दोहोरीमा घम्साघम्सी

सुशीला तामा‌ङ

काठमाडौँ — रातो माटो र सेतो कमेरोले लिपपोत गरी चिटिक्क बनाइएको घर । खरको छानो । पालीमाथि नाङ्लोमा केही बिस्कुन सुकाइएको छ भने त्यतैतिर फर्सी लडाइराखेका छन् । रातै माटोले लिपेर सजाइएको आँगनमा डोको, तुलसीको मठ । पिँढी माथितिर लाल्टिनहरू झुन्ड्याइएका छन् ।

ठिक त्यसैमुनि युवायुवतीको दुई समूहबीच दोहोरी गीतको घम्साघम्सी चलिरहेको छ । गाउँघरमा चल्ने रोदी र दोहोरीको ठ्याक्कै झल्को दिने यो दृश्य राजधानीको जमलस्थित राष्ट्रिय नाचघरमा आइतबार आइतबारदेखि जारी ‘राष्ट्रिय खुला लोक दोहोरी प्रतियोगिता’ को हो ।

नेपाली लोक गीत र संस्कृतिको संरक्षण र सम्वर्द्धन गर्ने उद्देश्यले सांस्कृतिक संस्थान र राष्ट्रिय लोक तथा दोहोरी गीत प्रतिष्ठान नेपालले गरेको लोक दोहारी प्रतियोगितामा लोक गायक एवं संगीतकार नारायण रायमाझी भावुक बने । सहरले गुमाउँदै गएको नेपाली मौलिकतालाई कलाकारले झक्झक्याउन खोजेकोप्रति उनी खुसी थिए । उनैले शुभारम्भ गरेको प्रतियोगिताको पहिलो दिन नगरकोट दोहोरी साँझ, डालीमा दोहोरी, जुनकेरी दोहोरी साँझ, विश्वकर्मा कलाकार मञ्चलगायतका समूहले दोहोरी प्रस्तुति दिए । जुनकेरी र विश्वकर्माले भने बराबरीमा टुंगिएकाले दोस्रो दिन सोमबार पनि पुनः प्रस्तुति दिए ।

‘झिमझिम सानु नझिम्काउ परेली...’ लोकभाकामा सुरु दोहोरीमा दुवै पक्षका कलाकारहरूले चिनजान नभएको अवस्थादेखि प्रेम प्रस्ताव हुँदै हालै गायक प्रकाश सपूतले दलित भन्दै भोग्नु परेको पीडासम्मलाई गीतैमार्फत पोखे । समाजमा अझै विद्यमान कुरीति, कुसंस्कारलाई हटाउन र कलाकारको समस्या समाधानका लागि कलाकार नै एकजुट भएर लाग्नुपर्नेसम्मका भाव र सन्देश पनि गीतमार्फत नै अभिव्यक्त गरिएको थियो । पोखरा दोहोरी साँझ र कान्तिपुर दोहोरी साँझका समूहहरूबीच ‘मायाले मार्‍यो...’ भाकामा दोहोरी चलेको थियो । उनीहरूले मायाप्रेम र ख्यालठट्टालाई केन्द्र राखेर गीत गाए । दर्शक रमे ।

बबिता बानियाँ (जेरी) र वसन्त विश्वकर्माबीच ‘दैलोमुनि जौ...’ लोकभाकामा चलेको चर्काचर्कीले अर्कौ रौनकता प्रदान गर्‍यो । उनीहरूले गीतमार्फत नै छेडखानी र प्रेम संवाद गरेका थिए । कान्तिपुर दोहोरी साँझकै महिलाहरूसँग टेकराज भण्डारी र सपना रोक्काबीच ‘वनको काफल, वनकै चरीलाई...’ भाकामा भएको दोहोरीमा सहर पसेका प्रेमिल जोडीहरूले विगतको गाउँघर र लेकबेंसीको स्मरण गरेका थिए । सफलताको सिँढी चढेपछि प्रेमीले प्रेमिकालाई भुलेको पीडाहरू पनि गीतमा थियो । बाराही दोहोरी साँझ, दोहोरी प्रतिष्ठान धादिङ, बसपार्क क्षेत्र समितिबाट प्रतिनिधित्व गर्दै दिनेश क्षेत्रीलगायतका थुप्रै समूहहरूले पनि विभिन्न लोकभाकामा आ–आफ्ना प्रस्तुति दिए ।

प्रतियोगितामा सहभागी समूहहरूमध्ये उत्कृष्ट समूहको छनोटका लागि निर्णायक मण्डलमा रमेश बीजी, तेजबहादुर केसी, बद्री पराजुली, पशुपति शर्मा, लक्ष्मी न्यौपाने, कृष्ण गुरुङ, दुर्गा गुरुङलगायत कलाकार थिए । लोकगीत प्रतियोगितामा नेपाली कला संगम, श्रीफूल दोहोरी साँझ, धौलागिरि दोहोरी साँझ, मिर्मिरे दोहोरी साँझ, चाँदनी दोहोरी साँझ, डाँफे दोहोरी साँझ चितवन, नेपाली दोहोरी साँझ, गामबेंसी दोहोरी बसपार्क, निरमाया रोदी क्लब, दोहोरी प्रतिष्ठान बाग्लुङलगायतका २८ वटा समूहहरूको उपस्थिति रहेका छन् । प्रतियोगिता असार २५ गतेसम्म जारी रहने छ ।

प्रकाशित : असार २४, २०७६ ०९:५६
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT

कुरीतिविरुद्ध ‘मैनदानी’

सुशीला तामा‌ङ

काठमाडौँ — भनिन्छ, कुनै पनि सिर्जना कोरेपछि स्रष्टाको निजी धारणा मर्छ र त्यसको व्याख्या व्यक्तिअनुसार फरकफरक हुन पुग्छ । ग्यालरीमा प्रदर्शनरत चित्रप्रतिको धारणा पारखीअनुसार फरकफरक हुन सक्छ । एउटा कविताको समालोचना दृष्टिकोणअनुसार भिन्नाभिन्नै हुन सक्छन् । यस्तै बहुल चिन्तन पद्धतिको वकालत गर्दै राजधानीको अनामनगरस्थित मण्डला थिएटरमा नयाँ नाटक ‘मैनदानी’ मञ्चन भइरहेको छ । 

प्रख्यात रूसी साहित्यकार एन्टोन चेखबको छोटो कथा ‘द वर्क अफ एन आर्ट’ बाट प्रभावित ‘मैनदानी’ एकजना कलाकारको सिर्जनाप्रति फरक पृष्ठभूमिका मानिसले राख्ने फरक धारणामा आधारित मात्रै छैन, तिनै फरक धारणामार्फत समसामयिक सामाजिक प्रवृृत्ति र चिन्तनप्रति व्यंग्यसमेत गरिएको छ । सिक्का इन्टरटेन्टमेन्टको प्रस्तुति रहेको नाटकमा मानिसको कलाप्रतिको भिन्नभिन्न विश्लेषण र त्यसको प्रभाव पनि देखाइएको छ । समाजमा विविधता छ । हाम्रो सोच र दृष्टिकोण एक अर्कामा एकदमै फरक छ । हामीलाई राम्रो लागिरहेको वस्तु अर्कोलाई नराम्रो लाग्न सक्छ । डाक्टर हुँदै वकिल, गायकसम्म पुगेर पुन: डाक्टरकै हातमा मैनदानी आइपुग्दासम्मको दृश्यलाई नाटकले भावुकतासँगै रोचक बनाएर प्रस्तुत गरेको छ ।

केशव नामक एक पात्रको घरमा मूल्यवान् सम्पत्तिको नाममा केही हुन्न । डाक्टरले आमाको उपचार नि:शुल्क गरेबापत बदलामा दिने ऊसँग अरु केही नभएपछि उपहार स्वरूप उनले घरकै मूल्यवान् मैनदानी दिन्छ । त्यो उपहार राख्ने हिम्मत कसैको हुन्न । उपहारै स्वरूप र्‍यापर जोजोसम्म पुग्दा त्यसले निम्त्याएको समस्यालाई नाटकले प्रतीकात्मक रुपमा अर्थ्याएको छ ।

नाटकमा क्यान्भासमा रमाएका कलाकारहरूको पारिवारिक जीवनदेखि संगीतमा शिखर चुमेका कलाकारहरूको जीवनको यथार्थतालाई पर्दामा उतार्ने कोसिस गरिएको छ । कुनै पनि व्यक्तिलाई चर्चामा पुर्‍याउनेदेखि धराशायी बनाउनसम्म मिडियाले खेलिरहेको भूमिकालाई पनि नाटकले व्यंग्यात्मक रुपमा उठाएको छ । एउटा कलाको रुपमा जोजोले सजाएर राखेको मैनदानीलाई मिडियाले यौनसँग दाँजेर स्क्यान्डल बनाइदिन्छ र उसको करिअरमाथि खेलबाड गर्छ । अहिले गुणात्मकभन्दा पनि संख्यात्मक रूपमा आइरहेका मिडियाहरू र विषयवस्तुप्रति उनीहरूको संवेदनशीलताप्रति नाटकले प्रश्न उठाउँछ । पत्रकारिताको न्यूनतम मूल्य र मान्यताको ज्ञान नभए पनि प्रविधिको सहजताका कारण धमाधम खुलिरहेको न्यु मिडिया र युट्युब च्यानलहरूका लागि नाटक एक पाठ सावित हुने छ ।

कलाकारको सिर्जनामाथि जसको जस्तो धारणा भए पनि त्यसको मौलिक पहिचान र महत्त्व नमेटिने नाटकका परिकल्पनाकार तथा निर्देशक संयोग गुरागार्इं बताउँछन् । उनको यही भावका कारण नाटकमा हस्तान्तरणकै क्रममा मैनदानी पुन: केशवकै हातमा पुगेर डाक्टरलाई दिइन्छ । जोजो पात्रलाई विद्रोही बनाएर आम मानिसलाई समाजसँग लड्न नाटकले प्रेरणा दिएको छ । समाजका लागि व्यक्तिले आफूलाई परिवर्तन गर्नुभन्दा समाजको धार नै परिवर्तन गर्न लाग्नुपर्ने सन्देश छ नाटकमा ।

साउन ५ गतेसम्म मञ्चन हुने नाटकमा अंकित खडका, सागर खाती, देविन चौधरी, रिजन परियार, आयान खडका, जेनी सुनुवार, निकिता आचार्य, इंगिहोपो कोइँच सुनुवार, मिलन कार्की, देविशा लामिछाने, विकास पन्तलगायतले अभिनय गरेका छन् ।

प्रकाशित : असार १८, २०७६ ०८:४४
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT