खेलीभाका गायक

कान्तिपुर संवाददाता

काठमाडौं — स्याङ्जाको पिँढीखोलामा ८५ वर्षअघि जन्मेका चन्द्रदत्त पाण्डे अझै पनि सक्रिय छन्, अझै पनि राम्रै सुनिन्छन् । खेली भाकाको कुरा झिक्नासाथ उनी ‘सतर्क’ बनिहाल्छन् ।

२२ वर्षे उमेरमा कखरा सिकेका र गाउँले श्रम–पसिनामा रम्न सिकेका पाण्डेले आफैं गीतिभाकामा सवाल–जवाफ गर्न सिके । यसको परिष्कार ‘खेली भाका’ हो भन्नेसम्म पनि उनलाई सुरुमा थाहा थिएन । आर्य समुदायको यो पुरानो संस्कार र संस्कृतिलाई उनले यसरी समाए, स्याङ्जा, कास्की, बागलुङ, पर्वतवरपरका चाडपर्व, मेलाहरूमा उनी आमन्त्रित हुन थाले । ‘खेलीमा प्रेमरसका कुरा धेरै हुन्छन्, दोहोरीजस्तै भनौं न,’ केही समययता काठमाडौंको बालुवाटारमा बस्दै आएका पाण्डेले सुनाए, ‘पूजापाठमा पनि खेली भाकामा गीत गाइन्छ, भजन बनाएर ।’

उमेरमा चन्द्रदत्त तीन दिन तीन रातसम्मै खेली भाका गाइरहन्थे । उनका केही खेलीभाका पोखरामा रेकर्ड भएका छन् । ‘पोखरामा खेली गाउन आउँदा ५ हजार रुपैयाँ पारिश्रमिक पाएको थिएँ, गाउँघरमा त चियाखाजा खायो, चित्त बुझायो,’ उनले सम्झिए । उनका अनुसार, कथ्न र बुझ्न–बुझाउन सजिलो भएकाले गण्डक क्षेत्रमा खेलीको अर्कै नाम रहेको छ । ‘खेलीलाई कसैकसैले रोइला भन्छन्, तर त्यो सही होइन,’ उनले भने ।

खेली भाकामा योगदानको मूल्यांकन गर्दै उनलाई नेपाल लोकबाजा संग्रहालयले सम्मान गर्ने भएको छ । संग्रहालयले मंसिर पहिलो साता काठमाडौंमा सुरु हुने सातौं अन्तर्राष्ट्रि लोक संगीत फिल्म महोत्सवमा उनलाई ‘लोक संगीत दीर्घ सम्मान’ दिंँदै छ । यसअघि उनलाई अलि मिया लोक वाङ्मय प्रतिष्ठान, पोखराले सम्मन गरेको थियो ।

यसैगरी, संग्रहालयले आधा शताब्दीयता लोकसंस्कृति, संगीत र सभ्यता संरक्षण सम्वद्र्धनमा साथ दिँदै आएका तुलसी दिवसलाई लाइफटाइम अचिभमेन्ट अवार्ड प्रदान गर्ने भएको छ ।

प्रकाशित : कार्तिक २९, २०७४ ०८:५७
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

मगरपनको खोजी

साहित्य
कान्तिपुर संवाददाता

काठमाडौं — नेपाल प्रज्ञा प्रतिष्ठानले ‘मगर साहित्यमा मगरपन’ विषयक गोष्ठी गरेको छ । प्रतिष्ठानको मातृभाषा विभागले तनहुँको व्यास नगरपालिका वडा– ७ अलैंचेस्थित होमस्टेमा साहित्यमा मगरपनमाथि छलफल चलाएको हो ।

प्रतिष्ठानले जनाएअनुसार कार्यक्रममा प्राज्ञ तथा मातृभाषा विभाग प्रमुख श्रवण मुकारुङले ‘मातृभाषा र संस्कृति आदिवासी समुदायको जीवित पहिचान भएकोले यसलाई जोगाउनुपर्ने’ बताए । आधुनिकीकरणले मौलिक भाषा र सस्ंकृति धरापमा पर्दै गइरहेको बताउँदै प्राज्ञ मुकारुङले गाउँगाउँ पुगेर खोज अनुसन्धान गर्न साहित्यकारहरूलाई प्रोत्साहन गर्नुपर्ने औंल्याए । 

लेखक तथा मगर फिल्म निर्देशक सञ्जोग लाफा मगरले ‘अहिलेसम्म मगर ढूट र मगर खाम भाषाका गरी १ सय ५७ वटा पुस्तक प्रकाशन भएको आँकडा सहितको कार्यपत्र प्रस्तुत गरेका थिए । मगर काइके भाषामा भने अहिलेसम्म साहित्य सिर्जना हुन नसकेको उनले बताए । आफ्नै मिथक, आख्यान र लोककथा भन्दा अन्य साहित्यको प्रभावमा परेर मगर भाषाको साहित्यले मौलिकता गुमाएको उनको तर्क थियो । अर्का स्रष्टा झुस्या मगरले स्याङ्जा जिल्लापछि तनहुँका मगर साहित्यकारले मातृभाषी साहित्यमा योगदान गरिरहेको बताए । मगर लेखक संघ केन्द्रीय समितिका पूर्वमहासचिव एवं कवि उजिर राना मगर, म्याग्दे गाउँपालिका प्रमुख मायादेवी राना मगर, वडा अध्यक्ष श्रीबहादुर थापा मगर, मगर लेखक संघ रोल्पाका अध्यक्ष समीप वैरागी बुढा मगर, संस्कृतिकर्मी दानवहादुर थापा, मगर विद्यार्थी संघका पूर्वअध्यक्ष विष्णु मास्की, मगर संघ तनहुँका जिल्ला सदस्य रिमा आले, स्रष्टा इन्द्रबहादुर थापा मगर, मगर गुठ समितिका अध्यक्ष नरबहादुर थापा मगर लगायतले मौलिक साहित्यबारे चर्चा गरेका थिए । 

मगर लेखक संघ प्रदेश ४ को सहकार्य रहेको कार्यक्रममा कवि राबत र दुतेन्द्र चाम्लिङ राईले कविता प्रस्तुति गरेका थिए भने गायक कुमार गुरुङले गीत गाएका थिए । यसपछि अठार मगर खाम भाषामा राकेश बुढा मगर, समीप वैरागीले, ढुट भाषामा झुस्या मगर, उजिर राना मगर, इन्द्रबहादुर थापा मगरले कविता सुनाएका थिए । मगर होमस्टे अलैचेको आमा समुहले पनि मौलिक सांस्कृतिक नृत्य देखाएको थियो । 

प्रकाशित : कार्तिक २९, २०७४ ०८:५७
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT