जसले नेपालमा दृष्टि पाए...

जितेन्द्र साह

विराटनगर — सात वर्षअघि दृष्टिविहीन भएका लाओसका २९ वर्षीय किसान खामफेट लार्डोन थामाभोङले नेपालमा आएर आँखाको नानी (कोर्निया) प्रत्यारोपण गराएका छन् ।

विराटनगरको रानीस्थित विराटनगर आँखा अस्पतालमा संयोगवश विश्व दृष्टि दिवसमै बिहीबार सफलतापूर्वक उनको देब्रे आँखामा कोर्नियाको प्रत्यारोपण भयो । चिकित्सकले शुक्रबार बिहान आँखाको पट्टी खोल्नेबित्तिकै उनी हर्षविभोर भए ।

‘मैले देख्न थालें है,’ उनले वरिपरि हेर्दै भने । उनकी श्रीमती २८ वर्षीया बुनथोने, नजिकै उभिएकी सामाजिक कार्यकर्ता चानथाला र पारिवारिक चिकित्सक डा. मानिभोने टिकाओ पनि निकै खुसी थिए ।

‘उहाँको आँखाको ज्योति फर्केपछि महसुस गरेको आनन्दको बयान गर्नै सक्दिनँ,’ पत्नी बुनथोनेले भनिन् । खेतमा धान र तरकारी उब्जाएर परिवार धान्ने श्रीमान् नै अशक्त भएपछि उनले यो अवधिमा सम्पूर्ण जिम्मेबारी सम्हाल्नुपर्‍यो । दुई छोरीसहित नौ जनाको परिवारको खर्च टार्नलाई परम्परागत लुगा बुनेरसमेत बेचेको उनले बताइन् ।

मरणोपरान्त एक नेपालीले दान गरेको आँखाको नानीबाट उनले पुन: संसार देख्न पाएका हुन् । लाओसबाट उपचारका लागि नेपाल आइपुगेका उनी पहिलो बिरामी थिए ।

श्रीमती र दुई सहयोगीसँग किसान थामाभोङ १० अक्टोबरमा विराटनगर आएका हुन् । कोर्नियासहित सम्पूर्ण उपचार मात्र २ सय डलर अर्थात् २० हजार ९ सय ५० नेपाली रुपैयाँमा सम्पन्न भएकोमा डा. टिकाओले आश्चर्य प्रकट गरिन् । अमेरिकामा यही उपचारका लागि १५ हजार डलर (१५ लाख ७१ हजार २ सय ५० रुपैयाँ) र नेदरल्यान्ड्समा कोर्नियाका लागि मात्रै ४ हजार डलर (४ लाख १९ हजार रुपैयाँ) पर्छ ।

‘यति सस्तोमा उपचार पाउँदा एक चिकित्सकका रूपमा पनि विश्वास लागेन,’ उनले भनिन्, ‘यति थोरै खर्चमा कोर्निया प्रत्यारोपण भनेको लगभग नि:शुल्क जस्तै हो ।’ आँखाको ज्योति कमजोर भएका पति थानोङफोने चान्थारांग्सीलाई पनि उपचारका लागि यहीं लिएर आउने डा. टिकाओले बताइन् ।

लाओसको पेक जिल्लाको सियांगखोङ प्रान्तस्थित खेतमा काम गर्ने क्रममा निष्क्रिय नपारिएको बम विस्फोट हुँदा किसान थामाभोङको देब्रे आँखा पूर्णरूपले र दाहिने आँखाको ८० प्रतिशत भाग नष्ट भएको टिकाओले बताइन् । भियतनामविरुद्धको एक गोप्य युद्ध, सिक्रेट वारको क्रममा सन् १९६५ देखि १९७३ सम्म अमेरिकाले लाओसको दोस्रो ठूलो प्रान्त सियांगखोङमा पनि थुप्रै बम खसालेको थियो । त्यस्ता बम अझै निस्क्रिय परिएका छैनन् । 

सन् २०१० को ४ अक्टोबरमा खेतको घाँस र पराललाई थुपारेर आगो लगाउँदा यस्तै बम पडकेर थामाभोङ दृष्टिहीन हुन पुगेका थिए ।

‘लाओसमा आँखाको नानी दान नगरिने हुनाले प्रत्यारोपण हुन्न,’ डा. टिकाओले भनिन् । उपचारको खोजीको क्रममा यी पीडित परिवार र चिकित्सकले विश्व शिक्षा (वल्र्ड एड्युकेसन, डब्लुई) नामक संस्थाकी सामाजिक कार्यकर्ता लाओसकै ३२ वर्षीया चान्थालासँग सम्पर्क गरे ।

युद्धपीडितका लागि काम गरिरहेको संस्था ‘माइन एक्सन ग्रुप, एमएजीको समन्वयमा दाताबाट रकम संकलन गराएर आफू कार्यरत शैक्षिक संस्थामार्फत उनी सहयोगका लागि अघि बढिन् । उपचारका लागि चाहिने सबै सुविधा प्रदान गर्न एमएजीले डब्लूईलाई भन्यो । डब्लूईले थामाभोंगलाई उपचारका लागि थाइल्यान्ड लिएर गयो तर नानी (कोर्निया) उपलब्ध हुन नसकेर फिर्ता आउनुपर्‍यो । 

डा. टिकाओले त्यसपछि आफूले विश्वकै सबैभन्दा विपन्न मुलुकको अपांगको जीवनस्तर सुधार्ने अभियानमा लागेको संस्था सीबीएम इन्टरनेसनलसँग सहयोग मागेको बताइन् । यसै क्रममा भाग्यवश नेपालको कोर्निया विशेषज्ञ डा.सञ्जय सिंहसँग सम्पर्क भएको उनले बताइन् ।

सिंहको खोजीमा काठमाडौं हुँदै विराटनगरसम्म आइपुगेको टिकाओले बताइन् । ‘उपचारमा मात्र नभएर सिंहले यहाँसम्म आउनमा कठिनाइ हुन नदिनलाई हरेक खाले समन्वयकर्ता र सहजकर्ताको भूमिका निभाउनुभयो,’ उनले भनिन् ।

डा. सिंहले आधुनिक चिकित्सा प्रविधिअनुसार थामाभोङको बिग्रेको कोर्नियाको पत्र मात्र हटाएर अर्को पत्र हालिएको बताए ।

 

प्रकाशित : आश्विन २८, २०७४ ०७:४४
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

नियमावलीविपरीत पेसी स्थगित

-काबुभन्दा बाहिरको परिस्थितिमा २ पटकसम्म सार्न पाइने’
-बेन्च परिवर्तन गरी मुद्दा आफ्नो पक्षमा पार्ने प्रयास
-वकिल नै परिवर्तन गरी १३ पटकसम्म पेसी सारियो
भूषण यादव

वीरगन्ज — भारत पश्चिमी चम्पारण ठकराहा निवासी शिवनाथ शुक्लाले पर्साको चोर्नीमा रहेको पुख्र्यौली सम्पत्ति खनजोत गर्ने मोहीले किर्ते जालसाजी गरी आफ्नो नाममा नामसारी गरेको थाहा भएपछि २०७० साउन ८ मा पर्सा अदालतमा मुद्दा हाले ।

शुक्लाका बुबा जग्गाधनी मुक्ति शुक्लाको ०३८ साल माघ २५ गते नै मृत्यु भइसकेकोमा मोही विनेश्वर थारूले मालपोत पर्साबाट ०५७ असोज १० मा किर्ते व्यक्ति खडा गरी करिब साढे दुई बिघा जग्गा रजिस्ट्रेसन पास गरेका थिए । ०७० असार ३१ म शुक्ला जग्गा बिक्री गर्न मालपोत पुग्दा उनको जग्गा करिब १३ वर्षअगाडि नै मोहीको नाममा नामसारी भइसकेको रहेछ । आफूसँग उपलब्ध प्रमाण पेस गरी शुक्लाले जिल्ला अदालतमा मुद्दा दर्ता गरेका थिए ।

०७३ असार १९ मा अदालतले लिखित किर्ते जालसाजी ठहर गर्दै प्रतिवादीहरूलाई २६ हजार ३ सय ५३ जरिवाना असुल गर्ने फैसला गर्‍यो । प्रतिवादीले फैसालामा चित्त नबुझेर तत्कालीन पुनरावेदन अदालतमा रिट हाले । इजलासमा पेसी हुने दिन उनीहरूले ५ पटकसम्म सुनवाइ स्थगित गरिसके, शिवनाथ शुक्लाले भने, फैसलाप्रति चित्त नबुझदा रिट हाल्नेले अहिले आफैंले पटक–पटक पेसी सारेका छन् । समयमा न्याय नपाउँदा उनी निराश र थकित देखिन्छन् । 

यसै गरी पर्साको विन्ध्यवासिनी–७ मा रामदयाल हजराको १ बिघा ८ कट्ठा जग्गा किर्ते वारेसनामा खडा गरी इसमाइल मियाँ हजाम र सलिम मियाँले ०६७ वैशाख सातमा हक हस्तान्तरण गरे । जिल्ला अदालतले ०७१ असार १० मा प्रतिवादीहरूले वारेसनामा किर्ते गरेको ठहर गर्दै जनही २ सय रुपैयाँ जरिवाना गरेको थियो । ‘प्रतिवादीले चित्त नबुझेर पुनरावेदन अदालतमा रिट हाले,’ वादी हजराले भने, ‘मुद्दा इजलासमा सुनवाइ हुन नदिएर हालसम्म १३ पटक सारिसकेका छन् ।’ 

अनेक बहानामा किन पटक–पटक पेसी सारेको भनी प्रतिवादीका एक कानुन व्यवसायीलाई हजराले प्रश्न गरेपछि गालीगलौज नै गरेको उनले सुनाए । उच्च अदालतमा मुद्दा स्थगितको यी दुई उदाहरण मात्र हुन् । अनेक बहानामा पटक–पटक मुद्दाको पेसी स्थगित हुँदा मुद्दा फस्र्योटमा असर परेको छ । पीडित झन् सास्ती खेपिरहेका छन् ।

सर्वोच्च अदालतले जारी गरेको नियमावलीविपरीत उच्च अदालत जनकपुरको अस्थायी इजलास वीरगन्जमा मुद्दाको पेसी स्थगित हँुदा न्यायमा ढिलाइ हुने गरेको सेवाग्राहीले गुनासो गरेका छन् । नियमावलीमा इजलासले मुद्दाको एक पक्षका लागि बढीमा दुई पटकसम्म सुनवाइ स्थगित गर्न सक्ने उल्लेख भए पनि एउटै पक्षका लागि १३ पटकसम्म सुनवाइ स्थगित हुने गरेका छन् । सर्वोच्च अदालतले २०७३ मा उच्च अदालतका लागि बनाएको नियमावलीमा ‘मुद्दा पेस भएको दिनको इजलास बस्नुभन्दा पहिले आफ्नो काबुभन्दा बाहिरको परिस्थितिले गर्दा अदालतमा उपस्थित हुन नसक्ने कुराको अदालतलाई विश्वास हुने कुनै कारण देखाई मुद्दाको पक्ष वा कानुन व्यवसायीले निवेदनपत्र दिएमा अवस्थाअनुसार मुख्य न्यायाधीश वा मुख्य भई काम गर्ने न्यायाधीश वा सम्बन्धित इजलासले मुद्दाको एक पक्षका लागि बढीमा दुई पटकसम्म मुद्दाको सुनुवाइ स्थगित गर्न सक्नेछ । सोबाहेक साप्ताहिक वा दैनिक मुद्दा पेसी सूचीमा चढेको कुनै मुद्दा सो सूचीबाट हटाइने वा स्थगित गरिनेछैन,’ उल्लेख छ ।

कानुन व्यवसायी रामेश्वर सेढार्इंका अनुसार अर्को पक्षलाई हैरानी खेपाउन, बेन्च परिवर्तन गराउन र परिणाम आफ्नो पक्षमा पार्न पेसी सार्ने गरिएको छ । इजलास आवश्यकताभन्दा बढी उदार भइदिँदा पीडितले झन् पीडा खेपिरहेका छन् । उच्च अदालत जनकपुर अस्थायी इजलास वीरगन्जका रजिस्ट्रार बाबुराम दाहालका अनुसार नियमावलीको पालना अदालतले गरेन भनेर आरोप लागे पनि वास्तवमा अदालतभन्दा पनि मुद्दाकै पक्ष र कानुन व्यवसायीबाट पेसी हट्ने गरेको छ । ‘अदालत आफैंले हटाउने होइन,’ उनले भने, ‘मुद्दा पक्षबाटै नियमावलीको पालना भएको छैन । 

पहिले एउटा कानुन व्यवसायी राख्यो, दुई पटक पेसी सार्‍यो अनि फेरि अर्को कानुन व्यवसायी राख्ने चलन छ । वास्तवमा यो एउटा विकृतिका रूपमा रहेको छ । यसले मुद्दा फस्र्योटमा असर गरेको छ ।’ अनेक बहाना गरेर मुद्दा हटाउँछन् । करिब एक महिनाअगाडि बार र बेन्चको बैठकमा पनि केही मुद्दाको उदाहरण नै दिएर अब मुद्दाको पेसी नहटाइदिन आग्रह गरेको उनले बताए । ‘अदालतका पनि केही कमी कमजोरी छन्,’ उनले भने, ‘तर, अहिले धेरै पटक पेसी सार्न आए इन्कार गर्ने कार्य भइरहेको छ ।’ कानुन व्यवसायीले सहयोग गरे अगामी दिनमा नियमावलीअनुसार २ पटकको सिस्टमलाई लागू गर्ने प्रयासमा रहेको रजिस्ट्रार दाहालले दाबी गरे ।

प्रकाशित : आश्विन २८, २०७४ ०७:४४
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्