भारत जाँदैन नेपाली परबल

भवानी भट्ट

(कञ्चनपुर) — महाकाली नगरपालिका १० सुर्खेती टोलका गोपाल खत्रीले एक दशकअघिसम्म डेढ बिघा जग्गामा परबल खेती गर्थे । गाउँटोल जताततै परबल खेतीको लहरै चलेको थियो । यहाँ उत्पादित परबल खरिद गर्न भारतका खटीमा, बरेली र दिल्लीसम्मका व्यापारी बारीमै पुग्थे । 

भारतले सीमा क्षेत्रमा एसएसबी क्याम्प राखेपछि परबल निकासी ठप्प भयो । दोधारा चाँदनी क्षेत्रबाट निकासी हुने परबल रोकियो । उत्पादित परबल खेतमै बिग्रिन थाल्यो । कृषकहरूले बिस्तारै खेती छाडे । उनीहरू फेरि परम्परागत धान गहुँलगायत खाद्यान्न बालीमा फर्किए ।

अहिले नेपालमा विषादी परीक्षणको विषय चर्चामा छ । सरकारले सम्बन्धित भन्सार विन्दुमा विषादी अवशेष परीक्षण गरेपछि मात्रै जाँचपास गर्नुपर्ने व्यवस्था ल्यायो । फेरि आफ्नै निर्णयबाट पछाडि फर्कियो । परीक्षणबिनै तरकारी तथा फलफूल भित्रिन थाले । अदालतको आदेशपछि पुनः परीक्षण गर्न थालिएको छ ।

एक दशकअघि एसएसबीले पनि दोधारा चाँदनी क्षेत्रको परबल विषादी परीक्षणकै नाममा रोकेको यहाँका कृषकले बिर्सिएका छैनन् । ‘एसएसबीले क्वारेन्टाइन जाँच र विषादी परीक्षणपछि मात्रै निकासी गर्न पाइने भन्दै रोकेको परबल सीमा क्षेत्रमै कुहिने अवस्था आयो,’ गोपालले भने, ‘क्वारेन्टाइन जाँच गराउन दिल्ली वा काठगोदाम पुग्नुपर्थ्यो, यही झन्झटका कारण हामीले परबल खेती नै गर्न छाड्यौं ।’

१० वर्षअघिसम्म तत्कालीन दोधारा गाविसका अधिकांश ठाउँमा परबल खेती गरिन्थ्यो । घरैपिच्छे परबल खेती गर्न थालिएपछि तरकारी व्यवसायीहरूको लर्को लाग्थ्यो । त्यतिबेला एकैदिन ३–४ ट्रक परबल निर्यात हुने गरेको महाकाली नगरपालिका ८ का ईश्वर उपाध्यायले बताए ।

‘भारतमा परबल निर्यात रोकिएपछि दोधारा चाँदनीका अधिकांश कृषक परबल छाडेर धान र गहुँ खेतीमै फर्किए,’ उनले भने, ‘दिल्लीमा जाँच गराउन सकिने अवस्था थिएन । महेन्द्रनगर लैजान पनि महाकाली नदीमा त्यतिबेला पुल थिएन ।’ सरकारले विषादी परीक्षणपछि मात्रै तरकारी भित्रिन दिने निर्णय फिर्ता लिएर नेपाली कृषक र उपभोक्तामाथि अन्याय गरेको उपाध्यायको भनाइ छ । भारतमा सीमित ठाउँमा मात्रै क्वारेन्टाइन जाँच गरिन्छ । क्वारेन्टाइन भएका ठाउँमै विषादी परीक्षणको व्यवस्था छ । सीमावर्ती सहरहरूमा भने क्वारेन्टाइन जाँच केन्द्र नहुँदा निर्यात गर्न समस्या भएको थियो ।

‘त्यतिबेला प्रतिकिलो १०/१५ रुपैयाँमा घरबाटै बिक्री हुन्थ्यो,’ महाकाली नगरपालिका १० कुतियाकवरमा लामो समयदेखि तरकारी खेती गरिरहेका खड्के बुढाले भने, ‘अहिले परबलको मूल्य प्रतिकिलो ४०/५० रुपैयाँ पुगेको छ ।’ १० वर्षअघिसम्म ५ बिघा जमिन भाडामा लिएर
परबल लगाउने उनले अहिले एक कट्ठामा मात्रै लगाएका छन् ।

केही वर्षयता दोधारा चाँदनीमा फेरि परबल खेती गर्न थालिएको छ । अहिले उत्पादन हुने परबल स्थानीय बजारमै बिक्री भइरहेको छ । कृषक आफैंले महेन्द्रनगर बजार पुर्‍याउँछन् । कतिपय व्यवसायी बारीमै पुगेर खरिद गर्छन् । महाकाली नदीमा पक्की पुल निर्माण हुन थालेपछि कृषक परबल खेतीतर्फ फेरि आकर्षित भएका छन् ।

गोपाल खत्रीले पनि दुई वर्षयता धान, गहुँ छाडेर परबल खेती लगाउन सुरु गरेका छन् । अहिले उनले आधा बिघा जग्गामा लगाएका छन् । मंसिर–पुसतिर परबल रोप्ने सिजन हो । वैशाखदेखि कात्तिकसम्म फल्छ । अहिले सातामा २–३ क्विन्टल उत्पादन हुने खत्रीले बताए । उनी महिनामा ५०–६० हजार रुपैयाँ आम्दानी गरिरहेका छन् ।

‘पक्की पुल बनेपछि यहाँ फेरि परबलको लहर चल्छ, धेरैले सुरु पनि गरिसकेका छन्,’ खत्रीले भने, ‘त्यतिबेला बजारकै कारण बन्द भएको थियो । अहिले महेन्द्रनगरमा राम्रो भाउमा मजाले बिक्री भइरहेको छ ।’

प्रकाशित : असार २८, २०७६ १०:२३
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

असारे झरीमा धमाधम खेलकुद

भवानी भट्ट

कञ्चनपुर — यति बेला असारे झरीबीच सडक कालोपत्रेदेखि अन्य पूर्वाधारको काम गर्न सम्बन्धित निकायलाई भ्याइनभ्याइ छ । असारे विकासजस्तै सुदूरपश्चिममा असारे खेलकुद पनि चलिरहेको छ । झरीबीच हतारहतारमा जिल्ला र प्रदेशस्तरीय राष्ट्रपति रनिङ सिल्ड खेलकुद सम्पन्न भएको छ । 

महेन्द्रनगरस्थित कभर्डहलको खेल मैदान जलमग्न छ । त्यही जलमग्न मैदानमा खेलाडीहरू दौडिरहेका छन् । कतिपय अभ्यास गरिरहेका छन् । ‘दौडिँदा चिप्लिने निकै डर भयो, पानीले दौडिन पनि गाह्रो भयो,’ प्रदेशस्तरीय राष्ट्रपति रनिङ सिल्डमा दार्चुलाबाट आएका एथलेटिक्सका मणि बोहराले भने, ‘यो खेलकुद प्रतियोगिताका लागि उपयुक्त मौसम होइन ।’

जिल्ला खेलकुद विकास समिति कञ्चनपुरले मंगलबार मात्रै झरीबीच राष्ट्रपति रनिङ सिल्ड सम्पन्न गरेको थियो । त्यसको दोस्रो दिन प्रदेशस्तरीय प्रतियोगिता सुरु भएको छ । बुधबार सुदूरपश्चिम प्रदेशका सामाजिक विकासमन्त्री कृष्णराज सुवेदीले प्रतियोगिताको उद्घाटन गरेका हुन् ।

‘राष्ट्रपति रनिङ सिल्ड समयमै गर्नुपर्छ भनेर हामीले पटकपटक आवाज उठायौं,’ दार्चुलाका टीम लिडर श्यामराज अवस्थीले भने, ‘यसपालि त झन झरीमै प्रतियोगिता भइरहेको छ ।’ उनका अनुसार सातौं क्षेत्रीय राष्ट्रपति रनिङ सिल्डसम्म फागुन–चैतमा जिल्ला र क्षेत्रका खेलहरू सकिन्थे ।

वैशाख–जेठमा राष्ट्रिय प्रतियोगिता आयोजना हुने गर्दथ्यो । आठौंदेखि खेलकुदको समय तालिका बिग्रिएर यस वर्ष वर्षातमै हतारहतारमा प्रतियोगिता भइरहेको हो ।

‘बिहीबार प्रदेशस्तरीय प्रतियोगिता सकिएपछि खेलाडीलाई काठमाडौं पुग्न दुई दिनमात्रै बाँकी छ,’ उनले भने, ‘यहाँ छनोट भएका खेलाडी लगत्तै काठमाडौंमा हुने राष्ट्रिय प्रतियोगितामा सहभागी हुन जानेछन् ।’ प्रतियोगितामा सुदूरपश्चिम प्रदेशका ९ वटै जिल्लाका साढे ८ सय बढी खेलाडी, प्रशिक्षक र अफिसियल सहभागी छन् ।
संघीय सरकारको शिक्षा मन्त्रालयअन्तर्गत प्रदेशस्तरीय प्रतियोगिता भएको हो । प्रतियोगिताका लागि २३ लाख बजेट निकासा भएको प्रदेश खेलकुद विकास समितिका अध्यक्ष लालबहादुर शाहीले बताए । उनले केन्द्रबाटै ढिलो गरी कार्यक्रम आएका कारण वर्षातमा प्रतियोगिता गराउनुपरेको प्रष्टीकरण दिए ।

‘राष्ट्रिय खेलकुदका कारण राष्ट्रपति रनिङ सिल्ड पछाडि धकेलिएको हो,’ शाहीले भने, ‘राष्ट्रिय खेलकुद परिषद्ले असार २९ देखि ३१ सम्म काठमाडौंमा केन्द्रस्तरको राष्ट्रिय प्रतियोगिता राखेकाले त्यसका लागि खेलाडी छनोट गर्न प्रतियोगिता गर्नैपर्ने बाध्यता छ ।’ उनका अनुसार यो प्रतियोगिता समयमै भएको भए वैशाखभित्रै सम्पन्न भइसक्नुपर्ने हो ।

राष्ट्रपति रनिङ सिल्डमात्रै होइन प्रधानमन्त्री महिला क्रिकेट प्रतियोगिता पनि झरीबीच सम्पन्न भएको हो । राष्ट्रिय खेलकुद परिषदको वार्षिक कार्यक्रमअनुसार असार ४ देखि ११ सम्म महेन्द्रनगरको कभर्डहल मैदानमै उक्त प्रतियोगिता भएको थियो ।

वर्षाका कारण सेमिफाइनल र फाइनलसँगै अन्य खेलसमेत प्रभावित भए । वर्षाका कारण खेल हुन नसक्दा सुदूरपश्चिम अंकका आधारमा फाइनल पुगेको थियो । यसअघि पनि अन्य टिमले खेल हुन नसक्दा अंक बाँडेका थिए । प्रतियोगिताका लागि राष्ट्रिय खेलकुद परिषद्ले ३५ लाख बजेट छुट्याएको थियो ।
‘यो सबै बजेट सक्ने योजना हो, खेलकुदका लागि त फागुन–चैत उपयुक्त सिजन हो,’ जिल्ला खेलकुद विकास समिति कञ्चनपुरका एक प्रशिक्षकले भने, ‘वर्षातमा न राम्ररी खेल्न सकिन्छ, न त मैदान नै राम्रो छ ।’ यस्तो अवस्थामा खेलाडीहरूमा चोटपटक लागेर घाइते हुने सम्भावना रहने उनले भनाइ थियो ।


प्रकाशित : असार २७, २०७६ १०:२६
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्