२ किलो सुन थुप्रिएपछि आयात रोकिएको छ ।’ हाल स्टकमा रहेको सुन वर्षकै सबैभन्दा धेरै भएको उनले बताए । विवाहको सिजनमा सुनको माग बढ्नुपर्नेमा झन घटदै गएकाले शंका उत्पन्न भएको उनको भनाइ छ ।

‘जेठ १० गते स्टकमा ९० किलो सुन थियो, १७ मा ७५ किलो पुग्यो, असार १५ मा आउँदा ५९० किलो हुँदै २० सम्म ६७२ किलो पुगेको छ,’ उनले भने, ‘अब यो सुन बिक्री नहुँदासम्म आयात गरिँदैन ।’

बजारमा गैरकानुनी बाटो बाट सुन भित्रिने क्रम बढेपछि बैंकहरूको सुन बिक्न छोडेको बैंकरहरूको अनुमान छ । सुनचाँदी व्यवसायीले बजारमा सुनको माग नै घटेपछि बैंकको सुन बिक्री नभएको बताएका छन् । यसपालि सुनको मूल्य बढेर हालसम्मकै उच्च प्रतितोला ६५ हजार ५ सय रुपैयाँ पुगेपछि माग घटेको नेपाल सुनचाँदी व्यवसायी महासंघका पूर्वअध्यक्ष तेजरत्न शाक्यले बताए ।

‘अहिले बजारमा अनौठो प्रवृत्ति देखियो,’ उनले भने, ‘विवाहको सिजनमा पनि विगतका वर्षभन्दा ७५ प्रतिशतले सुनको माग घटेको छ ।’ यसअघिका असारको तुलनामा अहिले २५ प्रतिशत मात्र सुन कारोबार भएको उनको दाबी छ । ‘नयाँ सुनको माग नै छैन, बरु पुराना गरगहनाको बिक्री बढेको छ,’ उनले भने, ‘अघिल्ला असार महिनामा दैनिक ४० देखि ४५ प्रतिशतसम्म सुनको माग हुँदै आएको थियो ।’ हाल दैनिक १० देखि १२ किलो मात्र सुन माग रहेको उनले दाबी गरे । बिहीबारका लागि प्रतितोला सुनको मूल्य ६४ हजार ७ सय तय भएको छ ।

व्यवसायीहरूले सुनको माग नभएको भनिरहँदा सुनचाँदी व्यवसायी महासंघले भने सुनको आयातको कोटा बढाउन र आफूहरूले पनि सुन आयात गर्न पाउने व्यवस्था गर्न माग गरेका छन् । आगामी मौद्रिक नीतिका लागि राष्ट्र बैंकलाई सुझाव दिने क्रममा महासंघले यस्तो माग गरेको हो ।

पछिल्लो समयमा चीन र अमेरिका, भारत र अमेरिकाबीच देखिएको व्यापार युद्धका कारण घरेलु बजारमा सुनको मूल्य घट्ने सम्भावना कम रहेको जानकारहरू बताउँछन् । सुनको मूल्य अकासिएको मौका पारेर गैरकानुनी बाटोबाट सुन भित्रिने क्रम बढेको स्रोतले बताएको छ । सोही सुन बजारमा आएपछि बैंकहरूको सुन बिक्री हुन छोडेको उनीहरूको भनाइ छ ।

हाल वाणिज्य बैंकले मात्र सुन आयात गर्न पाउने कानुनी व्यवस्था छ । सोही व्यवस्थाअनुसार २२ वटा वाणिज्य बैंकहरूले आलोपालोअनुसार दैनिक २० किलोका दरले सुन आयात गर्दै आएका छन् । यसको व्यवस्थापन बैंकर्स संघले गर्छ ।

नेपालमा प्रभावकारी नियमन हुन नसकेकाले उपभोक्ता मर्कामा परेको जानकारहरू बताउँछन् । सुन आयातयोग्य वस्तु भएकाले त्यसको मूल्य अन्तर्राष्ट्रिय बजारअनुसार नै समायोजन हुने तर सो अनुसार तत्कालै नेपालमा मूल्य समायोजन हुन नसक्नु, ठूलो परिणाममा अनौपचारिक अर्थतन्त्र रहनुलगायत कारण सुन बजारमा समस्या देखिएको उनीहरूको भनाइ छ ।

प्रकाशित : असार २७, २०७६ ०९:५४
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

स्वास्थ्य संस्थाका ६ ठेक्का तोडिए

भूषण यादव

वीरगन्ज — सघन सहरी तथा भवन निर्माण आयोजना वीरगन्जले ६ वटा आयोजनाको ठेक्का तोडेको छ । पटक–पटक म्याद थप्दा पनि निर्माण सम्पन्न हुने सम्भावना नदेखिएपछि ठेक्का तोडेको छ । सार्वजनिक खरिद ऐन, नियमावली र निर्माण व्यवसायीले खरिद सम्झौताबमोजिम कार्य सम्पादन नगरेमा ठेक्का तोडी कालोसूचीमा राख्ने र वैकल्पिक उपायबाट कार्य सम्पन्न गराउने विभागीय कार्यविधिबमोजिम ठेक्का तोड्ने निर्णय गरिएको हो ।

पर्साको भेडिहारी उपस्वास्थ्य चौकी भवन, शंकर सरैया स्वास्थ्य चौकी भवन, सम्झौता स्वास्थ्य चौकी भवन, पर्टेवा सुगौली स्वास्थ्य चौकी भवन, बारा कलैयाको ४ परिवार स्टाफ क्वाटर भवन र रौतहट जिंगडवा बेलबिछवा स्वास्थ्य चौकी भवनको ठेक्का तोडिएको सघन सहरी तथा भवन निर्माण आयोजना प्रमुख राजेन्द्र खतिवडाले बताए । स्वास्थ्य भवन अलपत्र हुँदा स्थानीय नागरिक स्वास्थ्य सेवा पाउनुपर्ने अधिकारबाट लामो समय वञ्चित रहेका छन् ।

ठेक्का तोडिएपछि सरकारलाई करिब २ करोड ८० लाख रुपैयाँ घाटा भएको छ । आयोजना सम्पन्न नहुँदा भएको घाटा निर्माण व्यवसायीले राखेको जमानी धरौटी रकम र अन्य निजी सम्पत्तिबाट सरकारी घाटासरह असुलउपर गरिने आयोजना कार्यालयले जनाएको छ ।

पहिलेको दररेटमा निर्माण सम्पन्न गर्दा र ठेक्का तोडेपछि दोस्रो पटकमा निर्माण गराउँदा कति व्ययभार थपिन्छ, त्यो रकम ठेकेदारबाट असुल गरिनेछ । ‘धेरै प्रयास गर्दा पनि काम नगर्ने भएपछि ठेक्का तोड्ने स्थिति आएको हो,’ आयोजना प्रमुख खतिवडाले भने, ‘दोस्रो चरणमा अरू ७/८ वटा आयोजनाको ठेक्का तोड्ने प्रक्रिया अगाडि बढाउँछौं ।’ निर्माण व्यवसायीले व्यावसायिक जिम्मेवारी पूरा नगरेको उनको भनाइ छ ।

६ वटै आयोजना सम्झौता गरेका निर्माण कम्पनीले ठेक्का सकार गरी साना निर्माण व्यवसायीलाई ‘पेटी कन्ट्र्याक्ट’ मा काम लगाएका थिए । प्राविधिकका अनुसार ठेक्का सम्झौता गरेका निर्माण व्यवसायीले काम गर्न पेटी कन्ट्र्याक्टमा दिँदा अधिकांश आयोजना अलपत्र पर्ने गरेका छन् । ‘कानुनतः सबकन्ट्र्याक्टमा ठेक्का दिन पाइँदैन,’ उनले भने, ‘पछिल्लो समय ठूला निर्माण कम्पनीले ठेक्का सकार गरेपछि पेटी कन्ट्र्याक्टमा साना निर्माण कम्पनीलाई दिने प्रचलन बढेको छ ।’

उनका अनुसार ठूलो खालको विशिष्ट प्रकृतिको काम गर्दा एउटै कम्पनीले सबै काम गर्न नसक्ने भएकाले केही काम सब कन्ट्र्याक्टमा दिन सकिन्छ । यहाँ भने ठेक्का लिएर ‘मोबिलाइजेसन’ खर्च लिने र सानालाई काम लगाउन दिने प्रचलन बढदो छ । ज्वाइन्ट भेन्चर (जेभी) मा ठेक्का सकार गरेका निर्माण व्यवसायीले समेत पेटी कन्ट्र्याक्टमा साना निर्माण व्यवसायीलाई ठेक्का दिने गरेको उनले खुलाए ।

अलपत्र स्वास्थ्य भवन
पर्साको भेडिआरी उपस्वास्थ्य चौकी भवन निर्माणका लागि स्वस्तिक श्रीविनायक कन्स्ट्रक्सन कम्पनीले २०६८ असार १७ मा ८५ लाख ८९ हजार रुपैयाँमा सम्झौता गरेको थियो ।०६९ भदौ १६ मा सम्पन्न गर्नुपर्ने ठेक्काको निर्माण कार्य जम्मा २० लाख ३६ हजार रुपैयाँ बराबरको भएको छ । आयोजना कार्यालयले ठेकेदार कम्पनीसँग घाटबापतको ५९ लाख रुपैयाँ असुल्ने जनाएको छ ।

यसैगरी रौतहटको जिंगडवा बेलबिछवा स्वास्थ्य चौकी भवन निर्माणको ठेक्का अजम्बर/शिवराम कन्स्ट्रक्सन जेभीले पाएको थियो । ०७१ जेठ २८ मा १ करोड ३२ लाख रुपैयाँमा निर्माण सम्झौता भएको ठेक्का ०७२ मंसिर २७ मा सम्पन्न गर्नुपर्ने थियो । हालसम्म उक्त स्वास्थ्य चौकीमा ४१ लख ८६ हजार रुपैयाँ बराबरको निर्माण कार्य भएको छ ।

ठेकेदारबाट ८० लाख रुपैयाँ असुलिने आयोजना प्रमुख खतिवडाले जनाए । ०७१ जेठ २८ मा अजम्बर/शिवराम कन्स्ट्रक्सन जेभीले पर्साको शंकर सरैया स्वास्थ्य चौकी भवन १ करोड ५४ लाख रुपैयाँमा निर्माण गर्ने सम्झौता गरेको थियो । सम्झौता भएको दुई वर्षभित्र निर्माण सम्पन्न गर्ने भनिएपनि हालसम्म ६५ लाख रुपैयाँ बराबरको काम मात्र भएको छ । ठेकेदार कम्पनीबाट ९५ लाख रुपैयाँ असुलिने निर्णय भएको छ ।

पर्साकै सम्झौता स्वास्थ्य चौकी भवन अलपत्र पार्ने शिवराम कन्स्ट्रक्सन प्रालिसँग २२ लाख रुपैयाँ असुलिने भएको छ । यसैगरी बाराको कलैयामा चार परिवार स्टाफ क्वाटर भवन निर्माण सम्झौता गरेर अलपत्र पार्ने टौदह कन्स्ट्रक्सनसँग २३ लाख रुपैयाँ असुलउपर गरिनेछ । पर्साको पर्टेवासुगौली स्वास्थ्य चौकी अलपत्र पार्ने अजम्बर/शिवराम कन्स्ट्रक्सन जेभीसँग २० लाख रुपैयाँ असुलिने भएको छ ।

सरकारी घाटा असुलउपर नभएसम्म फार्मको कर चुक्ता नगरिदिन कर कार्यालयलाई पत्र पठाइएको छ । सम्बन्धित निर्माण व्यवसायीबाट असुलउपर गर्नुपर्ने रकम सरकारी बाँकीसरह असुलउपर गर्ने कौशीतोषखानामा पत्राचार गरिएको कार्यालयले जनाएको छ ।

प्रकाशित : असार २७, २०७६ ०९:५२
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्