तरुल खेतीमा आकर्षण

भवानी भट्ट

(कञ्चनपुर) — महाकाली नगरपालिका १० का प्रेम सुनारको परिवारलाई धान र गहुँ खेतीले वर्ष दिन हातमुख जोर्न पुग्थेन । घर परिवारको गर्जो टार्न प्रेम मजदुरी गर्थे । तरुल खेती सुरु गरेपछि भने ती सबै समस्या समाधान भए ।

तरुल बिक्रीको आम्दानीले प्रेमको परिवार अहिले धान, गहुँ जस्ता अन्न खरिद गर्छ । छोराछोरीको पढाइ र घर खर्च तरुलले धानेको छ ।

प्रेमसँग आधा बिघा मात्रै जमिन छ । त्यही जमिनमा उनले २–३ वर्षदेखि तरुल खेती सुरु गरेका हुन् । उक्त खेतीबाट वर्षमा अढाइ/तीन लाख रुपैयाँसम्म आम्दानी हुन्छ । त्यही आम्दानीबाट खाद्यान्न खरिद गर्छन् । घर परिवारको खर्च चलाउँछन् । ‘धेरै मिहिनेत पनि पर्दैन, अन्य तरकारीको तुलनामा उत्पादन पनि राम्रो हुन्छ,’ प्रेमले भने, ‘बिक्रीको समस्या छैन, स्थानीय बजारमै खपत हुन्छ ।’

महाकाली नगरपालिका ९ र १० मा तरुल खेती गर्ने कृषकको संख्या बर्सेनि बढदै गएको छ । राम्रो उत्पादन र बजार भाउका कारण कृषक यसतर्फ आकर्षित भएका छन् । उक्त क्षेत्रमा बलौटे माटो र पानी नजम्ने भएकाले पनि तरुलका लागि उपयुक्त मानिएको छ ।

‘माघे संक्रान्तिमा तरुलको माग धेरै हुन्छ,’ चार वर्षदेखि तरुल खेती गर्दै आएका जितु सुनारले भने, ‘त्यतिबेला व्यापारी घरमै आएर लैजान्छन् ।’ उनका अनुसार तरुल प्रतिकिलो ७०–८० रुपैयाँमा बिक्री हुन्छ । एकैपटक ठूलो मात्रामा उत्पादन हुने भएकाले कतिपय कृषकले लुकिछिपी सीमावर्ती भारतीय बजारतर्फ पनि बिक्री गर्दै आएका छन् । एउटै बोटबाट दुई/अढाइ किलोसम्म निस्किन्छ । एक बिघामा ८०–९० क्विन्टलसम्म उत्पादन हुने गरेको छ ।

‘दोधारा, चाँदनी तरुल खेतीका लागि उपयुक्त छ, यसका लागि आवश्यक प्राविधिक र बीउबिजनको भने अभाव हुन्छ,’ लामो समयदेखि तरकारी खेती गरिरहेका कुतियाकवरका खड्के बुढाले भने, ‘कुनै रोग किरा लागेमा सल्लाह दिने प्राविधिक पनि पाउँदैनौं ।’ उनले ४–५ वर्षदेखि ५ कट्ठा जग्गामा तरुल खेती गरिरहेका छन् ।

महाकाली नगरपालिका तरुलका लागि मात्रै नभई अन्य तरकारी खेतीका लागि पनि उपयुक्त मानिन्छ । यहाँका कृषकले भन्टा, परबल र अन्य बेमौसमी तरकारी उत्पादनगर्दै आएका छन् । केही वर्षयता बेसारर अदुवा खेती गर्न सुरु भएको छ । ‘बेसार र अदुवाले राम्रो भाउ पाउँदैन,’ बुढाले भने, ‘सिजनमा ३०–४० रुपैयाँ प्रतिकिलोमा बिक्री गर्नुपर्छ ।’

तरकारी उत्पादनका प्रशस्त सम्भावना भए पनि स्थानीय तहले हालसम्म यसतर्फ चासो दिन सकेको छैन । केही सानातिना तालिमहरू सञ्चालन गरे पनि कृषकलाई राहत हुने खालका ठूला योजना ल्याउन नसकेको हो । अहिले पनि दोधारा, चाँदनी क्षेत्रमा उत्पादन हुने तरकारी बिक्री गर्न समस्या हुने गरेको छ । यसका लागि व्यवस्थित बजार र संकलन केन्द्रसमेत स्थापना हुन नसकेको किसानको गुनासो छ ।

प्रकाशित : असार २९, २०७६ १०:२२
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT

भारत जाँदैन नेपाली परबल

भवानी भट्ट

(कञ्चनपुर) — महाकाली नगरपालिका १० सुर्खेती टोलका गोपाल खत्रीले एक दशकअघिसम्म डेढ बिघा जग्गामा परबल खेती गर्थे । गाउँटोल जताततै परबल खेतीको लहरै चलेको थियो । यहाँ उत्पादित परबल खरिद गर्न भारतका खटीमा, बरेली र दिल्लीसम्मका व्यापारी बारीमै पुग्थे । 

भारतले सीमा क्षेत्रमा एसएसबी क्याम्प राखेपछि परबल निकासी ठप्प भयो । दोधारा चाँदनी क्षेत्रबाट निकासी हुने परबल रोकियो । उत्पादित परबल खेतमै बिग्रिन थाल्यो । कृषकहरूले बिस्तारै खेती छाडे । उनीहरू फेरि परम्परागत धान गहुँलगायत खाद्यान्न बालीमा फर्किए ।

अहिले नेपालमा विषादी परीक्षणको विषय चर्चामा छ । सरकारले सम्बन्धित भन्सार विन्दुमा विषादी अवशेष परीक्षण गरेपछि मात्रै जाँचपास गर्नुपर्ने व्यवस्था ल्यायो । फेरि आफ्नै निर्णयबाट पछाडि फर्कियो । परीक्षणबिनै तरकारी तथा फलफूल भित्रिन थाले । अदालतको आदेशपछि पुनः परीक्षण गर्न थालिएको छ ।

एक दशकअघि एसएसबीले पनि दोधारा चाँदनी क्षेत्रको परबल विषादी परीक्षणकै नाममा रोकेको यहाँका कृषकले बिर्सिएका छैनन् । ‘एसएसबीले क्वारेन्टाइन जाँच र विषादी परीक्षणपछि मात्रै निकासी गर्न पाइने भन्दै रोकेको परबल सीमा क्षेत्रमै कुहिने अवस्था आयो,’ गोपालले भने, ‘क्वारेन्टाइन जाँच गराउन दिल्ली वा काठगोदाम पुग्नुपर्थ्यो, यही झन्झटका कारण हामीले परबल खेती नै गर्न छाड्यौं ।’

१० वर्षअघिसम्म तत्कालीन दोधारा गाविसका अधिकांश ठाउँमा परबल खेती गरिन्थ्यो । घरैपिच्छे परबल खेती गर्न थालिएपछि तरकारी व्यवसायीहरूको लर्को लाग्थ्यो । त्यतिबेला एकैदिन ३–४ ट्रक परबल निर्यात हुने गरेको महाकाली नगरपालिका ८ का ईश्वर उपाध्यायले बताए ।

‘भारतमा परबल निर्यात रोकिएपछि दोधारा चाँदनीका अधिकांश कृषक परबल छाडेर धान र गहुँ खेतीमै फर्किए,’ उनले भने, ‘दिल्लीमा जाँच गराउन सकिने अवस्था थिएन । महेन्द्रनगर लैजान पनि महाकाली नदीमा त्यतिबेला पुल थिएन ।’ सरकारले विषादी परीक्षणपछि मात्रै तरकारी भित्रिन दिने निर्णय फिर्ता लिएर नेपाली कृषक र उपभोक्तामाथि अन्याय गरेको उपाध्यायको भनाइ छ । भारतमा सीमित ठाउँमा मात्रै क्वारेन्टाइन जाँच गरिन्छ । क्वारेन्टाइन भएका ठाउँमै विषादी परीक्षणको व्यवस्था छ । सीमावर्ती सहरहरूमा भने क्वारेन्टाइन जाँच केन्द्र नहुँदा निर्यात गर्न समस्या भएको थियो ।

‘त्यतिबेला प्रतिकिलो १०/१५ रुपैयाँमा घरबाटै बिक्री हुन्थ्यो,’ महाकाली नगरपालिका १० कुतियाकवरमा लामो समयदेखि तरकारी खेती गरिरहेका खड्के बुढाले भने, ‘अहिले परबलको मूल्य प्रतिकिलो ४०/५० रुपैयाँ पुगेको छ ।’ १० वर्षअघिसम्म ५ बिघा जमिन भाडामा लिएर
परबल लगाउने उनले अहिले एक कट्ठामा मात्रै लगाएका छन् ।

केही वर्षयता दोधारा चाँदनीमा फेरि परबल खेती गर्न थालिएको छ । अहिले उत्पादन हुने परबल स्थानीय बजारमै बिक्री भइरहेको छ । कृषक आफैंले महेन्द्रनगर बजार पुर्‍याउँछन् । कतिपय व्यवसायी बारीमै पुगेर खरिद गर्छन् । महाकाली नदीमा पक्की पुल निर्माण हुन थालेपछि कृषक परबल खेतीतर्फ फेरि आकर्षित भएका छन् ।

गोपाल खत्रीले पनि दुई वर्षयता धान, गहुँ छाडेर परबल खेती लगाउन सुरु गरेका छन् । अहिले उनले आधा बिघा जग्गामा लगाएका छन् । मंसिर–पुसतिर परबल रोप्ने सिजन हो । वैशाखदेखि कात्तिकसम्म फल्छ । अहिले सातामा २–३ क्विन्टल उत्पादन हुने खत्रीले बताए । उनी महिनामा ५०–६० हजार रुपैयाँ आम्दानी गरिरहेका छन् ।

‘पक्की पुल बनेपछि यहाँ फेरि परबलको लहर चल्छ, धेरैले सुरु पनि गरिसकेका छन्,’ खत्रीले भने, ‘त्यतिबेला बजारकै कारण बन्द भएको थियो । अहिले महेन्द्रनगरमा राम्रो भाउमा मजाले बिक्री भइरहेको छ ।’

प्रकाशित : असार २८, २०७६ १०:२३
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्