बाबुछोरीको दशकपछिको गफ

सुशील पौडेल

काठमाडौँ — नायिका केकी अधिकारी करिअरको सुरुवाती दिनमा निर्देशक बाबु बद्री अधिकारीका कारण बढी चिनिन्थ्यो । जब जब केकीको अभिनयको तारिफ हुन्थ्यो, जस बाबु बद्रीलाई जाने गर्थ्याे ।

घरमै कलाको माहोल भएकोले पनि केकीको क्षमता पुस्टिन पाएको हुन सक्ने अनुमान लगाइन्छ । तर वास्तविकता भने केही फरक छ । यी बाबुछोरीबीच मुस्किलले बातचित हुने रहेछ । आफू अभिनीत मात्रै नभई पहिलो पटक निर्माण थालेको फिल्म ‘कोहलपुर एक्सप्रेस’ शुक्रबारको रिलिज छेको पारेर केकी बुबासाथ हालै कुराकानीमा देखिइन् ।

Yamaha

‘बाबुछोरीको बिहान त जहिल्यै भेट हुन्छ तर गफ गर्ने वातावरण भने प्राय: बन्दैन’ केकीले सुरुमै यसो भनेपछि बाबुले पनि थपिहाले, ‘खाना खान बसेको बेला मुस्किलले दुई मिनेट कुरा हुन्छ होला, नत्र अहँ ।’ त्यो पनि फिल्मकै विषय उप्कियो भने मात्र बातचित केही लम्बिने रहेछ । त्यस्तोमा फिल्म रिलिज सम्मुखमा आइपुग्दाचाहिँ बाबुसँग केकीले कत्तिको सरसल्लाह लिइँदिहुन् ? ‘म यसो गर छोरी पनि भन्दिनँ । ऊ पनि के गरौं बाबा भनेर सोध्दिनँ’ केही वर्षअघि आफैंले ‘ज्यान हाजिर छ,’ फिल्म निर्माणमा असफलता भोगिसकेका बद्रीले सिधासिधा भनिदिए, ‘खुरुखुरु स्क्रिप्ट लेख्नु र निर्देशन गर्नुभन्दा निर्माण गर्नु गाह्रै रहेछ । फेरि त्यो बेलाको तरिका अहिले काम पनि लाग्दै छ ।’ केकी भने बाबालाई सोधेर फेरि पुरानै तनाव बल्झाउन मन पनि नलाग्दो रहेछ । बाबुछोरीले एकअर्काको मन राखिदिने बहानामा सञ्चारविच्छेद हुने रहेछ ।

केकीले आफ्नै जुनकिरी आर्टस्बाट ‘कोहलपुर एक्सप्रेस’ बनाउने तय भएपछि पनि बद्रीले सुरुमा नाम मात्रै छोरीको राखिएको होला भन्ने लागेको रहेछ । ‘त्यसैले पनि त्यो बेला हल्का रूपमा लिएँ । पछि मिडियामा नै आएपछि पो बल्ल थाहा पाएँ ।’ त्यसो त बद्री छोरीका अधिकांश खबर समाचार पढेर नै थाहा पाउँछन् । तर यसमा उनलाई छोरीसँग चित्त दुखाइ भने छैन । बरु एकाध महिनादेखि छोरीको खटन नजिकबाट नियालिरहेका रहेछन् । ‘तनाव पनि अर्कै खालको छ । देखाउन नखोजेको जस्तो’ तर यो समयको खट्न आवश्यक पनि भएको भन्दै उनी आफैंलाई चित्त बुझाएर बस्छन्, बद्री । निर्माता बनेपछि केकीलाई पनि कहिलेकाहीं ओभर फ्रस्टेसन र तनावले सताउने रहेछ । उनी पनि बुबाले भनेझैं यसलाई क्षणिक ठान्छिन् । ‘यो मोमेन्टरी हो । पछि त चाहेर पनि तनाव लिन पाइँदैन भन्नेजस्तो पनि लाग्छ,’ केकी भन्छिन्, ‘आफ्नै रहरले समातेको विधा भएकोले फिल्म निर्माणको कामबाट आउने तनाव पनि आफैंले नै लिनुपर्छ, भोग्नुपर्छ । हरेक निर्माता यो फेजबाट गुज्रेकै हुन्छ ।’

अभिनयमा नै चम्किरहेका बेला निर्माणमा हात हाल्दा केकीलाई धेरैले हतार गरेको पनि भने । तर उनी राइट टाइममा भन्दा पनि ऊर्जामा विश्वास गर्छिन् । शरीरमा जोस छँदै सुर गरिहालें भन्दै थपिन्, ‘जहिले सुरु गरिन्छ त्यही टाइम नै राइट बनाउन लागिपर्ने हो ।’ केकीले आफ्नो निर्माण कम्पनी मास्टर प्लानअन्तर्गत ल्याएको बताउँछिन् । ‘प्रोडक्सन हाउस खोल्ने म एक्लैको सपना होइन । यसमा बाबाले पूरा गर्न नपाएको सपना पनि साकार पार्नेछु । आफ्ना लागि पनि कहिल्यै नलेखिएको कथाहरू लेख्नेदेखि आफूले भन्न चाहेको, सुन्न चाहेको कथाको नयाँ प्लाटफर्म सृजना गर्ने सपना हो,’ छोरीले यसो भनिरहँदा आडैमा बद्री दंग देखिए । ‘एक दुइटा एम्बिसियस प्रोजेक्ट साँचेर राखेको छु । बेस्ट फिल्म त अझै बनेकै छैनन् र त्यो मैले नै बनाउने हो भनेर चित्त बुझाइरहेको छु । करिब सात/आठ वर्षदेखि यी कुरा मेरो दिमागमा आइरहेका छन् । तर छोरीलाई कहिल्यै सेयर गरेको थिइनँ । अब हेल्प गर्ने छोरी पाएँ । मेरो सृजना बुझ्न सक्ने, वातावरण बनाउन सक्ने साथी पाउने भएँ । त्यो सबैभन्दा खुसीको कुरा ।’ बाबाका कुराले अचम्म मानिरहेकी केकीले थपिन्, ‘यो अन्तर्वार्ताको रमाइलो, आज बाबाका कतिपय कुरा मैले पनि थाहा पाउँदै छु ।’

सुरुवातमा बद्रीलाई छोरी यो फिल्डमा धेरै डिभोटेड, प्यासोनेट नहोस् भन्ने लाग्थ्यो रे । स्वयम् केकी भन्छिन् । ‘त्यसैले मैले पनि आफ्नो कामबारे खासै सेयर गरिनँ । यसैले नै ग्याप बढ्दै गयो । अहिले त बाबा नै मेरो कामको पहिलो समालोचक हो,’ केकीले भनिन्, ‘बाबालाई यो फिल्डको स्ट्रगल धेरै थाहा छ । त्यसैले पनि मैले यस्तो काम थाल्दै छु भन्दा अक्वार्ड लाग्ला भनेजस्तो पनि लाग्छ ।’ तर बद्रीलाई केकीको अभिनय भने मन पर्दो रहेछ । खासगरी ‘लभ साशा’ मा उनले गरेको अभिनय बढी रियालिस्टिक मान्दा रहेछन् । बरु केकी नै भने आफूलाई ओभर एक्टको सिकार हुने ठान्छिन् । कुराकानी बिट मार्ने बेला केकीले थपिन्, ‘मेरो कामलाई लिएर यसरी बाबासँगै कुरा भएको करिअरको दस वर्षको अवधिमा आज पहिलो पटक होला ।’

प्रकाशित : वैशाख ९, २०७५ ०९:५९
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

निमित्त नायक जस्तै !

‘अचेल म कलाकारलाई स्वतन्त्र छाडिदिन्छु । यस नाटकमा पनि चरित्रकरणदेखि संवाद सबै स्वयं कलाकारले नै गरेका हुन् । मैले केवल उनीहरूको कामको सम्पादन मात्र गरेको हुँ । यहाँसम्म आउनका लागि म केवल निमित्त पात्र मात्र हुँ ।’
सुशील पौडेल

काठमाडौँ — आफ्ना लागि प्रिय लागेका मान्छेका नामहरू साचेर राखेको खुत्रुके जयमायाको हातबाट खस्छ र अन्धकारतर्फको बाटो हुँदै जयमाया एक्लै लेखापानी आइपुग्छे । मञ्चको प्रकाश निभ्छ ।

दर्शकदीर्घाबाट ताली बज्न थाल्छ । कलाकार सबै स्टेजमा आएपछि निर्देशकलाई स–सम्मान बोलाइन्छ । जयमायाको शीर्ष भूमिका निर्वाह गरिरहेकी कलाकार निशा शर्माले जानकारी गराउँछिन्, ‘उहाँ बिरामी हुनुभएकाले आउन सक्नुभएन ।’

२३ जनाको दलबल बोकेर नेपाल छोड्नुअघि नै निर्देशक सुनील पोखरेल उत्साहित देखिन्थे । काठमाडौंकै मण्डला थिएटर र विराटनगरको गुरुकुल थिएटरमा मञ्चन भइसकेर वाहवाही पाइसकेको नाटक हो ‘जयमाया आफू मात्र लेखापानी आइपुगी’ । यही सिर्जनालाई पोखरेलले यस पटक भारतमा सञ्चालित आठौं थिएटर ओलम्पिकमा सहभागी गराउँदै थिए ।

ग्रीसको डेल्फीमा सात देशका नौ नाटकसहित १९९५ मा सुरु भएको थिएटर ओलम्पिक यस पटक दिल्लीको नेसनल स्कुल अफ ड्रामा (एनएसडी) मा ३५ देशका चार सय ६५ नाटक सहभागी छन् । रंगकर्मीका लागि सपनाको मञ्च मानिने एनएसडीबाट ३१ वर्षअघि नै पोखरेलले स्नातक गरिसकेका थिए ।

कलाकर्मी सुनील घरीघरी किन अलिक थकित र क्लान्त देखिन्छन् ? किन बिरामी परिरहन्छन् उनी, स्टेजमा आउनै नसक्ने गरी ? हो, नेपाली रंगमञ्चले फेरि–फेरि सुनील पोखरेलजस्तो रंगकर्मी पाउन सक्दैन । तर, उनमा यतिखेर देखिएको चर्काे थकान भने ‘अनौठो’ छ, रहस्यमयी पनि ।

२० वर्षको केटौले उमेरमै उनी एनएसडी छिरिसकेका थिए । सन् २००४ मा पहिलो पटक निर्देशकका रूपमा नाटक ‘अग्निको कथा’ लिएर एनएसडी फर्किएका सुनीलले त्यसपछि लगातार नौ नाटक मञ्चनका लागि मौका पाए । हम्मेसी यस्तो मौका विरलै पाइन्छ । ‘म एनएसडीको प्यारो विद्यार्थी भएकाले’ पोखरेल पुलकित हुँदै रेलयात्रामा सुनाइरहेका थिए, ‘अरूलाई यसरी लगातार मञ्चनको अवसर दिइँदैन । कम्तीमा पनि २/३ वर्षको ग्याप खोजिन्छ ।’ त्यसो त ‘रसोमन’ पछि उनकै पनि यस पटक चार वर्षको ग्याप भएको थियो । सायद यसले पनि पोखरेलमा ऊर्जा दिएको हुनुपर्छ ।

इन्द्रबहादुर राईको कथा ‘जयमाया आफू मात्र लेखापानी आइपुगी’ लाई निर्देशक पोखरेलले नाट्य रूपान्तरण गर्दा कैयन ‘इम्प्रोभाइज’ गरेका छन् । ‘ज्ञ’ का आफ्ना नयाँ विद्यार्थी र गुरुकुलका पुराना कलाकारहरूको समायोजन गरी पोखरेलले जयमायाको टिम निर्माण गरेका थिए । निशा शर्मा, प्रवीण खतिवडा, विपिन कार्की, सरिता गिरीदेखि सुरज तमु, राजेश रेग्मीदेखि सब्बु गुरुङसम्म टिममा अटाएका थिए । अर्को इम्प्रभाइजेसन, निर्देशक पोखरेलले कम संवादको प्रयोग गरिएको नाटकमा पात्रलाई प्रत्यक्ष संगीतको तालमा डोर्‍याएका थिए । ‘यसरी नेपाली रंगमञ्चमा शास्त्रीय संगीतको प्रयोग गरिएको पहिलो पटक नै हो’ पोखरेलले मोलेको जोखिमलाई संगीतकर्मीद्वय उत्सवकुमार बुढाथोकी र विश्वराज काफ्लेले सही सावित गराइसकेका थिए ।

लेखक राईले बर्मादेखि लेखापानीसम्मको कठोर, कष्टपूर्ण र निर्मम पैदलयात्राको मात्र वर्णन गर्दा निर्देशक पोखरेलले त्यसमा जयमायाको प्रेम पनि यात्राकै दौरान घुसाइदिए, समस्याभित्र पनि आशाको दियो बलिरहेको हुन्छ र हुनुपर्छ भनेर । राईले कल्पना गरेको १३/१४ वर्षकी जयमायामा उनले झन्डै तेब्बर उमेरकी निशा शर्मालाई ‘कास्ट’ गरेर अर्को जोखिम मोलिदिए । त्यसो त निर्देशकहरू जोखिम मोल्न औधि रुचाउँछन् । अर्जुनदेव चारणले एनएसडीकै मिट द डिरेक्टर सेसनमा भनेका थिए, ‘रंगकर्मीले दर्शकलाई नाटक हो भन्ने थाहा हुँदाहुँदै पनि साँच्चै घटित भएझैं गरी अनुभूति गराउन सक्नुपर्छ ।’

उनले आफ्नै नाटकमा प्रयोग गरिएको खेलौना बच्चाको उदाहरण दिंदै भनेका थिए, ‘उक्त नाटकमा मैले दर्शकलाई खेलौना बच्चा नै हो भन्ने थाहा हुने गरी देखाइदिएको थिएँ । तर त्यसलाई मेरो कलाकारले यसरी प्राण भरिदिए कि पछि त्यो खेलौना बच्चालाई घाट थिचेर मार्ने दृश्यमा दर्शकहरू विह्वल भएका थिए ।’

सुनील पोखरेल रंगकर्मका सशक्त हस्ती हुन् । रंगमञ्चमा अनवरत ‘रजत अनुभव’ बटुल्ने पात्र हुन् उनी । दिल्लीमा मञ्चनको दुई दिनअघि नै भोपालमा सो थियो, नाटकको । केही भूमिकामा कलाकार परिवर्तन र लिखित पटकथा नभएकाले नाटकको रिहर्सल अनिवार्य थियो । काठमाडौंमा खासै हुन पाएको थिएन । एनएसडीअघि भोपालको सो रिहर्सलकै हिस्साजस्तै थियो । तर निर्देशक पोखरेल थकित र क्लान्त देखिन्थे । त्यसो त उनले यस्तै अवस्थामा पनि कैयनको भन्दा गतिलो काम गर्ने खुबी देखाएका छन् । सुनील सरले ‘नसक्ने’ भएपछि भोपालमा लाइट सेटअपमा सघाइरहेका प्रवीण खतिवडाको गल्ती समात्दै पोखरेल थर्काइरहेका थिए, ‘मेरो आँखालाई कसैले चिट गर्न सक्दैन । म एनएसडीमा लाइटको सबैभन्दा राम्रो विद्यार्थी हुँ ।’

अन्तत: नाटकले यता एनएसडीको कमानी अडिटोरियम पनि थर्कायो । भारतका नामूद कला समीक्षक संगम पाण्डेले त भने पनि, ‘मलाई यो नाटकले एक दिनभर बेचैन बनायो । मस्तिष्कमा घोचिरह्यो ।’ नाटक सकिएपछि निर्देशकलाई मञ्चमा बोलाइयो । तर सुनील पोखरेल ‘बिरामी’ भएर होटलमै आराम गरिरहेका थिए । निशाले सोही जानकारी गराइन् ।

भोलिपल्ट स्वस्थ भइसकेपछि मात्रै सुनील बोले, ‘अचेल म कलाकारलाई स्वतन्त्र छाडिदिन्छु । यस नाटकमा पनि चरित्रकरणदेखि संवाद सबै स्वयं कलाकारले नै गरेका हुन् । मैले केवल उनीहरूको कामको सम्पादन मात्र गरेको हुँ । यहाँसम्म आउनका लागि म केवल निमित्त पात्र मात्र हुँ ।’

१७ वर्षकै उमेरमा रंगमञ्चमा उत्रिएका सुनील पोखरेलले विराटनगरको दियालो समूहसँग आबद्ध भई अभिनय यात्रा थालेका थिए । पछि एनएसडीबाट फर्केपछि आरोहण गुरुकुलको स्थापना गरेर सुतेर बसेको नेपाली रंगमञ्चलाई ब्युँझाए । दर्शकमा नाटकको लत बसाल्ने श्रेय उनैलाई जान्छ । अग्निको कथा, पुतलीको घर, न्यायप्रेमी, रसोमन, घनचक्कर, याज्ञसेनी, जात सोध्नु जोगीको, इदमित्थम्जस्ता चर्चित नाटक उनकै कारण जन्मिए । पुरानो बानेश्वरस्थित गुरुकुलको थलो भत्काउनुपरेपछि विरक्तिएका पोखरेललाई सरकारले नै भृकुटीमण्डपमा जग्गा उपलब्ध गराउन तयार भएको वर्षौं भइसक्यो । प्रक्रिया पनि अन्तिम चरणमा रोकिएको छ । सुनील पोखरेलले इच्छा देखाएको खण्डमा गुरुकुल पुन: ब्युँतिन सक्ने धेरैको विश्वास छ । तर यसका लागि पोखरेल स्वयं ब्युँतिनु जरुरी छ ।

भनिन्छ, हरेक मान्छेमा दैत्य–रूप सुषुप्त अवस्थामा रहेको हुन्छ । अलिक कमजोर अवस्थामा त्यसले रौद्र रूप लिन्छ रे । जयमाया कथाकै लेखक आईबी राईले उनको उपन्यास ‘आज रमिता छ’ को एउटा सन्दर्भमा भनेका छन्, ‘छोरा मान्छेमा तीन दोष हुन्छ— जुवा खेल्नु, स्त्रैण हुनु, मद खानु । यी तीनमा एक न एक दोष हरेक पुरुषमा हुन्छ, हुनुपर्छ । नत्र त्यो लोग्नेमान्छे होइन, त्यो ईश्वर हो कि हिजडा ।’

यो ‘संयोग’ मात्रै पनि हुन सक्छ अथवा नितान्त स्वैरकल्पना । कलाकर्मी सुनील घरीघरी किन अलिक थकित र क्लान्त देखिन्छन् ? किन बिरामी परिरहन्छन्, स्टेजमा आउनै नसक्ने गरी ? हो, नेपाली रंगमञ्चले फेरि–फेरि सुनील पोखरेलजस्तो रंगकर्मी पाउन सक्दैन । तर, उनमा यतिखेर देखिएको चर्काे थकान भने ‘अनौठो’ छ, रहस्यमयी पनि ।

जीवनको यो मोडमै यसरी ‘निमित्त नायक’ झैं भएर अबको बाँकी बाटो कसरी हिंड्ने होला—प्रिय सुनील पोखरेल !

प्रकाशित : चैत्र १७, २०७४ ०९:५८
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT