स्तम्भकार लामिछानेलाई जेसिआईको अन्तर्राष्ट्रिय सम्मान

कान्तिपुर संवाददाता

काठमाडौँ — विश्वका १२५ राष्ट्रमा आफ्नो सञ्जाल रहेको र मानविय क्षेत्रमा कृयाशिल जुनिअर चेम्बर इन्टरनेश्नल (जेसिआइ)ले हरेक वर्ष विभिन्न क्षेत्रमा विशेष योगदान पुर्‍याएका १० उत्कृष्ट व्यक्तिहरूलाई छनोट गरी सम्मानित गर्दै आएको छ ।

यो वर्ष पहिलोपटक नेपालबाट सहप्राध्यापक डा. कमल लामिछाने प्राज्ञिक क्षेत्रमा पुर्‍याएको योगदान र हासिल गरेका उपलब्धिका कारण यो सम्मान पाउने १० जना भित्र परेका छन् ।

Yamaha

हरेक मुलुकमा रहेको जेसिसका कार्यालयहरूले विभिन्न क्षेत्रमा योगदान पुर्‍याएका आफ्ना नागरीकहरूलाई सिफारिस गर्न सक्ने व्यवस्था अनुसार लामिछानेलाई यसपटक नेपालबाट जेसिसले सिफारिस गरेको थियो । ३९ मुलुकका ४० वर्षभन्दा कम उमेरका विभिन्न क्षेत्रमा योगदान पुर्‍याएका २२२ जना व्यक्तिहरू सिफारिस भएकोमा छनोट समितिले सुरूमा उनीहरूले पुर्‍याएको योगदानलाई आधार मानी उत्कृष्ट २० जनाको सूची तय गरेको थियो । त्यसपछि त्यहाँबाट १० जना सम्मानित हुनेहरूको नाम तय गर्न अनलाइन भोटिङ खुला गरिएको थियो ।

जेसिआईले आफ्नो वेबसाइटमार्फत दिएको जानकारी अनुसार उसका अन्तर्राष्ट्रिय अध्यक्षका अलावा वानकी मुन सेन्टर फर ग्लोवल सिटिजन्सका प्रमूख कार्यकारीसहितको ५ सदस्यीय निर्णायक समितिले १० उत्कृष्ट युवा व्यक्तिहरूको सूचीलाई अन्तिम रूप दिएको थियो । डा. लामिछानेसहित सिरिया, मंगोलिया, फिलिपिन्स, बेलायत, नाइजेरिया र टर्कीबाट यो पुरस्कार हासिल गर्न सफल उनीहरूलाई भारतस्थित गोवामा भएको जेसिआइको विश्व सम्मेलनका क्रममा यहि नोभेम्बर २ तारिकका दिन मुखर्जी रंगशालामा एक समारोहका बीच सम्मान गरिएको हो ।

डा. कमल लामिछाने धेरैकालागि अपरिचित नाम होइन । उनी विद्यावारिधी गर्ने नेपालकै पहिलो दृष्टिविहीन व्यक्ति हुन् । दृष्टिविहीन भएकै कारण १२ वर्षको उमेरसम्म पढ्न नपाएका लामिछाने चितवनस्थित कालिका नगरपालिका वडा नं. ७ का स्थायी बासिन्दा हुन् । उनले सन् २०१० सालमा टोक्यो विश्वविद्यालयबाट पिएचडी गरेका हुन् ।

जापानमा बसोबास गर्ने लामिछाने हाल चुकुबा विश्वविद्यालयका सहप्राध्यपक हुन् । चुकुबामा अध्यापन गर्नु पूर्व उनी जाइका अनुसन्धान केन्द्रमा अनुसन्धानकर्ताका रूपमा कार्यरत थिए । लामिछानेको विकासोन्मुख मुलुकमा अपांगता, शिक्षा र रोजगारी नामक क्याम्ब्रिज विश्वविद्यालयबाट २०१५ सालमा प्रकाशित पुस्तकलाई जापान सोसाइटी फर इन्टरनेश्नल डिभेलोपमेन्टले २०१६ सालमा पुरस्कृत गरेको थियो ।

प्रकाशित : कार्तिक १८, २०७५ ०९:१५
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT

वित्तीय साक्षरता किन ?

बुद्धि मल्ल

काठमाडौँ — नेपाल राष्ट्र बैंकले सबै नेपालीको बैंक खाता खोलाउने लक्ष्य लिएको छ । यसका लागि बैंक तथा वित्तीय संस्थाहरूले वित्तीय साक्षरता अभियान चलाउन जरुरी छ । प्रत्येक मानिसले वित्तीय शिक्षासम्बन्धी जानकारी लिनु आवश्यक छ । वित्तीय शिक्षा देश र समाजको विकासअनुसार फरक–फरक खालको हुन सक्छ ।

अन्तर्राष्ट्रिय मुद्राकोषको तथ्यांकअनुसार सन् २०१६ मा संसारभर एउटा वाणिज्य बैंकको शाखाले औसत ७ हजार ९ सय ३८ वयस्क मानिसलाई सेवा प्रदान गरेको थियो । नेपालमा भने एउटा वाणिज्य बैंकको शाखाले औसतमा १० हजार ४ सय ३८ वयस्कलाई सेवा प्रदान गर्छ । लघुवित्त संस्थाहरूको समेत शाखा जोड्ने हो भने प्रतिशाखा औसतमा ४ हजार ४ सय ९० जनाले बैंकिङ सेवा प्राप्त गरेको देखिन्छ । अन्तर्राष्ट्रिय मुद्राकोषको तथ्यांकलाई आधार मान्ने हो भने अमेरिका, बेलायतजस्ता विकसित देशमा सहज बैंकिङ पहुँच पुगेको देखिन्छ । यो तथ्यांकलाई कुल गार्हस्थ उत्पादनका आधारमा विश्लेषण गर्ने हो भने अफगानिस्तान, केन्या र नेपालजस्ता देश धेरै पछाडि पर्छन् ।

आर्थिक वर्ष २०७३/७४ मा २२ खर्ब ९३ अर्ब रहेको निक्षेप १७.५ प्रतिशत बढेर आर्थिक वर्ष २०७४/७५ मा २८ खर्ब ३७ अर्ब निक्षेप पुगेको छ । त्यसैगरी सोही अवधिमा कर्जा १९ खर्ब ६७ अर्बबाट २०.४४ प्रतिशत बढेर २४ खर्ब २३ अर्ब पुगेको छ । नेपालको बैंकिङ क्षेत्रले वित्तीय साक्षरताका क्षेत्रमा राम्रो प्रगति गरेको छ । गत आर्थिक वर्षमा नेपालमा मोबाइल बैंकिङ, शाखारहित बैंकिङ र एटीएमका क्षेत्रमा राम्रो वृद्धि देखिन्छ । यसले नेपाल पनि डिजिटलाइजेसन बैंकिङतर्फ उन्मुख भएको देखिन्छ तर अझै दजनौं स्थानीय तहमा वाणिज्य बैंकहरूको उपस्थिति छैन । वित्तीय पहुँचका लागि ती स्थानीय तहमा वाणिज्य बैंकको शाखा विस्तारका लागि पहल गर्नुपर्छ ।

धेरै नेपाली बैंकिङ कारोबारको पहुँचबाट बाहिर छन् । उनीहरू कारोबारका लागि व्यक्तिगत लगानीकर्ताबाट महँगो ब्याजमा कर्जा लिन बाध्य छन् । ससाना घरायसी समस्या समाधानको गर्न, शिक्षा तथा स्वास्थ्यका लागि समेत महँगो ब्याजमा ऋण लिुनुपर्ने वा आफ्नो घरखेत बेच्नुपर्ने बाध्यता धेरैलाई छ । उनीहरूका लागि वित्तीय साक्षरता आवश्यक छ । २०७० असारसम्म बैंक तथा वित्तीय संस्थाको शाखा संख्या २ हजार ४ सय ९२ थिए । अहिले ४ हजार २ सय ३ पुगेको छ । १ हजार ४ सय ९९ वटा रहेकामा पाँच वर्षमा २ हजार ७ सय ९१ वटा पुगेका छन् ।

निक्षेप ग्राहक १ करोड १४ लाख ३ हजार ३ सय ८५ बाट बढेर २ करोड ३५ लाख ४४ हजार ८ सय ५९ पुगेका छन् । कर्जा ग्राहक संख्या ८ लाख ४९ हजार ९ सय ८ बाट १३ लाख १ हजार १० पुगेको छ । यो बैंकिङ क्षेत्रका लागि सुखद हो । नेपालको बैंकिङ क्षेत्रमा शाखा संख्या, कर्जा तथा निक्षेपका ग्राहक, एटीएम, मोबाइल बैंकिङ तथा शाखारहित बैंकिङलगायतमा उल्लेखनीय प्रगति देखिन्छ । नेपालमा करिब ४० प्रतिशतसम्ममा मात्र बैंकिङ पहुंँच पुगेको छ । बाँंकी ६० प्रतिशत जनसंख्यालाई वित्तीय साक्षरताका माध्यमबाट बैंकिङ च्यानलमा भित्र्याउन प्राथमिकता दिनुपर्छ ।


सबै देशले विकासको अवस्थाअनुसार वित्तीय साक्षरता कार्यक्रम चलाइरहेका छन् । अमेरिकाजस्ता अति विकसित देशहरूले नयाँ–नयाँं प्रविधि कसरी प्रयोग गर्ने र जोखिम कसरी व्यवस्थापन गरी जालसाजीबाट बच्ने, कसरी समय बचाउने भन्नेतर्फ वित्तीय साक्षरता कार्यक्रम केन्द्रित गरेका छन् । नेपालजस्ता अविकसित देशहरूको वित्तीय साक्षरता बैंक खाता खोलाउने, बचत गराउने र कर्जा प्रवाह गर्नेजस्ता विषयमा केन्द्रित छन् । विकसित देशमा कुनै बच्चा जन्मेदेखि नै खाता खोलिदिने चलन हुन्छ ।

बच्चादेखि कार्डका माध्यमबाट भुक्तानी गर्ने सिकिसकेका हुन्छन् । मुलुकको आर्थिक विकासका लागि अर्थतन्त्रका विभिन्न क्षेत्र चलायमान हुनुपर्छ र श्रमको सदुपयोग हुनुपर्छ । लाखौं युवा वैदेशिक रोजगारीका लागि भारत, खाडी मुलुकलगायतका देश गइरहेका छन् । उनीहरूलाई नेपालमै केही काम तथा उद्यम गराउन बैंक तथा वित्तीय संस्था सफल भए मुलुकको कुल गार्हस्थ उत्पादन वृद्धि हुन्छ । "

वित्तीय साक्षरताको मुख्य उद्देश्य जनतालाई बैंक तथा वित्तीय संस्थाको सेवाबारे जानकारी गराउँदै ती सेवा लिन उत्प्रेरित गराउनु हो । यसले देशको आर्थिक विकासमा सकारात्मक प्रभाव पर्छ । हामीकहाँ वित्तीय साक्षरतामार्फत जनतालाई केही काम थालनीका लागि उत्प्रेरणा दिनु पनि आवश्यक छ ।

पढेलेखेकाले सानोतिनो काम गर्न हुँ‘दैन भन्ने मानसिकता बदल्नुपर्छ । लेखक रोबोर्ट कियोसोकीले ‘रिच ड्याड पुअर ड्याड’मा आर्थिक आर्जन गर्ने वस्तुमा लगानी गर्न सल्लाह दिएका छन् । उनका अनुसार लगानी गरेको वस्तुले आर्थिक आर्जन गर्छ भने त्यो सम्पत्ति हो र लगानी गरेको वस्तुले आम्दानी दिंँदैन र खर्च बढाउंँछ भने त्यो दायित्व हो । उनका अनुसार धनी मानिसको सम्पत्ति बढी हुन्छ र दायित्व कम हुन्छन् । वित्तीय साक्षरताले मानिसलाई आम्दानी बढाउने क्षेत्रमा लगानी गर्न प्रोत्साहन गर्नुपर्छ ।

लेखक ओम डेभलपमेन्ट बैंक लिमिटेडका नायब प्रमुख कार्यकारी अधिकृत हुन् ।

प्रकाशित : कार्तिक १८, २०७५ ०९:१३
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT