कन्सर्टमा लाखे र झाँक्री

मधु शाही

बाँके — घडीको सुईले नयाँ वर्षको आगमन गर्न केही घण्टा मात्रै बाँकी थियो । दर्शक नयाँ वर्षको स्वागतसँगै स्टेजमा आफ्ना प्रिय गायक दीपक बज्राचार्यलाई कुरिरहेका थिए । ‘नमस्ते नेपालगन्ज,’ दीपक स्टेजमा देखा परे । 

Citizen

नेपालगन्जस्थित होटल सिद्धार्थमा शनिबार आयोजित कन्सर्टमा दीपक एक्लै थिएनन् । उनीसँगै लाखे र झाँक्री पनि थिए । ‘मन मगन...’ पछि दीपक प्रायः कन्सर्टमा लाखे र झाँक्री सँगसँगै हुन्छन् । कन्सर्टमा दीपकको जति चार्म थियो, उति नै लाखे र झाँक्री पनि रुचाइए । राजीव बज्राचार्य लाखे र लिजेन्द्र महर्जन झाँक्रीको भेषमा देखिएका थिए । कन्सर्टपछि यिनीहरूसँग फोटो खिचाउन दर्शकको भीड नै लागेको थियो ।

‘मन मगन...’ म्युजिक भिडियोपछि अहिले राजीव र लिजेन्द्र लाखे र झाँक्रीको रूपमा सेलेब्रिटी नै बन्न थालेका छन् । ‘मुकुट निकाल्यो भने कसैले चिन्दैनन् मलाई,’ राजीवले भने, ‘लाखे पात्र हिट भएको छ । मलाई अरूले चिन्दैनन् ।’ लिजेन्द्र र राजीव लाखे–झाँक्री नृत्य गरेर अचेल व्यावसायिक बन्दै छन् ।

कन्सर्टमा जानु, म्युजिक भिडियो गर्नु र विभिन्न कार्यक्रममा उनीहरूको प्रस्तुतिले राम्रो पारिश्रमिक पाउन थालेको छ । कन्सर्टमा दीपकले आफ्नापुराना गीत पनि गाए । यी सबैमा लाखे र झाँक्रीसँगै नाचेका थिए । ‘ओ अमिरा...’, ‘काली काली हिस्सी परेकी...’ र ‘मन मगनमा...’ गीतमा दर्शकले लाखे र झाँक्रीको अनौठो फ्युजन पाए ।

नेपाली मौलिक संगीत र बाजाको संरक्षण गर्ने हेतुले कन्सर्टमा लाखे र झाँक्री नृत्यलाई सँगसँगै लैजाने गरेको दीपकले बताए । ‘कन्सर्ट सुन्नुका साथै हेर्न पनि लायक बनाउने सोच छ,’ उनले भने, ‘अहिलेका दर्शक मल्टी आर्ट मन पराउँछन् ।’

कन्सर्टमा सांस्कृतिक महत्त्व झल्काउन दीपक लागिपरेका छन् । ‘मन मगन...’ गीतमा पनि उनले नेवारी, बौद्ध, हिमालीलगायत सांस्कृतिक दृश्य मिसाएर भिडियो बनाएका छन् । त्यस्तै गरी कन्सर्टमा जाँदा उनी जुन ठाउँमा जान लागिएको हो, त्यही ठाउँको सांस्कृतिक नृत्यलाई सँगसँगै लाने सोच बनाएको बताउँछन् । ‘यो तयारी केही वर्षमा पूरा हुन्छ,’ दीपले भने, ‘यसले स्थानीय संस्कृति प्रवर्द्धन हुनुका साथै हाम्रा मौलिक संस्कृति संरक्षण हुन्छन् ।’

नेपालगन्जमा उनी झन्डै दुई दशकअघि महजोडीसँग कन्सर्ट गर्न आएका थिए । लामो समयपछि यहाँ सांगीतिक प्रस्तुति गर्न पाउँदा खुसी लागेको बताए । दिउँसो गर्मीले आत्तिएका उनले बेलुका भने नेपालगन्जको मौसम रोमान्टिक भएको सुनाए । स्टेजमा गीत गाउँदै उनले दर्शकको मनोभाव बुझ्न गर्मीदेखि प्रेमका प्रसंग जोडेर माहोल रमाइलो बनाए । ‘अध्यारोमा छाउँछौ तिमी...’ ‘मै मरि जाउला...’, ‘ओर पर...’ लगायत नयाँ र पुराना गरी झन्डै एक दर्जन गीत गाए । ‘मन मगन...’ गीत भने दर्शक आफैंले बढी गाए ।

कन्सर्टको मजा नै दर्शकसँग प्रत्यक्ष साक्षात्कार गर्नु रहेको उनले बताए । ‘धन चाहिने कि मन चाहिने ?’ स्टेजबाटै दीपकले गरेको प्रश्नमा धेरैले मन चाहिने भन्दै चर्को स्वरमा साथ दिए । उनका गीतमा लाइभ बाजा थियो । जसमा धिमे र नेवारी संगीतको फ्युजन थियो । उनले आफ्नै पुराना गीतलाई पनि मौलिक बाजा फ्युजन गरेर कन्सर्टमा पस्किन थालेको बताए । ‘यस्तो तरिका दर्शकले धेरै मन पराउन थालेका छन्,’ उनले भने, ‘यसो गर्दा दर्शकले अपनत्व महसुस गर्छन् र रमाउँछन् ।’

प्रकाशित : वैशाख २, २०७६ ०८:२५
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

कान्छा कपालीको सनई

प्रशान्त माली

ललितपुर — एक दशकअघि रातो मत्स्येन्द्रनाथ जात्रामा म्वाली (सनई) बजेको सुनिन्थ्यो । पाटनका तत्कालीन राजा सिद्धिनरसिंह मल्लका ऐतिहासिक राजखड्गअगाडि बजाइन्थ्यो यो बाजा । संस्कृविदहरूका अनुसार लाखे नचाउँदा पनि अनिवार्य बजाउनुपर्थ्यो ।

अहिले यो सनईको धुन हराउँदै गएको छ । पाटन दुपा टोलका ७६ बर्षिय कान्छा कपाली नै अन्तिम सनईवादक बनेका छन् । ‘छोरा नातीले चासो देखाउन छाडे’, हालैको भेटमा कान्छाले गुनासो गरे, ‘अरुलाई के भन्नु ।’

कान्छाले १२ वर्ष उमेरमा म्वाली (सनई) बजाउन सिके । त्यति बेला उनको परिवारको गुजारा म्वाली बजाएरै हुन्थ्यो, घरमा बाली भित्रिन्थ्यो । त्यसैले उनलाई बुबाले बाजा सिक्न प्रस्ताव राख्नेबित्तिकै नाइँनास्ति गरेनन् । बुबाले जस्तै उनले पनि ३४ वर्षअघि छोरा रत्नलाललाई बाजा सिक्न आग्रह गरे । समय फेरियो, छोराले मानेनन् । ‘नगर प्रहरीमा जागिरे बन्नतिर पो लागे’, ७६ वर्षीय कान्छाले भने, ‘अब सनई बजाउने मान्छे नै छैनन् ।’

उनका अनुसार शंखमूलस्थित नारायण मन्दिर, मसानघाट र पाटन दरबार क्षेत्रस्थित तलेजु, भीमसेन मन्दिरमा पनि कुनैबेला दैनिक बिहान र साँझ सनई बजाउनु पर्थ्यो । अहिले यो चलन हराइसकेको छ । कात्तिक नाच मञ्चन गर्दा र सिंह जात्रा मनाउँदा मात्रै बजाउने चलन बाँकी छ । कान्छाका अनुसार मन्दिरमा बाजामार्फत विभिन्न देवीदेवताका नेपाल भाषामा लेखिएका गीत बाह्रै महिना फरकफरक गाउनुपर्थ्यो । ‘अहिले बाजासँगै गीत पनि हराउँदै गएको छ,’ उनले भने ‘यस बाजाको छुट्टै गुठी नभएकाले पनि जर्गेना गर्न गाह्रो परेको हो ।’

गार्‍हो त कान्छा स्वयंलाई पनि छ । उनी ढाड, घुँडा दुख्ने समस्याका कारणले मुस्किलले घर भित्र–बाहिर गर्छन् । स्थानीयवासी भने जसरी भए पनि उनले अरूलाई बाजा सिकाउनुपर्ने पक्षमा छन् । ‘छोरालाई त बाजा बजाउनुपर्छ, संस्कृति मास्नु हुँदैन भनेर सिकाउन सकिनँ’, उनले भने, ‘अरूको त कुरै छाडौं ।’ उनले पुराना समय सम्झे । तिनताक पाटनका कपाली समुदायका प्रत्येक घरका एक जना सदस्यले अनिवार्य बाजा बजाउन जानेका हुन्थे ।

पाटनमा कपाली समुदायको संख्या दुई सयको हाराहारीमा छन् । ०३८ मा ५ खलकमा सीमित भए । अहिले उनीसँगै बाजा बजाउन सिकेकामध्ये बाँचेकाहरू अशक्त छन् । ‘मैलेपनि जेनतेन चलाइरहेको छु । कहिले छोड्छु थाहा छैन’, उनले भने ।

उनका अनुसार ०४० सम्म बाजा बजाएबापत बाली भित्रिन्थ्यो । गुठी संस्थानबाट वार्षिक ५ मुरी धान दिन्थे । पछि जग्गा धनीले संस्थानमा केही रकम जम्मा गरी जग्गा रैतानीमा परिणत गरे । त्यसयता न गुठीले रकम दिए न त जग्गाधनीले बाली नै दिए ।

प्रकाशित : वैशाख २, २०७६ ०८:२४
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT