ओझेलमै बारेकोटे फलाम खानी

सस्तो मूल्यको भारतीय फलाम गाउँगाउँमा उपलब्ध हुन थालेपछि बारेकोटका खानीहरू उपयोगमा आउन सकेनन्
भीमबहादुर सिंह

जाजरकोट — बारेकोट गाउँपालिकामा रहेका फलाम खानी ओझेलमा परेका छन्  । अन्वेषण, उत्खनन र प्रशोधन नहुँदा खानी अलपत्र अवस्थामा छन्  । बारेकोटको थर्पु, बाहुनखोला र रतनकोटमा खानी भए पनि तिनको सदुपयोग हुन नसकेको हो ।

तीन दशकअघिसम्म प्रयोगमा रहेका खानी अहिले उपयोगविहीन र अलपत्र छन् । सस्तो मूल्यका भारतीय फलाम गाउगाउमा उपलब्ध हुन थालेपछि यहाका खानीको उपयोग हुन सकेको छैन । विगतमा स्थानीयस्तरमै उत्खनन तथा प्रशोधन गरेको फलामबाट ओदान, तावा, सनासा, चिम्टा, कुटो, कोदालो, फरुवा, फाली, हँसिया, बन्चरोलगायत कृषि औजार निर्माण गरिन्थ्यो ।


बारेकोट १ रामीडाँडाका ७७ वर्षीय दत्ते कामीले खानीको संरक्षणमा सरकारी निकायले बेवास्ता गरेको गुनासो गरे । ‘पहिले यहीँको खानीको फलामबाट निर्माण गरेका औजार जाजरकोट र जुम्लाका विभिन्न गाउँमा बिक्री वितरण हुन्थे,’ कामीले भने, ‘सबैले बारेकोटी फलामका औजार भन्थे, आसपासका गाउँमा निकै लोकप्रिय थियो ।’


खानी अलपत्र परेपछि फलामे औजार बनाउने स्थानीयबासी यो पेसा छाडेर मजदुरी गर्न थालेका छन् । कतिपयले भारतीय बजारको फलामबाट परम्परागत रूपमा आरन सञ्चालन गरेर कृषि औजार निर्माण गर्दै आएका छन् । तीन दशकअघिसम्म बारेकोट गाउँपालिका १ रामीडाँडाका २० दलित परिवार फलाम खानीमा काम गर्थे ।


बारेकोटको फलाम खानीमा ४० वर्षसम्म उत्खनन तथा प्रशोधनको काम भएको स्थानीय जुद्धवीर नेपालीले बताए । ‘३० वर्षयता खानी अलपत्र परेको छ,’ उनले भने, ‘कम मूल्यमा भारतीय फलाम गाउँगाउँमा पुग्न थालेपछि बारेकोटी फलाम निकाल्न छोडिएको हो ।’ जंगल विनाशका कारण उक्त फलामको धाउलाई प्रशोधन गर्न आवश्यक दाउराको अभावले पनि खानी अलपत्र परेको उनको भनाइ छ ।


४/५ जनाले कोइला बालेर दिनभर आरनमा काम गर्दा १०/१२ किलो मात्र फलाम निकाल्न सकिने र उक्त फलामबाट औजार निर्माण गर्न १ दिन थप लाग्ने नेपालीले बताए । ‘यसरी निर्माण भएको फलामका औजार बिक्री गर्दा १ हजार रुपैयाँ पनि आउँदैनथ्यो, ज्याला उठाउनै मुस्किल हुन्थ्यो,’ उनले भने, ‘धाउ निकाल्ने, जंगलबाट काठ ल्याउने, कोइला बनाउने, धाउ पिट्ने, औजार निर्माण गर्नेलगायत परम्परागत प्रविधिको भरपर्दा बारेकोटी फलामबाट आम्दानी लिन नसकिएको हो ।’


बारेकोट ५ को रतनकोट धाउखानी सामुदायिक वन उपभोक्ता समूहले पनि अहिले खानीमा उत्खनन गर्न रोक लगाएको छ । सयौं वर्षदेखि सञ्चालनमा रहेका बारेकोटी फलाम खानी वनजंगल विनाश, सस्तो मूल्यको भारतीय फलाम, उत्खनन तथा प्रशोधनमा आधुनिक प्रविधि भित्रिनुलगायत कारणले अलपत्र परेको गाउँपालिका अध्यक्ष महेन्द्रबहादुर शाहले बताए ।


सडक पूर्वाधार विकाससँगै गाउँपालिकामा रहेका फलाम खानी, बहुमूल्य रत्नपत्थरलगायत खनिज उपयोगमा ल्याई औद्योगिक विकास गर्ने योजना बनाएको उनको भनाइ छ । ‘पुस्तौंदेखि स्थानीयस्तरबाट प्रयोगमा आएको बारेकोटको फलाम खानीको हालसम्म सरकारी पक्षबाट अन्वेषणसमेत हुन सकेको छैन,’ अध्यक्ष शाहले भने, ‘फलामलगायत खनिज सम्पदाको अध्ययन, उत्खनन र प्रशोधनबाट घरेलु उद्योग स्थापना गरी गार्हस्थ्य उत्पादन बढाउने गाउँपालिकाको योजना छ ।’


खानी तथा भूगर्भ विभागका अनुसार नेपालमा बहुमूल्य धातु सुन, फलाम, तामा, रत्न पत्थर, फास्फोराइड, चुनढुंगालगायत ६० प्रकारका खनिज पदार्थ पाइन्छन् । जाजरकोटमा १ सय वर्ग किलोमिटर क्षेत्रफलमा बहुमूल्य रत्न पत्थर अन्वेषण भएको र बारेकोटको फलाम खानी अन्वेषण हुन नसकेको विभागका सूचना अधिकारी कृष्णदेव झाले बताए । खनिज अन्वेषणकै लागि विभागमा १६० संघसंस्थाले अनुमति लिएको उनले बताए ।

प्रकाशित : असार ३०, २०७६ १०:२६
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT

तोकिएको समयमै बन्यो पुल

कान्तिपुर संवाददाता

(गण्डकी) — एउटै ठेकेदारले धेरै योजनाको ठेक्का लिने । ठेक्का लिएर समयमा नै काम नगर्ने । अधिकांश योजना पुनः भत्काउनुपर्ने गरी काम गर्दै आएको अवस्थामा स्याङ्जाको आँधीखोला गाउँपालिका–५ मा निर्माण गरिएको मोटरेबल पुलको काम तोकिएको समयमा नै सम्पन्न भएको छ । 

नौडाँडा–बिचारीचौतारा–कार्कीनेटा सडकखण्डअन्तर्गतको जुग्लेखोलामाथिको पुल निर्माणको समय एक वर्षको भए पनि ८ महिनामै सकिएको हो । पुलको गण्डकी प्रदेशका मुख्यमन्त्री पृथ्वीसुब्बा गुरुङले शनिबार उद्घाटन गरे । २२ मिटर लम्बाइको पुलको चौडाइ ६ मिटर रहेको छ ।

पुल २ करोड ९५ लाख ९१ हजारको इस्टिमेट गरे पनि ठेकेदारसँग सम्झौता भने २ करोड २० लाख ७० हजार रुपैयाँमा गरिएको थियो । पुलको २ इन्च उचाइ बढाइएकाले लागत बढेर २ करोड ४७ लाख ५४ हजार रुपैयाँमा सम्पन्न भएको भौतिक पूर्वाधार विकास मन्त्रालयका सचीव ईश्वरचन्द्र मरहट्ठाले बताए । पुल गजिन्द्र निर्माण सेवा प्रालिलेबनाएको हो ।
गत कात्तिक १९ मा भौतिक पूर्वाधार विकासमन्त्री रामशरण बस्नेतले पुलको शिलान्यास गरेका थिए । आँधीखोला गाउँपालिकाका अध्यक्ष सुधीर पौडेलले तोकिएको समयभित्रै पुल निर्माण गर्ने बाचा गरेअनुरूप काम भएको बताए । ‘जिल्लामै पहिलोपटक समयभित्रै पुल निर्माण भएको यो एउटै उदाहरण हो,’ उनले भने, ‘हामीले प्रदेश सरकार, ठेकेदार कम्पनीसँग सहकार्य गरी कामको निगरानी गर्दै आएका थियौं । त्यसको परिणाम हो यो ।’

पुलको उद्घाटन गर्दै मुख्यमन्त्री पृथ्वीसुब्बा गुरुङले संघीयताको मर्मअनुसार गण्डकी प्रदेशले काम गरेको बताउँदै स्थानीय उत्पादनसँग जोडिनुपर्ने बताए । ‘हामीसँग सहकार्य गर्नुस्,’ उनले भने, ‘देशका तीन तहका सरकारमध्ये कान्छो सरकार प्रदेश सरकार हो । हामी जनताको घरघरमा पुगेका छौं । कहाँ छ सरकार भन्नेलाई हामीले गरेका काम देखाउँदै मुख्यमन्त्री कार्यालय आउनुहोस् । हामीसँग आएपछि फाइदा लिएर जानुहुनेछ ।’

उनले केही गर्छु भन्ने मानसिकता लिएर कार्यालय आए मात्र सरकारले लगानी गर्ने बताए । मुख्यमन्त्री गुरुङले शनिबारै सोही सडकको बासकोट खोलामा बन्ने पुल र सडकको पिच गर्ने कामको पनि शिलान्यास गरे । असार ६ मा सम्झौता गरिएको पुल निर्माणको अवधि ०७७ असार १७ सम्म छ । १ करोड १८ लाख ६० हजार लागतमा पुल बन्न लागेको हो । पुलको लम्बाइ १० मिटर र चौडाइ ६ मिटररहनेछ ।

०३५ सालमा बनेको सडकको स्तरोन्नति हुन नसकेका कारण विकासमा पछाडि परेको अध्यक्ष पौडेलले बताए । सडकको पिचका लागि गण्डकी प्रदेश सरकारले २६ करोड रुपैयाँ विनियोजन गरेको छ । सडकले पर्वत जोड्छ । कार्यक्रममा भौतिक पूर्वाधार विकासमन्त्री रामशरण बस्नेत, प्रदेश सांसद मीनप्रसाद गुरुङ र जिल्ला समन्वय समितिका प्रमुख सीता सुन्दासलगायतले विकासले गति लिएको दाबी गरे ।

प्रकाशित : असार ३०, २०७६ १०:२६
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT