कलाकर्मी कर्नाडको निधन

कान्तिपुर संवाददाता

काठमाडौँ — जीवित भारतीय नाट्यकर्मीमध्ये सम्भवतः सबभन्दा लोकप्रिय गिरिश कर्नाडको ८१ वर्षको उमेरमा सोमबार दक्षिण भारतको बैंगलोरस्थित एक अस्पतालमा निधन भएको छ । नाटककार तथा अभिनेता कर्नाड लामो समयदेखि बिरामी थिए । 

सन् १९७० मा हिन्दी फिल्म खेल्न थालेका उनले सयवटामा अभिनय पनि गरेका छन् । समकालीन भारतीय राजनीतिक तथा सांस्कृतिक नीति तथा परिस्थितिबारेका खुला आलोचक समेत रहेका कर्नाड प्रखर सार्वजनिक बौद्धिक मानिन्थे ।

अल्पसंख्यकहरूविरुद्ध लक्ष्यित दक्षिणपन्थी राजनीतिक अतिवादको उनले विरोध गर्दै आएका थिए । भारतको सवभन्दा उच्च साहित्यिक पुरस्कार जनपीठ लगायत मान सम्मान पाएका उनले भारतीय समाज र समय प्रतिबिम्बित गर्ने नाट्य सिर्जना गरेका छन् र थुप्रै भूमिकामा मौलिक छाप पार्ने अभिनय गरेका छन् ।

उनको निधनपछि भारतीय लेखक, कलाकार, संस्कृतिकर्मीसहित राजनीतिक नेताहरूले भावपूर्ण प्रतिक्रिया व्यक्त गरेका छन् ।
हालको कर्नाटक राज्यमा जन्मेका उनले बेलायतको अक्सफोर्ड विश्वविद्यालयमा गणितको उच्च शिक्षा छात्रवृत्ति जितेका थिए ।

अक्सफोर्ड विद्यार्थी युनियनका अध्यक्षसमेत भएका उनी भारत फर्केर कलाकर्ममा लागेका थिए । भारत स्वतन्त्र भएपछिको उदारवादी राजनीतिक/सांस्कृतिक परिवेशमा भारतीय समाजको विविधितापूर्ण इतिहासको गाथा बुन्न थाले । उनले धार्मिक सहिष्णुता र सामुदायिक विविधताको सधैँ वकालत गरे ।

दक्षिणपन्थी राजनीतिक अतिवाद हुर्किँदै जाने क्रममा पत्रकार गौरी लंकेशको हत्यापछि बैंगलोरको बीच सडकमा उनले बौद्धिक जमातको विरोध प्रदर्शनको अगुवाइ गरेका थिए । अक्सिजनको पाइप नाकमा घुसार्दै बिरामी कर्नाडले अरूलाई हौस्याएको धेरै भारतीय लेखक/पत्रकारले सम्झने गरेका छन् ।

प्रकाशित : जेष्ठ २८, २०७६ ०९:१२
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

प्रिन्ट मेकिङमा युवा

सुशीला तामा‌ङ

काठमाडौँ — नेपाली कलाजगतमा प्रिन्ट मेकिङ विधा आएको धेरै भएको छैन । पचासको सुरुवाती दशकतिर भित्रिएको यो विधि अहिले फस्टाउँदै छ । विश्वविद्यालयमा कोर्समै राखिएको मात्रै छैन, यो विधाका चित्रकला प्रदर्शनी हुने क्रम पनि बढदो छ ।

रागिनी उपाध्याय, उमाशंकर शाह, सीमा शर्मा शाह, सौरगंगा दर्शनधारी, सम्झना राजभण्डारीलगायत चित्रकारहरू यो विधामा निरन्तर क्रियाशील छन् ।

सिर्जनशीलता र बजार दुवै हिसाबले यसको आयाम फराकिलो बन्दै गइरहेको उमाशंकर शाह बताउँछन् । प्रविधिसँग सम्बन्धित भएकाले नयाँ पुस्ता यतातिर आकर्षित भइरहेको शाहको दाबी छ । यद्यपि यो पुरानो विधा हो । तत्कालीन नेपाल ललितकला संस्था (नाफा) मा सन् १९८६ देखि नै प्रिन्ट मेसिन थियो । त्यही मेसिन प्रयोग गरेर उमा र सीमा शाह दम्पतीले सन् १९९५ मा पिन्ट मेकिङ चित्रकला प्रदर्शनी गरेका थिए ।

त्यही प्रदर्शनीबाट जम्मा भएको रकमले उनीहरूले प्रिन्ट मेकिङको नयाँ मेसिन किनेका थिए । ‘पेन्टिङको काम एकचोटि बनाएपछि सकिन्छ तर प्रिन्ट मेकिङमा एउटै प्लेटबाट नै ५ देखि १० सम्म चित्र तयार गर्न सकिन्छ,’ शाह भन्छन्, ‘यसले कलाकारलाई आफ्नो चित्र प्रदर्शन गरिरहन पनि सघाउँछ ।’

प्रिन्ट मेकिङ चित्रमा प्रविधिको प्रयोगसँगै एउटै प्लेटबाट नयाँ नयाँ शैलीका चित्रकला तयार गर्न सकिने हुँदा यो विधा अगाडि बढिरहेको अर्का कलाकार मनीषलाल श्रेष्ठ बताउँछन् । प्रविधियुक्त भएकोले एकातिर यसले परीक्षणका आधारमा नौलो कुराहरू विकास गर्न सक्ने सञ्भावना र अर्कोतिर कलाकार मात्र नभएर किन्नेलाई पनि अरू पेन्टिङभन्दा सस्तो पर्ने हुँदा यो लोकप्रिय बन्दै गएको मानिन्छ । प्रिन्ट मेकिङको पछिल्लो काम भने पाटनढोकास्थित एमक्यूव ग्यालरीमा हेर्न सकिन्छ ।

चित्रकार सौरगंगा दर्शनधारी र सम्झना राजभण्डारीले आफ्ना चित्रहरू प्रदर्शनीमा राखेका छन् । दर्शनधारीले सामाजिक जीवनशैली र अहिलेको समयले पारेको प्रभावलाई चित्रहरूमा प्रस्तुत गरेकी छन् । मानिस फुर्सदमा के गर्छन् ? धेरैजसोले गफ गर्छन् । यो एक प्रकारले नेपालीको संस्कृति जस्तै बनेको छ । बिनाविषय र उद्देश्यहीन गफ पानीपँधेरो, चौतारीदेखि चिया पसलसम्म भइरहेकै हुन्छन् । अचेल त्यस्ता गफ सामाजिक सञ्जालतिर हुन थालेका छन् ।

मानिसका फुर्सदका यस्तै गफ समेटेर दर्शनधारीले प्रिन्ट मेकिङका चित्र तयार गरेकी छन् । ‘फ्री टाइम’ शीर्षक दिइएको उनको चित्रमा चियालाई नै मानिसको फुर्सदको समय सदुपयोगको प्रमुख रूपमा चित्रण गरिएको छ । ‘मानिसले एकै कप चियामा पनि कति विषयका कुरा गरेर समय बितारहेका हुन्छन् । देश, विदेश, वर्तमान परिस्थिति, प्रकृति, समाज, जीवजन्तु, राजनीति सबै कुरा चिया गफमा नै आउँछन्,’ उनले भन्छिन्, ‘अलिकति फुर्सद भयो कि छेउ कुना लागेर सामाजिक सञ्जालमा व्यस्त हुने संस्कृति पनि बन्दै छ । यी सबै आखिर गफ संस्कृति हो ।’

उनको चित्र एक प्रकारले नेपालीहरूको आनीबानीमाथिको व्यंग्य हो । उत्पादक र परिणामुखीभन्दा अहिले अनुत्पादक रूपमा समय बिताउनेहरूको संख्या ठूलो बन्दै गइरहेको छ । राजभण्डारीले भने ‘एक्जिस्टेन्स’ शीर्षकमा मानिसको जीवन र प्रकृति जोडेर कलामार्फत अस्तित्वको खोजी गरेकी छन् । उनले जीवनलाई विभिन्न मौसम र ऋतुहरूको चक्रहरूसँगै तुलना गरेकी छन् ।

मौसमअनुसार रूखमा परिवर्तन भएजस्तै जीवनमा आउने परिवर्तनलाई उनले प्रतीकात्मक रूपमा प्रस्तुत गरेकी हुन् । उनले नेवार समुदायको सांस्कृतिक प्रभाव पनि ग्रहण गरेकी छन् । मण्डलाको चित्रमार्फत नेवारी समुदायमा गरिने आफैंभित्रको भगवानलाई पूजा गरिने परम्परा (म्हःपूजा)देखाएकी छन् । १२ चित्रहरू राखिएको प्रदर्शनी जेठभरि रहने ग्यालरीका सञ्चालक मनीषलाल श्रेष्ठले बताए ।

प्रकाशित : जेष्ठ २८, २०७६ ०९:११
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT