सजिलो रुटको अप्ठ्यारो कथा

पर्यटन
कञ्चन अधिकारी

काठमाडौं — दक्षिण कोरियाका २१ वर्षीय ओहाह्युन क्वान घुम्न निकै पराउँछन् । मलेसिया, भारत हुँदै कात्तिक अन्तिम साता नेपाल आइपुगेका उनले अन्नपूर्ण बेसक्याम्पसम्म हिँड्ने ट्रेकिङ रुट रोजे । कोरियामा जन्मेर अस्ट्रेलियाको समथर भूभागमा काम गरिरहेका क्वानले यो रुट छान्नुको एउटै कारण थियो— पहाडी बाटोमा उकालीओराली गर्ने, नजिकैबाट हिमाल नियाल्ने र सूर्योदय र सूर्यास्तको अद्भुत आनन्द लिने ।

अनलाइन सर्च गरेर एक्लै नेपाल भ्रमणमा निस्केका उनले अनलाइनमा भेटिएका सबै सूचना अँगालेर काठमाडौंबाट अन्नपूर्ण हानिए। अन्नपूर्ण जानको लागि उनले न भरिया आवश्यक देखे न त पथपदर्शक नै। उनको सहारा बन्यो मोबाइलमा रहेको गुगल म्याम अनि अनलाइन सूचना।

उनले अन्नपूर्ण बेसक्याम्प जाने हरेक सूचना आफ्नो आइफोन सेभेनमा सेभ गरेका थिए। उनलाई केही अप्ठेरो पर्‍यो भने त्यही मोबाइल सहारा लिने उनको योजना थियो। उनको गाइड भने पनि पोर्टर भने पनि त्यही मोबाइल !

पोखराबाट आफ्नो खल्तीमा ६ हजार रुपैयाँ, व्याकप्याक अनि २ वटा लठ्ठी बोकेर उनी अन्नपूर्ण बेसक्याम्प हानिए। उनी १ सय ८० रुपैयाँ भाडा तिरेर कास्कीको शिवैसम्म पुगे। त्यहीबाट उनी पैदलयात्रा सुरु गरे। करिब ६ दिनपछि त्यही ठाउँबाट सुमोबाट पोखरा हान्निए।
...
कात्तिक अन्तिम साता केही पत्रकार साथी अन्नपूर्ण बेस क्याम्पका लागि निस्केका थियौं।

जब हामी पोखराबाट अन्नपूर्णका लागि नयाँ पुल, वीरेठाँटी, न्यू ब्रिज र झिनु, बेम्बो, हिमालय, देउराली र माछापुच्छ्रे बेसक्याम्प हुँदै अन्नपूर्ण बेसक्याम्प पुग्यौं। अनि देखियो विश्वको चर्चित र लोकप्रिय ट्रेकिङ रुटमा अस्तव्यस्तता।

हाम्रो पहिलो दिनको बसाइ हाम्रो थियो छोमरोङ। कास्कीको रमाइलो गाउँमध्ये छोमरोङ पनि एउटा गाउँ हो। जहाँबाट आँखैको डिलमा देख्न सकिन्छ हिमाल। स्थानीयका अनुसार यहाँ बर्खाको बेला त सयथरीभन्दा धेरै फूल फुल्छन्। कतिपय पर्यटक यहीँ हप्तौं बसेर फर्किन्छन्।

रातको समयमा ठमेलजस्तै गुल्जार देखिने छोमरोङमा ठमेलमा पाइने सबैखालका सुविधा पाइने रहेछ। छोमरोङ अन्नपूर्ण बेसक्याम्पको गेटवे हो।

धेरै पर्यटकको पोखराबाट हिँडेपछिको पहिलो बसाइ यही छोमरोङ हुने भएकाले प्राय: सधैंभरि होटल तथा लजहरू भरिभराउ हुने रहेछन्।

बिहान माछापुच्छ्रेमा झुल्केको सुनौलो घामले माछापुच्छ्रे सुनले लत्पतिएको जस्तो देखिएको थियो। जसले हरेक पर्यटकलाई रोमाञ्चित बनाउँछ। हामी पनि यही दृश्यमा मन बहलाउँदै ५ दिनको यात्रामा लाम्कियौं। हाम्रो गाइड दीपेश गौतम भन्दै थिए, ‘हामी हरेक दिन ५ देखि ७ घण्टा हिँड्नुपर्छ।’ कारण थियो— ७ देखि ९ दिनको यात्रा ६ दिनमा सकाउँदै छौं।

हिमाली बाटो उकाली ओराली। यही उकाली र ओराली र नदीको सुसाइमा रमाउन बर्सेनि नेपालमा ट्रेकिङ गर्न विदेशी आउँछन्।

उचाइ उकालो लागेसँगै तापक्रम भने घट्दो क्रममा छ। हामी हिमालयमा पुगेपछि डाइनिङमा बस्दै थियौं। यत्तिकैमा चस्मा लगाएको, हँसिलो कोरियन हामीसँग बात मार्न खोज्दै थिए। हामी साथीहरूसँग जत्ति गफ गरेर हाँस्थ्यौं उनी नेपाली नबुझे पनि मुखमा हेरेर सँगै हास्दिन्थे। केही छिनमै उनी ‘सरी’ भन्दै बोल्न थाले, ‘तपाईंहरूले सूचना दिएबापत पैसा लिनुहुन्छ?’
हामीमध्येका एक जना साथी विश्वास रेग्मीले मुन्टो हल्लाउँदै भन्दिए, ‘लिँदैनौं।’

त्यसपछि ती ओहाह्युन क्वान हामीसँग अझ नजिक हुन खोज्दै थिए। कारण रहेछ, हिमायलयसम्म सकुशल आएका उनलाई त्योभन्दामाथि लेक लाग्ने डरले सताएछ। उनलाई बेसक्याम्पसम्म पुग्न सक्छु कि सक्दिनँ भन्ने लागेको रहेछ। त्यसैले उनी हामीलाई हिमालयभन्दा माथिको हरेक सूचना सोध्थे। यही कारण हिमायलयदेखि हामी पोखरा नफर्कुन्जेल हामीलाई क्वानले छाड्दै छाडेनन्।
...
नेपाली होस् या विदेशी, अन्नपूर्ण बेसक्याम्प ट्रेकिङ रुचाउनेहरूका लागि प्रख्यात गन्तव्य हो। तर यत्रो चर्चित गन्तव्य भएर पनि यहाँ न सुविधासम्मपन्न होटल बनेका छन् न त यहाँखाना र बस्नका लागि आरामदायी होटल तथा लज नै।

अक्टोबरमा हेर्ने हो भने अन्नपूर्ण जाने स्वदेशी र विदेशी लस्कर पोखरादेखि बेसक्याम्पसम्मै थियो। यति धेरै पर्यटकको घुइँचो लाग्ने यो रुटमा होटल त्यति धेरै छैन।

यहाँ खुलेका एउटा लजले पर्यटकका लागि बढीमा ६ वटा कोठा र एउटा कोठा गाइडको बनाउन पाउने व्यवस्था अन्नपूर्ण संरणक्षण क्षेत्र (एक्यापले) तोकेको छ। पर्यावरणीय संरक्षणलाई ध्यान दिँदै धेरै कोठा भएका होटल र ठूला भवनहरू बनाउन नदिइएको एक्यापको भनाइ छ।

तर हामी जाँदा ती होटलहरूमा न सुविधा पाइयो न सेवा नै। संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन मन्त्रालयले सुविधा तोक्नुपर्ने भए पनि त्यहाँ कसैको चासो पुगेको देखिएन। पर्यटक भित्र्याउनुको अर्थ विदेशी मुद्रा भित्र्याउनु मात्रै होइन।

रोजगारी सिर्जना गरी त्यहाँको समुदायमा आर्थिक विकास गराउनु पनि हो। विश्व पर्यटन परिषद्ले एक पर्यटकले नौ जनालाई रोजगारी दिन्छ भन्ने मान्यता राख्छ। तर यो रुट जति लोकप्रिय भए पनि एकजना पर्यटकले बढीमा ३ जनालाई पनि रोजगारीको अवसर दिएको देखिँदैन। अत्यन्त सस्तो गन्तव्यको रूपमा चिनिन थालेपछि यहाँ आउने पर्यटक न भरिया लिएर जान्छन् न त गाइड नै। एक्लैएक्लै वा आफ्नै देशका समूहसँग हिँड्ने गर्छन्।

भारतको कोलकाताबाट घुम्न आएकी ५७ वर्षीया एक महिलालाई मैले देउराली पुगेपछि सोधेँ– तपाइँ एक्लै आउनुभएको? उनले मुन्टो हल्लाइन् र भनिन्, ‘सजिलो रुट भएकाले गाइडको आवश्यकता देखिएन।’

‘यसको कारण एक्यापको बन्देज र व्यवसायीहरूले आफूलाई अद्यावधिक गर्न नसक्नु नै हो,’ नेपाल पर्यटन बोर्ड पोखरास्थित कार्यालयका प्रबन्धक सूर्य थपलिया भन्छन्, ‘त्यहाँका लजलाई प्रशिक्षण र स्थानीयलाई बढीभन्दा बढी लाभ कसरी दिन सकिन्छ भन्नेबारेमा जनचेतना जगाउनु जरुरी छ।’

यो रुटमा हालको वृद्धिदरलाई हेर्ने हो भने अब आउने २०१८ मा लगभग ५० हजार पर्यटक बेसक्याम्प पुग्ने देखिन्छ। तर यसको आर्थिक लाभ देश र त्यहाँका समुदायलाई के हुन्छ? सोचनीय छ। एक्यापले दिएको तथ्यांकअनुसार २०१७ को नोभेम्बरसम्म करिब २६ हजार पर्यटक बेसक्याम्प पुगेर फर्केका छन्।

एउटा लजलाई ६ वटा कोठा चलाउन पाउने अधिकार एक्यापले दिएको छ। दिनमै ७ सय जना जाने उक्त गन्तव्यमा लगभग २५० वटा कोठाले कसरी धान्न सक्ला?

धेरैले ६ वटा कोठामा ४२ वटा ओच्छ्यान लगाएर पर्यटक सुताउँदै आएका छन्। लखतरान भएको बेला त्यो ओच्छ्यान सुविधासम्पन्न भए पनि त्यसले अत्यन्त न्यूनस्तरको अतिथि सत्कार झल्काउँछ।

ओच्छ्यान यति साँघुरो छ कि दायाँ फकिँदा चिसो भित्तामा नाक ठोकिने डर, बायाँ फर्किँदा ओच्छ्यानबाट खस्ने डर। यस्तो सुविधामा तपाईं कस्तो पैसा तिर्न सक्नुहुन्छ?

अर्को विचारणीय यो छ कि यस क्षेत्रमा लगभग सबै वस्तु पोखराबाट आयात गरिन्छ। समुदायको उत्पादन केही देखिँदैन। चाहे साग होस् या अन्य खानेकुरा। यति चल्तीको रुटमा यहीका स्थानीयलाई तरकारीलगायत हिमाली र मध्यपहाडी भेगमा फल्ने फलफूल लगाउन सके पोखराबाट आयात गर्नैपर्ने थिएन।

यस्तो सुविधा दिइरहेका लजहरूले आफूलाई एभरेस्ट बेसक्याम्प ट्रेकिङ रुटसँग तुलना गर्ने गर्छन्। जबकि एभरेस्ट क्षेत्रमा होटलहरू निकै सुविधासम्पन्न छन्। र, व्यापार गर्न सक्षम पनि देखिन्छन्, जसले गर्दा सगरमाथा क्षेत्रमा एउटा पर्यटकले एक रातको कम्तीमा १ सय डलर (करिब १० हजार रुपैयाँ) खर्च गर्न हिच्किचाउँदैनन्।

‘जबकि अन्नपूर्णमा खर्च गर्न चाहने कतिपय पर्यटकले रुँदै फर्कने उदाहरण छ,’ एक्यापका छोमरोङस्थित जाँच चौकीका प्रमुख नेत्र शर्माले भन्छन्, ‘अक्टोबर पहिलो साता सुत्ने ठाउँ नभएपछि धेरै पर्यटकबीच बाटोबाटै फर्किए।’

नोभेम्बर १० सम्म २६ हजारभन्दा विदेशी पर्यटकलाई ट्रेकिङ अनुमति दिइएको शर्माले बताए। यो तथ्यांक अर्को वर्ष दोब्बर हुने आँकलन गरिएको छ। तीन महिना भदौदेखि कात्तिकसम्म १६ सय नेपाली पदयात्रामा आएका थिए। एक्यापले भदौदेखि नेपालीको पनि तथ्यांक राख्न थालेको हो।

यहाँ अर्को समस्या भनेको सिन्डिकेट हो। चाहे पोखरबाट सावरीसाधनमा होस् या लजका लागि हो। हायस र टाटा सुमो वर्चस्व भएको यो रुटमा अरू गाडी लिएर शिवैसम्म पुगे धेरै सास्ती, हप्की खानुपर्छ। एउटा सुमोले शिवैबाट पोखरा ल्याएको कम्ती ५ हजार लिन्छ। यदि कसैले गाडी मगाएमा उक्त गाडीलाई व्यवसायीले दु:ख दिने गरेका छन्।

त्यसपछि लजहरूमा केही व्यक्तिहरूको पकड छ। उनीहरूकै मेनुमा नयाँ पुलदेखि बेसक्याम्पसम्म खानाको मूल्य तोकिएको छ। उनीहरूले भनेकै आधारमा माथितिर कोठा पाउने वा नपाउने पक्का हुन्छ।

एक्यापले आफ्नो दिग्दर्शन संशोधन गरे‍र केही लज खोल्ने अधिकार दिए पनि नयाँ व्यवसायीहरू उत्साही देखिँदैनन्। कारण यही सिन्डिकेट हो।

एक्यापले वातारणको कुरा उठाएर विश्व बजारमा चर्चित यो रुटमा होटल खोल्न नदिएको आरोप व्यवसायी लागाउँछन्। तर मोदीको किनारैकिनारको रुटमा वातावरणलाई संरक्षण गरेर उक्त क्षेत्रलाई विकास गर्न सकिन्छ। यसको विकल्प मोदी करिडर हुन सक्छ। जसले आर्थिक उन्नतिको बाटो बनाउन सकिन्छ।

यो किनारमा सुविधा सम्पन्न होटल खोल्ने हो भने यसको प्रत्यक्ष लाभ देशले पनि लिन सक्नेछ। जस्तै सगरमाथामा अर्बौ रुपैयाँको कारोबार हुन्छ त्यसैले त्यस क्षेत्रको प्रतिव्यक्ति आय देशको सबै सहरमध्ये उच्च छ।

एउटा नेपालीले लगभग १५ हजार रुपैयाँ खर्च गर्ने ठाउँमा एउटा विदेशीले ६ हजार रुपैयाँमा ट्रेकिङ पूरा गर्ने कुरा सुन्दा हामी चकित पर्‍यौं। क्वानले फर्कँदा बेम्बोमा आफूले पोखराबाट ६ हजार लिएर आएको अब १५ सय रुपैयाँ मात्रै बाँकी रहेको भन्दै टेबलमा पैसा राखेपछि हामी अचम्ममा परेका थियौं।

हामीले सोध्यौ यो कसरी सम्भव छ? उनले सुनाए, ‘चाउचाउको सुप खाने डाइनिङमा सुत्ने र झोलाभरि चोकपाई बोकेपछि सकिन्छ।’

उनी मात्रै होइनन् यस्ता धेरै विदेशी पर्यटक आफ्नो लागि आफैं खानेकुरा बोकेर आउने गर्छन्। ‘यिनीहरूभन्दा नेपालीहरूले नै बढी खर्च गर्छन्,’ लज व्यवसायी भन्छन्। तर पनि सिजनमा कुनै नेपाली ट्रेकिङमा गए भने उनीहरूले कोठा पाउने सम्भावना भने निकै कम हुँदो रहेछ। लजवालाहरू विदेशी भए जसरी पनि रुम मिलाउने तर नेपालीलाई नदिने।

हनिमुन मनाउन पुगेका एक नेपालीले बेसक्याम्प पुगेर होटल माग्दा नपाएको गुनासो गरे। उनले भने, ‘लजवालालाई रुम दिनुहोस् भनेर मागेँ तर दिएनन्। अनि मैले नेपाली भनेर नदिएको भनेर कराएपछि बल्ल एउटा रुम पायौं।’

यहाँका धेरै लजवालाले सिजनमा नेपालीभन्दा विदेशी पर्यटकलाई कोठा दिने गरेका छन्। तर एउटा लजले एक रातमा ४ हजारभन्दा बढी आम्दानी लिन सक्दैनन्। कारण उचित सुविधा नहुनु नै हो।

अर्को रमाइलो के छ भने धेरै लजहरूमा छिर्नासाथ एउटा सूचना देखिहालिन्छ— तातोपानीले नुहाएको २ सय, मोबाइल चार्ज गरेको १ सय र हिटर तापेको घण्टाको सय रुपैयाँ। यो क्षेत्रमा यसरी रकम लिने भए पनि पर्यटकलाई निश्चित रकम लिएर रुमसहितको प्याकेज बेच्न सके पर्यटकमा नकरात्मक प्रभाव पर्दैन। पर्यटनमा यसलाई सुविधा मानिँदैन। यसलाई जबरजस्ती असुली भन्ने गरिन्छ।

लजहरूले प्याकेजमा आफ्नो सुविधा बिक्री गर्ने कहिले होला?

कम सुविधा भएकै कारण बढी खर्चालु पर्यटक हेलिकोप्टरबाट एकै दिनमा जाने र अवलोकनपछि फर्किहाल्ने गर्छन्। त्यसैले त यो रुटमा हेलिकोप्टरको व्यवसाय पनि फस्टाएको छ।

हुन त सबै पर्यटक क्वानजस्ता मात्रै पनि हुँदैनन्। केहीले यो पदयात्रा १४ दिनसम्म पनि लगाएर सकाउँछन्। उनीहरू वास्तवमा घुम्न र त्यहाँको रहनसहन अवलोकन गर्न आएका हुन्। हामीले बीच बाटोमा करिब ७० देखि ८५ वर्षसम्मका वृद्धवृद्धा र ८ देखि १२ वर्षसम्मका बालकालिकासमेत भेट्यौं। महिलाको संख्या पनि उत्तिकै। यसले के झल्काउँछ भने यो रुट सबै उमेर समूह र वर्गको पहुँचमा छ। यो रुट सजिलो, सस्तो र आकर्षक छ

प्रकाशित : मंसिर १६, २०७४ १२:४०
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

अल्ट्राको नशा

मीरा राई र समीर तामाङ तीन वर्षअघि एसियन च्याम्पियन भएसँगै नेपालमा अल्ट्रा दौडको लहर नै चलेको छ ।
राजु घिसिङ

काठमाडौं — भोजपुरका तीर्थबहादुर तामाङ एसएलसी उत्तीर्ण गरेपछि उच्च शिक्षा अध्ययनका लागि धनकुटा पुगेका थिए । उनी धनकुटा बहुमुखी क्याम्पसमा २०६२ सालतिर अध्ययन गरिरहेका थिए । त्यसैबेला धनकुटामा क्षेत्रीय खेलकुद भइरहेको थियो । उनले पहिलोपल्ट एथलेटिक्सको प्रतिस्पर्धा हेर्ने मौका पाएका थिए । ‘कुद्ने पनि खेल हुन्छ र भन्ने लाग्यो,’ उनले सुनाए, ‘कलेज पढ्दासम्म मलाई दौड्ने पनि खेल हो भन्ने थाहै थिएन ।’

कलेज छाडेको एक दशक पनि भएको थिएन, उनी ६ घण्टा १४ मिनेट ५३ सेकेन्डको कोर्स रेकर्ड बनाउँदै चीनमा भएको डाली अल्ट्रा स्काइम्याराथनमा पहिलो नै भए । यसबीच नेपाली सेनामा भर्ती भइसकेका उनको उपाधि यात्रा पनि रोचक छ । उनले १०० किमिको दौडमा ८० किमि पूरा गरिसकेका थिए । सन् २०१४ को घटनाबारे उनले भने, ‘दौड्दादौड्दै बस्तीमा पुगे । बाटो देखाउने संकेतलाई बच्चाहरूले घुमाइदिएछन् र म त्यतैतिर लागें । अलि पर पुगेपछि केही संकेत देखिनँ त्यसैले व्यवस्थापकलाई सम्पर्क गरें । अनि गलत बाटोतिर दौडिएको थाहा पाए । फेरि कोर्समा फर्कंदा ५ मिनेट खेर गइसकेको थियो । मैले दौड नै त्याग्ने कुरा गरे तर व्यवस्थापकले मानेनन् । त्यसैले दौडिएको त म नै पहिलो भएछु ।’

यसरी बाटो बिराएर पनि प्रतिस्पर्धामा जितिन्छ भने नेपाली धावकको गति कति तीव्र छ भनी अनुमान गर्न सकिन्छ । ३० वर्षीय तीर्थले त्यही साल भाइब्राम हङकङ (१०० किमि) पनि जितेका थिए । इटाली र स्विट्जरल्यान्डमा भएको यूटीएमआर (११८ किमि) को उपाधि गत वर्ष जितेका उनले आर्मीको टिमसँग अक्सफाम ट्रेलवाकर (१०० किमि) मा पनि दुईपल्ट स्वर्णपदक जितेका छन् । हङकङमा दुई साताअघि सम्पन्न अक्सफाम ट्रेलवाकरमा तीर्थ, समीर तामाङ, पूर्ण तामाङ र वेदबहादुर सुनुवारले नेपाली सेनालाई सफलता दिलाएका थिए ।

रामेछापका ३३ वर्षीय समीर उनै धावक हुन्, जसले हङकङमा सन् २०१४ मा भएको एसियन स्काइरनिङ च्याम्पियनसिपमा मीरा राईसँगै स्वर्ण जितेका थिए । सेनाका समीर र पूर्वछापामार मीरा त्यसबेला प्रायोजकविहीन नै हङकङ पुगेका थिए । एसियन च्याम्पियन भएपछि दुवैले प्रायोजक पाएका थिए । तर समीर शान्ति सेनाको रूपमा मिसनको ड्युटीमा खटिए । मीरा भने साहसिक दौडमै निरन्तर लागिन् र सकाइरनरन वल्र्ड सिरिजको मोन्ट ब्लान्क (फ्रन्स) मा कीर्तिमानसहित स्वर्ण हात पारेपछि खुबै चर्चित बनिन् । अहिले उनी नेपाली साहसिक दौडकी अघोषित दूत नै बनेकी छन् ।

५० किमिको अल्ट्रा–ट्रेल अस्ट्रेलिया २०१७ मा पहिलो भएका समीरले चार वर्षअघि नै हङकङमा लान्ताउ १०० किमिमा पनि सफलता हात पारेका थिए । यसपल्ट अक्सफाम जितेपछि उनले भने, ‘उकालोओरालोमा दौडन गाउँमै सिकियो । सेनामा भर्ती भएपछि त्यसले निखार पायो र प्रतिस्पर्धा जित्न सजिलो भयो । सेनाभित्र निरन्तर ट्रेनिङ हुने भएकाले हामी भाग्यमानी पनि रह्यौं । बाहिर हामीभन्दा पनि उत्कृष्ट धावकहरू छन् तर नियमित ट्रेनिङ गर्ने अवसर नपाउँदा उनीहरू पछाडि परिरहेका छन् ।’

मीराकै सफलता पछ्याउँदै गत वर्ष एसियन च्याम्पियनसिपको पहिलो सहभागितामै सुनमाया बुढा पहिलो र पूर्णलक्ष्मी न्यौपाने दोस्रो भएका थिए । जुम्लाकी किशोरी रोजिना भण्डारीले यसैपालि स्विटजरल्यान्डमा माउन्टेमेन (५४ किमि) र कान्र्स माउन्टेन (६० किमि) मा स्वर्ण हात पारिन् । विदेशी भूमिमा भइरहेका अल्ट्रा दौडमा सबभन्दा चर्चित नेपाली मीरा नै हुन् । उनी नेसनल जोग्राफीको एड्भन्चर्स अफ दी इयर २०१७ पनि घोषित् भइन् । सबभन्दा ठूला स्टार भने भीम गुरुङ हुन् । गोरखाका उनले वल्र्ड सिरिजका तीन उपाधि जितेका छन् । चीनमा भएको २९ किमिको येदिङ स्काइरन २०१६ र २०१७ मा जितेका उनी इटालीमा गत वर्ष सम्पन्न ट्रोफियो किमा (५२ किमि) पनि पहिलो भएका थिए । हाल सेनाको मिसनमा लेबनानमा रहेका उनी अक्सफामका पनि तीनपल्टका विजेता हुन् ।


अक्सफाम ट्रेलवाकरमा नेपाली सेनाको टिम पहिलोपल्ट सन् २००३ मा सहभागी भएको थियो । त्यसैबेला यमबहादुर पुडासैनी, आनन्दमान श्रेष्ठ । अर्जुन बस्नेत र जय अधिकारीको टिमले स्वर्ण जितेका थिए । अन्तर्राष्ट्रिय अल्ट्रा दौडमा यसैलाई नेपाली सफलताको सुरुआत मानिन्छ । अक्सफाममा लगातार चार वर्ष नेपाली सेनाको टिमले सफलता हात पार्‍यो । माओवादी द्वन्द्व चर्किएपछि सेनाले धावक पठाउन छाड्यो । सेनाको टिम सन् २०१२ मा फेरि अक्सफाम फर्किंदा दोस्रो भयो । त्यसयता निरन्तर सहभागी सेनाको टिम हालसम्म तीनपल्ट मात्र स्वर्णविमुख भएको छ ।

सन् १९८६ देखि निरन्तर आयोजना भइरहेको अक्सफाम ट्रेलवाकर खासगरी ‘च्यारिटी रेस’ हो । यसमा मुख्य स्पर्धामा सहभागी हुनेबाहेक पनि दसौं हजार दौड्ने गर्छन् र उनीहरूले आर्थिक सहयोग दिन्छन्, जुन विकासको लागि विश्वका थुप्रै स्थानमा अक्सफामले खर्च गर्छ । उसले अहिलेसम्म ५० करोड बढी हङकङ डलर सहयोग गरेको छ । ओलम्पिक स्पर्धामा जस्तै अल्ट्रा दौडलाई ठूलो प्रतियोगिता मानिदैन तर यसको आफ्नो बेग्लै महत्त्व छ । त्यसैले ओलम्पिकमा पदक जित्नेको तुलनामा अल्ट्रा विजेताले साह्रै कम पुरस्कार पाउने गर्छन् । ‘अल्ट्रा दौडबाटै बाँच्न भने गाह्रो छ,’ तीर्थले भने, ‘भूकम्पपछि अक्सफामले भक्तपुर, काठमाडौं र ललितपुरमा सीपमूलक कामको लागि सहयोग गरिरहेको छ । हामी दौडिएको जित भनेकै यही हो जस्तो लाग्छ । देशको झन्डा फहराउन पाउनुको खुसी पनि आफ्नै ठाउँमा छ ।’

मीरा र समीरकै बाटो पछ्याउँदै तीन वर्षयता नेपाली धावकले थुप्रै साहसिक दौडमा सफलता हात पारिरहेका छन् । यसमा नेपाली किन अब्बल हुन्छन् त ? व्यक्तिगत तीन र टिमसँग दुई स्वर्ण जितेका वेदबहादुर सुनुवार भन्छन्, ‘हाम्रो देशमा पहाडी भूभाग बढी छ । सानैबाट घाँस–दाउरा गर्नुपर्छ । स्कुल टाढै हुन्छ । हतारको बेला उबडखाबडमा दगुर्ने चलन छ । यसरी नै थोरै समयमा धेरै काम गर्दागर्दै नजानिँदो रूपमा दौडमा अभ्यस्त भइसकेको हुन्छ । त्यसैले लगभग सबै नेपाली अल्ट्रा दौडमा सहभागी हुन योग्य हुन्छन् । अनि सफलता त मिल्छ नै ।’

रामेछापका वेद र भीम तेन्जिङ–हिलारी एभरेस्ट म्याराथनका विजेता पनि हुन् । तेन्जिङ–हिलारी एभरेस्ट म्याराथन, अन्नपूर्ण १०० लगायत नेपालमा पनि थुप्रै साहसिक दौड सञ्चालन हुन्छ । मीराको चर्चासँगै अल्ट्रा दौड आयोजना गर्ने र यसमा सहभागी हुनेको लहर नै चलेको छ । यसको सुरुआत भने सन् असीकै दशक भइसकेको थियो । नेपालमा हुने दौडमा लगभग शतप्रतिशत विजेता स्वदेशी नै भइरहेका छन् ।

गण, बटालियन, बाहिनी, पृतना र प्रधानसेनापति गरी बेग्लाबेग्लै तहमा बर्सेनि प्रतिस्पर्धा हुने भएकाले नेपालको दौडमा आर्मीकै धावकको वर्चस्व छ । त्रिभुवन आर्मी क्लबमा रहेका आर्मीका धावकहरू तालिका बनाएरै अभ्यास गर्छन् । ‘चन्दागिरि, भिवपुरी, हात्तीवनमा अभ्यास गर्छौं,’ तीन स्वर्णधारी ३४ वर्षीय पूर्णले भने, ‘औसतमा सातामा २ सय किमि दौड्ने गर्छौं ।’ उनीहरूले पोषणको लागि भने आफैं पनि लगानी गर्नुपर्छ ।

पूर्णले सडकमा दौडिइने ओलम्पिक स्पर्धा (४२.१९५ किमि) को पनि प्रधानसेनापति म्याराथनमा पनि दुई वर्षअघि स्वर्ण जितेका थिए । तीर्थ र वेदले पनि सडकमा प्रतिस्पर्धा गरेका छन् । ‘सडकको म्याराथन र अकोलोओरालो बाटोको अल्ट्रा दुवै दौडमा मौका मिलेसम्म प्रतिस्पर्धा गर्नेछु,’ पूर्णले भने । समीर भने अहिलेसम्म ओलम्पिक स्पर्धामा सहभागी नै भएका छैनन् र उनलाई त्यसप्रति इच्छा पनि छैन । ‘अल्ट्राले स्वास्थ्य पनि ठीक राख्छ, अहिलेसम्म अस्पतालमा जँचाउनु परेको छैन । त्यसैले पनि बाँचुन्जेल दौडिरहनेछु,’ उनले भने ।

वास्तवमा साहसिक दौड नशाजस्तै हो । त्यसैले त ३६ वर्षको उमेरमा पनि उत्तम खत्री फेरि अल्ट्रा दौडमा सहभागी हुने योजनामा छन् । पस्लाङ चौतारादेखि गोरखकाली मन्दिरसम्म दौडिँदा पहिलो हुनेलाई एक दिनका लागि राजा बन्ने गोरखाली चलनप्रति आकर्षित भई दौडमा लागेका उत्तम भन्छन्, ‘केही समय जागिरको सिलसिलामा बाहिर थिए । दौडबाटै म चिनिए, यहाँसम्म आइपुगे । त्यसैले पनि अल्ट्रा रेस छाड्न सक्दिनँ ।’ उनी ६ पल्ट म्याराथनका स्वर्णविजेता पनि हुन् ।
Twitter: @rghising

प्रकाशित : मंसिर १६, २०७४ १२:४०
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्