धागोले जोड्छ सम्बन्ध

कान्तिपुर संवाददाता

काठमाडौँ — चित्रकार मनीषलाल श्रेष्ठ कलामा अनेक प्रयोग गरिहन्छन् । प्रतिस्थापन कलामार्फत उनी सामाजिक राजनीतिक प्रवृत्तिलाई मात्र हैन मानवीय प्रवृत्तिलाई पनि उत्तिकै व्यंग्य गरिरहेका हुन्छन् ।

काठमाडौंको बौद्धस्थित तारागाउँ कला संग्रहालयमा जारी चित्रकार मनीषलाल श्रेष्ठको ‘प्रोजेक्ट १३३६’ प्रदर्शनीमा राखिएको प्रतिस्थापन कलाछेउ पारखीहरू । तस्बिर : कान्तिपुर

यसपटक उनले काठमाडौं उपत्यकालाई प्रतीकात्मक रूपमा कलामा उतार्दै यहाँ सांस्कृतिक बहुआयामिकता पस्केका छन् । बौद्धस्थित तारागाउँ कला संग्रहालयमा उनका कला प्रदर्शित छन् ।

Citizen


टाढाबाट हेर्दा मोटो डोरीको थुप्रो । नजिकबाट नियाल्दा भने ऊनीको धागोद्वारा हातैले बुनेको लामो रंगीविरंगी कपडाको डंगुर देखिन्छ । बौद्धस्थित तारागाउँ म्युजियममा शुक्रबारदेखि सुरु मनीषको इन्स्टलेसन कला हेर्न आएका दर्शकहरू अचम्म मान्दै जिज्ञासा राख्छन् । मनीषको कलात्मक धागो १३ सय ३६ मिटर लामो छ ।

‘समुद्री सतहबाट १३ सय ३६ मिटरको उचाइमा छ काठमाडौं । यसको लम्बाइले काठमाडौंलाई प्रतिनिधित्व गर्छ,’ उनले भने, ‘यसमा भएको विविध रंगले यहाँ बसोबास गर्ने विभिन्न जातजाति, समुदायका साथै बहुआयामिक संस्कृति, रहनसहन भेटिन्छ ।’ त्यही भएर उनले आफ्नो प्रदर्शनीको नामै दिएका छन्– ‘प्रोजेक्ट १३३६’ ।

धागोमा प्रेम
सामान्यतया धागोले जोड्ने काम गर्छ । मान्छे, समाज र बहुसंस्कृतिका सम्बन्धहरू पनि एकप्रकारको धागो नै हो । मनीषको कला हेर्दा मनमा यस्तै तर्क उब्जिन्छ । उनको कला अभिप्राय पनि यही हो । तर, यो कलात्मक धागो मनीष एक्लैले बनाएका हैनन् ।

उनको अवधारणालाई साकार पार्न अन्य पचासभन्दा बढी घरेलु महिलाहरूले ऊनी धागोबाट कपडा बुन्नमा सघाएका छन् । कोही भोलेन्टियरको रूपमा त कोहीलाई तलबै दिएर मनीषले यो कला तयार पारेका छन् ।

मनीषको धागो प्रेम अहिलेको हैन । पाटनमा जन्मिएका मनीषको बालापन गल्लीहरूमै बितेको थियो । गल्ली डुल्ने क्रममा उनी महिलाहरूले कुरुसले, तानले कपडा बुनिरहेको देख्थे । उनको घरमा आमाको तान बुन्ने सानोतिनो उद्योग नै थियो । आमाबाटै उनले बुन्ने सीप सिकेका थिए । गल्ली डुल्दा उनलाई महिलाहरू आपसी कुराहरू गर्दै बुनिरहेको देख्दा रोचक लाग्थ्यो ।

मनीषकै शब्दमा भन्नुपर्दा ‘सँगै बसेर कपडा बुन्नु भनेको आइडिया सेयरिङ गर्नु हो र यसले एक–अर्काबीच सद्भाव समेत बढाउँछ । यहाँ पनि अमूर्त धागोले नै सम्बन्ध जोडिदिएको हुन्छ ।’ केही वर्षअघि उनको मनमा केही नयाँ गरौं भन्ने लाग्यो । पहिलेदेखि नै देख्दै आएको कलालाई आधार बनाए । धागोमै कपडा र त्यसभित्र कपास प्रयोग गरे । उनका अनुसार कपासले काठमाडौंको सफ्ट नेचरलाई जनाउँछ ।

जहाँबाट आए पनि, जे गरेपनि काठमाडौंले सबैलाई बोकेकै छ । स्वागत गरेकै छ । स्पेस दिएकै छ । राणाकाल, प्रजातान्त्रिक आन्दोलनदेखि गणतान्त्रिक आन्दोलनसम्म काठमाडौंले थेगेकै छ । यस हिसाबले उनको कलाको नरम कपासले निकै प्रतीकात्मक अर्थ दिन्छ । हुन त कलाको यस्तो गम्भीर बिम्ब र प्रतीक सबैले नबुझ्न पनि सक्छन् ।

जस्तो कि लामो कपडा बुन्ने क्रममा महिलाहरू स्वयंलाई मनीषलाईसोधेका थिए रे, ‘यो मोजाजस्तो किन बुन्नु परेको ? यति लामो किन बुन्न लागेको ? यो यति लामो बुनेपछि लगाउन मिल्छ ?’ ‘सुरुसुरुमा त सबैले आ–आफ्नो थरीथरीका तर्क दिन्थे,’ उनले भने, ‘पछि यो बुन्दै जाने क्रममा सबै कुरा आफ्नो उपयोगिताका लागि मात्रै गर्नुहुन्न भनेर उनीहरूको विचार, सोचमा परिवर्तन भयो । कला भनेकै विचार हो । त्यसमा परिवर्तन आउनु नै कलाको सफलता हो ।’

सभ्यताको विकाससँगै मानिसहरूले कपडा बुन्न सिके, अनि थरीथरीका डिजाइन बनाउन पनि सिके । मनीषलाई अहिले कपडा मानिसको दोस्रो छाला जस्तै लाग्छ । पहिले शरीरलाई छोप्नकै लागि लगाइने लुगाले अहिले मानिसको पहिचान समेत झल्काउन थालेको छ । कपडाले मानिसको भावना समेत जोड्न मद्दत गर्ने उनको ठहर छ ।

केही वर्षअघि बबरमहलस्थित नेपाल आर्ट काउन्सिलमा भएको ‘काठमाडौं आर्ट ट्रेनाले’मा पनि उनको यो कला प्रदर्शनीमा राखेका थिए । त्यतिबेला माइतीघर मण्डलामा करिब तीन सयले यो लामो डोरी लिएर परिक्रमा नै गरेका थिए । ‘प्रतिस्थापन कला दर्शकसित पनि आर्ट अन्तरसम्बन्धित हुनुपर्छ । दर्शकलाई नै समावेश गरियो भने कला प्रभावकारी हुन सक्छन्,’ उनले भने, ‘कला मानिसबाट टाढिनु हुन्न ।’

आउँदो आइतबार केही कलाकार र बौद्धका बासिन्दाले फेरि यो कलात्मक धागोलाई लिएर लिच्छविकालीन विश्व सम्पदा बौद्धनाथ स्तूप परिक्रमा गर्ने तयारी गरिरहेका छन् । तारागाउँ म्युजियमबाट बौद्ध क्षेत्र घुमेर पुन: म्युजियममै ल्याउने तयारी उनीहरूको छ । त्यसपछि भने यसलाई चीनको म्युजियम, अस्ट्रेलिया, बेल्जियममा समेत टुरमा लाने तयारी हुँदै गरेको मनीषले बताए । मनीषका अनुसार यो कला उनको मात्रै नभई मुलुककै सम्पत्ति हो । प्रदर्शनी सोमबारसम्म चल्नेछ ।

प्रकाशित : माघ २२, २०७५ ०८:२६
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

जसले पाए पुनर्जन्म

कान्तिपुर संवाददाता

काठमाडौँ — पहिले क्यान्सर लाग्नु भनेको ढिलो वा चाँडो जीवन गुमाउनु हो भन्ने बुझिन्थ्यो । क्यान्सर निको पार्ने औषधि नभएकाले पनि रोगीले मृत्युसँग आत्मसमर्पण गर्नुको विकल्प थिएन । तर अब अवस्था त्यस्तो रहेन । कैयन् क्यान्सरपीडित उपचारपछि पूर्ण निको भई पूर्ववत् जीवनमा फर्किएका उदाहरण छन् ।

बलिउडमा पनि केही सेलेब्रिटी क्यान्सरपछि तन्दुरुस्त बनेका छन् । अहिले औषधि विज्ञानले क्यान्सर पीडितको जीवनको अन्त्य नै बदल्न सफल भएका छन् ।

बलिउड अभिनेत्री सोनाली बेन्द्रेलाई गत वर्ष क्यान्सरले समात्यो । न्युयोर्कमा उपचार गर्ने क्रममा उनको शरीरमा क्यान्सर चौथो चरणमा फैलिइसकेको पत्ता लागेको थियो । उनलाई मेटास्टेटिस नामक क्यान्सर लागेको थियो । जुन क्यान्सरलाई उच्च जोखिमको मानिन्छ । यस क्यान्सरका सेल शरीरमा एकैठाउँमा रहँदैनन् । खतरनाक मानिएको उक्त क्यान्सरसँग सोनालीले अन्तत: विजय पाइन् । क्यान्सर मुक्त भएपछि सोनालीले इन्स्टाग्राममा पोस्ट राख्दै आफू काममा फर्किएको बताएकी छन् ।

यस वर्ष ‘अन्धाधून’ र ‘बधाई हो’ जस्ता सफल फिल्म दिएर वाहवाही बटुलेका अभिनेता आयुष्मान खुरानालाई पत्नी ताहिरा कश्यपको क्यान्सरले तनाव पनि दियो । उनलाई ब्रेस्ट क्यान्सर भएको हो । यति बेला क्यान्सरसँग लडिरहेकी ताहिरा हालैको ल्याक्मे फेसन विकको र्‍याम्पमा क्याटवाकसहित देखिइन् । सर्ट फिल्मकी निर्देशकसमेत रहेकी ताहिरा मुडुलो टाउकोमा नै र्‍याम्पमा उत्रेकी थिइन् ।

गत वर्ष नै अभिनेता इरफान खान पनि बिरामी परे । उपचारका लागि लन्डन गएपछि उनमा न्युरोएन्डोक्राइन ट्युमर भएको पत्ता लाग्यो । यस खालको ट्युमर शरीरका जुनसुकै भागमा पनि आउन सक्छ । तर सुरुवाती असर भने हार्मोन पैदा गर्ने रक्त कोशिकामा देखिने बताइन्छ । इरफान यसको उपचार सँगसँगै काममा पनि छन् ।

नेपालकी चेली मनीषा कोइरालाको सन् २०१२ मा गर्भाशयमा क्यान्सर भएको पुष्टि भयो । त्यसताक मनीषालाई क्यान्सर भएको खबरले उनका फ्यानलाई समेत बेचैन बनाएको थियो । तर मनीषाले आफूलाई क्यान्सर मुक्त गराउन सफल भइन् र फिल्ममा समेत कमब्याक भइन् । ‘मलाई लागेजस्तो क्यान्सर कहिलेकाहीं फेरि फर्कन पनि सक्छ । तर हामी जुनसुकै अवस्थामा पनि सकारात्मक रहनुपर्छ तब मात्रै यस्ता बिमारीलाई हराउन सक्छौं,’ मनीषाले भनेकी छन् । क्यान्सर मुक्त भएपछि मनीषाका ‘डियर माया’ र ‘सन्जु’ फिल्म आइसकेका छन् । ‘सन्जु’ मा त उनले प्याङ्क्रियाटिक क्यान्सरका कारण जिन्दगी गुमाएकी सञ्जय दत्तकी आमा नरगिसको भूमिका निर्वाह गरेकी छन् ।

बलिउडमा क्यान्सर हुने सेलेब्रिटीको लिस्टमा निर्माता/निर्देशक राकेश रोशन पनि छन् । ‘बर्फी’ फिल्मका निर्देशक अनुराग बसु पनि कुनै बेला क्यान्सर पीडित थिए । सन् २००४ मा ‘तुम सा नहीं देखा’ बनाउने क्रममा अनुरागलाई ल्युकिमिया क्यान्सर भएको थाहा भयो । त्यसपछि उक्त फिल्मलाई महेश भट्ट र मोहित सूरीले पूरा गरे भने अनुरागले निरन्तर तीन वर्ष उपचारमा बिताए ।

क्यान्सर मुक्त भएपछि उनलाई अमेरिकन क्यान्सर सोसाइटीले क्यान्सर सर्भाइवरको अवार्ड समेत दियो । त्यसैगरी क्रिकेटर युवराज सिंह, अभिनेत्री लिजा रे पनि क्यान्सरलाई जितेर पुरानै लयमा फर्केका सेलेब्रिटीमा पर्छन् ।

प्रकाशित : माघ २२, २०७५ ०८:२४
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT