पर्वपिच्छे फरक स्वाद

कान्तिपुर संवाददाता

जनकपुर — मैथिली समाजमा खानपानसम्बन्धी एउटा भनाइ छ, ‘माछ, पान आ मखान स्वर्गमे सेहो नहि भेटैत छै ।’ अर्थात् माछा, पान र मख्खन स्वर्गमा समेत पाइँदैन । नयाँ वर्षसँगै वैशाख २ गते जुडशीतल पर्व मनाउँदा स्थानीयबासीले सातु, गुड, आँपको चटनी, बरी भोजन गरे । यस दिन तिलकोर, तरुल, तरुवा (पकौडा) सँगै दही खाने चलन छ ।

‘मिथिलाञ्चलमा चार ऋतुलाई लक्षित पर्व मनाइन्छ,’ जानकी मन्दिरका महन्थ रामरोशन दास वैष्णवले भने, ‘जुडशीतल, दशहरा, तिलासंक्रान्ति र फागुपर्व । यी सबैमा खानपान पनि ऋतुअनुसार भिन्नाभिन्नै हुन्छ ।’
उनका अनुसार गर्मी मौसमको खानपान भएकाले काँचो आँप चटनी, सातु, बरी, दहीजस्ता परिकार जुडशीतल पर्वसित जोडिएको छ ।

Citizen


धेरैले मौलिक भेषभूषा, भाषा, संस्कृति, चित्रकला, लोकगीत, लोकगाथा तथा विवाह पद्धतिसँग मात्रै मिथिलाञ्चलको मौलिकता जोड्दै आएकोमा मौसम अनुसारका परिकारको संस्कृतिले भने खासै चर्चा नपाएको महन्थ वैष्णवले बताए । ‘मिथिलाको आफ्नै मौलिक भोजन विन्यास छ’, उनले भने, ‘आज मिथिला भोजन हुन्छ भन्नेबित्तिकै पाहुनाहरू हुरुक्कै हुने त संस्कार नै हो ।’

उनले पछिल्लो समय मैथिली चित्रकलाले बढी चर्चा पाए पनि यहाँको मौलिक खाना संस्कृति भने आधुनिक बजारमा प्रवर्द्धन हुन नसकिरहेको बताए । छठ पर्वमा गहुँको पीठोमा सख्खर मिसाएर बनाइने ठकुवा, चामलको आटामा सख्खर मिसाएर बनाइने भुसुवाजस्ता परिकार, साउनमा हुने चौठचन्द पर्वमा खाइने पूरी, खीर, ओलको तरकारी र चोखाले पनि मिथिलाका मौलिक परिकार हुन् । त्यस्तै शारदीय नवरात्रको अवसरमा मासु, माछासँगै खीर र पूरी खाने चलन छ । तिलासंक्रान्तिमा खिचडी, घ्यू, चाकु, तरुल, मुरही, तिल खाइन्छ भने फागु पर्वमा पुवा, पुरी र माछामासुका परिकार खाने गरिन्छ । खाद्य प्रविधि तथा गुण नियन्त्रण कार्यालय जनकपुरका निरीक्षक प्रवीणकुमार तिवारी मिथिला क्षेत्रको पारम्परिक भोजनसंस्कृति वैज्ञानिक भएको व्याख्या गर्छन् ।

‘खाद्य विज्ञानले हामीलाई पौष्टिक तथा सन्तुलित भोजन खान निर्दिष्ट गर्छ,’ उनले भने, ‘सिजनअनुसारको खानपानको संस्कृति वैज्ञानिक छ । यो मिश्रित खाद्य परम्परा हो ।’ एउटै खाद्य पदार्थको अनेकथरि परिकार बनाएर खानु मिथिलाञ्चलको अर्को विशेषता हो । मौलिक खानपानले पनि मिथिला समाजको सम्मुनत सभ्यताको संकेत गर्ने समाजशास्त्रका जानकार रामचन्द्र झा बताउँछन् ।

प्रकाशित : वैशाख ४, २०७६ ०९:१७
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

बन्यो अपांगमैत्री विद्यालय

कान्तिपुर संवाददाता

काठमाडौँ — जोरपाटीस्थित खगेन्द्र नवजीवन विशेष व्यावसायिक माविको अपांगमैत्री भवन निर्माण भएको छ । नयाँ शैक्षिक सत्र सुरु भएसँगै थप विद्यार्थीले भर्ना पाउने भएको छ । यो शारीरिक अपांगता भएका बालबालिकाले पढ्ने मुलुकको पहिलो विद्यालय हो ।

२०७२ को विनाशकारी भूकम्पपछि उक्त विद्यालयको दुई छुट्टाछुट्टै नयाँ भवन संरचना निर्माण भएका हुन् । प्लान इन्टरनेसनल र अस्ट्रेलियन युथ डेभलपमेन्ट एसोसियसनको सहयोगमा १० कोठे भवन बनेको छ । उक्त भवन २ करोड ३१ लाख रुपैयाँ लागतमा सम्पन्न भएको हो ।

त्यसैगरी पुनर्निर्माण प्राधिकरण अन्तर्गत जिल्ला कार्यक्रम कार्यान्वयन इकाई काठमाडौंले ८ कोठे विद्यालय भवन निर्माण गरेको छ । यो भवन १ करोड १५ लाख रुपैयाँ लागतमा निर्माण गरिएको हो । नयाँ संरचनामा १६ वटामध्ये ४ वटा अपांगमैत्री शौचालय निर्माण गरिएका छन् । भूइँतलामा ह्वीलचियर गुड्न मिल्ने र्‍याम्प तथा दृष्टिविहीनले सेतो छडीका माध्यमबाट हिँड्न सक्ने टेकतायल बिछ्याइएको छ ।

निर्माण सम्पन्न भएका संरचनाको माथिल्लो तलासम्म पुग्नका निम्ति यूएनओपीएस संस्थाको सहयोगमा दुईवटा भवन जोड्ने र्‍याम्पसहितको तेस्रो भवन निर्माण प्रक्रियामा रहेको प्रधानाध्यापक राघव दवाडीले जनाएका छन् । ‘तेस्रो भवन निर्माण भएपछि सबैखाले अपांगता भएका विद्यार्थीले माथिल्लो तलामा आफैं प्रवेश गर्न सक्ने छन्,’ उनले भने । नयाँ भवन संरचना निर्माण सम्पन्न भएसँगै विद्यार्थीका निम्ति आईसीटी कम्प्युटर ल्याबको व्यवस्था गरिएको छ ।

‘शैक्षिक सत्रको भर्ना अभियान सुरु भएसँगै नयाँ भवनमा विद्यार्थी भर्ना गर्न पाएका छौं,’ प्रधानाध्यापक दवाडीले भने, ‘यो वर्षबाट अपांगताको प्रकृतिअनुसार दृष्टिविहीन विद्यार्थी समेट्ने योजना बनाएका छौं ।’ दृष्टिविहीनका निम्ति ब्रेल पाठ्यपुस्तकको व्यवस्था गर्न शिक्षा तथा मानव स्रोत विकास केन्द्र (साविक शिक्षा विभाग) र अन्धा कल्याण संघसित समन्वय गरेको उनले बताए ।

वैशाख दोस्रो दिनबाट भर्ना अभियान सुरु भएको छ । ‘अपांगता भएका विद्यार्थीलाई यो वैशाखभरि भर्ना लिनेछौं,’ प्रधानाध्यापक दवाडीले भने । यो वर्षबाट कक्षा १ देखि ३ सम्म अंग्रेजी माध्यमबाट पठनपाठन गर्ने तथा गोकर्णेश्वर नगरपालिकाको समन्वयनमा स्थानीय विषयका रूपमा ‘सम्पदा र संस्कृति’ विषय पढाइने जनाए ।

भर्ना भएका विद्यार्थीले नि:शुल्क रूपमा पाठ्यपुस्तक, स्टेसनरी, डायरी, क्यालेन्डर, परिचयपत्र, टाई र पेटी उपलब्ध गराइने छ । गत वर्षबाट शिक्षा मन्त्रालयका तीन अधिकृतले एक(एक जना बालबालिकाको अभिभावकत्व ग्रहण गरेका छन् । ती बालबालिकाले स्कुल ड्रेस, स्टेसनरीलगाय सहयोग निरन्तर पाउने प्रधानाध्यापक दवाडीले बताए । उक्त विद्यालयमा अहिलेसम्म शारीरिक अपांगता, बहुअपांगता भएका र अपांगता भएका परिवारका बालबालिका पढ्दै आएका छन् । गत शैक्षिक सत्रमा कक्षा १ देखि १० सम्म सांग र अपांगता भएकासमेत गरी ३ सय ८३ विद्यार्थी भर्ना भएका थिए । तीमध्ये ८३ जना बहुअपांगता भएका छन् । चैतमा सम्पन्न एसईईमा २५ जना परीक्षार्थी सहभागी छन् ।

विद्यालयमा १६ स्थायी दरबन्दी र ५ जना दाताको सहयोगमा शिक्षक तथा ९ कर्मचारी कार्यरत छन् । विद्यार्थी र शिक्षकका निम्ति विद्यालयको ३ वटा गाडी छन् । विद्यालयलाई बालमैक्री शिक्षण त्रियाकलाप, व्यावसायिक तथा व्यावहारिक शिक्षा र हाम्रा विद्यालय हरित विद्यालय कार्यक्रम सुचारु राख्ने जनाइएको छ । स्वयं अपांग खगेन्द्रबहादुर बस्नेतले २०२६ सालमा नेपाल अपांग अन्धा संघ स्थापना गरेका थिए । उक्त संस्था अपांगता भएका व्यक्तिका निम्ति सहारा बनेको थियो । २०३४ संघका संस्थापक बस्नेतको निधनपछि उनकै नाममा ‘खगेन्द्र नवजीवन केन्द्र’ नामकरण गरिएको थियो ।

प्रकाशित : वैशाख ४, २०७६ ०९:१५
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT