गाउँ रित्तिदै, लेक भरिंदै 

अनिश तिवारी

सिन्धुपाल्चोक — जिल्लाको पूर्वी भेगका बासिन्दाको मुख्य आयस्रोत यार्सागुम्बाको ‘सिजन’ सुरु भएसँगै मानिसहरु लेकतर्फ उक्लन थालेका छन् ।

सिन्धुपाल्चोक भोटेकोसी गाउँपालिकाअन्तर्गत फुल्पिङकट्टीको देउढुंगामा यार्सागुम्बा संकलनमा आएका गाउँलेहरु । हिमाली गाउँ फुल्पिङकट्टीको नारायणथानबाट ७ घण्टाको यात्रापछि यरमाला, देउढुंगा हुँदै दोलखा जोड्ने सीमामा यार्सागुम्बा संकलनको लागि पुग्ने गर्छन् । फाइल तस्विर : कान्तिपुर ।

विगतका वर्षजस्तै यस वर्ष पनि यार्सा संकलन क्षेत्रमा ३ महिनाका लागि सामानको ढुवानी गर्नेको लर्को शुरु भएको छ । सीमावर्ती क्षेत्रका बासिन्दाले यार्सागुम्बा संकलन गर्न गाउँ छाडेका हुन् । भोटेकोशी गाउँपालिकाको मार्मिङ, सेलाङकट्टी ,फुल्पिङकट्टीदेखि चौतारा नगरपालिका, जुगलजस्ता हिमाली गाउँका स्थानीयहरु सपरिवार लेक उक्लन थालेका हुन् ।

Yamaha


वैशाखको दोस्रो सातादेखि सुरु हुने यार्सागुम्बा संकलन पूर्व नै स्थानीयले ३ महिनाको लागि आवश्यक पर्ने खाद्यान्न, लत्ताकपडा तथा अन्य दैनिक उपभोग्य सामाग्री लेकतर्फ पुर्‍याउने गर्छन् ।
लेकलाई लक्ष्य राखेर दाउरा, गोठदेखि पालको तयारी गर्न स्थानीयहरु चैत नसकिंदै संकलन क्षेत्रमा पुग्छन् । यार्सा इलमको कारणले गाउँबाट बाहिरिएका युवा, महिला सबैजस्तो परिवार सामूहिक रुपमा यार्सागुम्बा सिजनको योजना बनाउँदै लेकको गाउँमा आइपुगेका भेटिन्छन् ।

‘बाहिरी जिल्लाकासमेत् यार्सागुम्बा संकलन गर्न यहाँ आइसकेका छन्,’ भोटेकोसी गाउँपालिकाको फुल्पिङकट्टीका अनेश नेपालले भने, ‘यार्साको आर्कषणले बास बस्नेहरु दैनिक बढ्दैछन्, नारायणथान्गाउँको माथिल्लो गाउँटोलको भेग यार्सा संकलकले भरिन थालिसकेको छ ।’

उनले राजधानीलगायतका अन्य स्थानमा अस्थाई बसोबास गर्ने स्थानीय समेत यार्सागुम्बा संकलनका लागि गाउँ फर्केको बताए । ‘यार्सायाम सुरु भएपछि वर्षैपिच्छे यस्तै भिड हुन्छ, यहाँबाट पनि लेक जानेको लामो लस्कर हुन्छ,’ नेपालले भने ।
लेक जानेका कारण अहिले बजारमा सरसामान किन्नेको निकै भिडभाड हुन थालेको छ । लेकमा आवश्यक पर्ने जुत्ता ज्याकेटलगायतका न्यान लत्ताकपडा तथा उपभोग्य सामाग्री खरिद गर्नेका कारण कारोबार भइरहेको व्यवसायीको भनाइ छ ।
बैशाखदेखि असार महिनासम्म यार्सा संकलन क्षेत्रमा बस्ने गर्छन् । गाउँमा अशक्त, वृद्धवृद्धा, सुत्केरी, महिला, हिडँडुल गर्न नसक्ने बालबालिका मात्र हुने गर्छन् । ‘प्राय अहिल्यै गाउँ रित्याएर लेकको उकालो लागि सके, मैलेपनि धेरै तैयारी सकेर यहाँ आइपुगेको छु,’ नारानथानमा भेटिएका भोटेकोसी गाउँपालिका सेलाङकट्टीका सुन्दान्जे शेर्पाले वरीपरीका बस्ती देखाउँदै भने, ‘यहाँबाट देखिने सबै गाउँ अब रित्तिइसके, सबै यार्सा क्षेत्र डुल्दैछन् ।’ गाउँमा केही अशक्त र वृद्धवृद्धा बाहेक अरु सबै परिवार नै यार्सा टिप्न आएको उनले बताए ।
सेलाङकट्टीको तल्लो माख्लो टोल, शेर्पा बस्तीमा ३ सय परिवार यार्सा संकलन गर्न नारानथानमा बास बसेका छन् । ‘पूरा टोलबस्ती सुनसान बनाएर आएका सेलाङकट्टी, मार्मिङजस्तै प्राय सबै गाउँका परिवार यहाँ बन्दोबस्तीको सम्पूर्ण तयारीमा जुटेका देखिन्छन्’ शेर्पाले भने ।

हिमाली गाउँ फुल्पिङकट्टीको नारायणथानबाट ७ घण्टाको यात्रापछि यरमाला, देउढुंगा हुँदै दोलखा जोड्ने सीमामा पुगिन्छ । सोही क्षेत्रमा यार्सा टिप्नेको ताँती नै लाग्ने गरेको छ । स्थानीय तहको समन्वयमा संरक्षण केन्द्रले यार्सा संकलन क्षेत्रमा जानेहरुबाट राजस्व संकलन गर्ने कामको पूरा तयारी गरिसकेको छ । गौरीशंकर संरक्षण क्षेत्र आयोजनाका प्रमुख सत्यनारायण शाहका अनुसार गाउँपालिकामा बसोबास गर्नेबाट प्रतिव्यक्ति पाँचसय र बाहिरी जिल्लाका संकलकबाट दुई हजार र अन्यबाट तीन हजार राजस्व संकलन गरिनेछ । ‘संकलकले नियम पूरा गरेर मात्रै कामलाई अगाडी बढाउन पाउनेछन्,’ उनी भन्छन्, ‘अवान्छनीय गतिविधि हुन् बिलकुल दिने छैनौं ।’

आर्थिक वर्ष ०७५/७६ देखि यार्सासम्बन्धी नयाँ मापदण्ड बनाएर गाउँपालिकाबाट राजस्व संकलन गरिने भोटेकोसी गाउँपालिकाका प्रमुख राजकुमार पौडेलले बताए । ‘यस वर्षसम्म संरक्षण केन्द्रले संकलन गर्नेछ, आउँदो वर्षपछि गाउँपालिकास्तरीय कानुनद्वारा नियमन गरिनेछ,’ उनले भने ।

Esewa Pasal

प्रकाशित : वैशाख ३, २०७५ १९:०७
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

अल्झिएका परियोजनाबारे चीनसँग कुरा हुन्छ : परराष्ट्रमन्त्री

कान्तिपुर संवाददाता

काठमाडौँ — परराष्ट्रमन्त्री प्रदीप ज्ञवालीले चीनसँग सम्झौता भएर पनि अघि बढ्न नसकेका परियोजनाबारे चिनियाँ पक्षसँग कुरा गरिने बताएका छन् । पूर्वसम्झौता र सहमतिअनुसारका कतिपय परियोजना छनोटबारे छलफल चलिरहेको पनि उनको भनाइ छ ।

चीन भ्रमणमा जानुअघि सोमबार परराष्ट्र मन्त्रालयमा आयोजित पत्रकार सम्मेलनमा उनले चीनले उपलब्ध गराउने सहयोगबारे आन्तरिक छलफल भइरहेको जानकारी दिए । केपी ओली अघिल्लोपटक प्रधानमन्त्री हुँदा गरिएका कतिपय समझदारीले मूर्तरूप पाउन नसकेको अवस्थामा ज्ञवाली चीन जान लागेका हुन् ।

चीनमा बुढीगण्डकी परियोजनाबारे छलफल हुन्छ कि हुँदैन भन्ने जिज्ञासामा उनले यो परियोजना आफ्नो भ्रमणको एजेन्डामा नरहेको प्रस्ट पारे । ‘तर, अघिल्लो सरकारका पालामा भएका बुढीगण्डकीलगायत केही निर्णयबारे वर्तमान सरकारले अध्ययन गरिरहेको छ,’ उनले भने । १२ सय मेगावाटको जलाशययुक्त आयोजना निर्माणमा पुष्पकमल दाहाल नेतृत्वको सरकारले चिनियाँ कम्पनीसँग गरेको सम्झौता शेरबहादुर देउवा नेतृत्वको सरकारले उल्ट्याएर नेपालले आफैं बनाउने घोषणा गरेको थियो । यसमा चीनले असन्तुष्टि व्यक्त गर्दै आएको छ । पूर्ववर्ती सरकारले अन्य विषयमा गरेका कतिपय निर्णयमाथि पनि अध्ययन भइरहेको जनाउँदै ज्ञवालीले भने, ‘सरकारले उचित निर्णय लिनेछ ।’

आफ्नो भ्रमणमा यसअघि दुई देशबीच भएका सम्झौता कार्यान्वयन र सहकार्यका विषयमा पनि छलफल हुने उनले बताए । मन्त्री ज्ञवालीका अनुसार भ्रमणमा चिनियाँ विदेशमन्त्रीसँगै दुईपक्षीय औपचारिक भेटघाट र संयुक्त पत्रकार सम्मेलन गर्ने कार्यक्रम छ । बेइजिङमा रहँदा चिनियाँ ‘थिंक ट्यांक’ ले आयोजना गर्ने राउन्डटेबल बैठकलाई पनि ज्ञवालीले सम्बोधन गर्नेछन् । सिचुआन प्रान्तको छेन्दु सहरस्थित सिचुआन विश्वविद्यालयमा हुने कार्यक्रमलाई पनि सम्बोधन गर्ने कार्यतालिका छ ।

पत्रकार सम्मेलनमा मन्त्री ज्ञवालीले भूकम्पपछि बन्द तातोपानी नाका खुल्ने आशासमेत व्यक्त गरे । ‘अहिले नै खुल्छ त भन्न सक्दिनँ तर नाका मित्रताको लाइफलाइन भएकाले खुल्ने आशा लिएको छु । यसमा कुराकानी हुन्छ,’ उनले भने, ‘अन्तरदेशीय ट्रान्समिसन लाइन, नाका खोल्दै जाने, जनस्तरको सम्बन्धविस्तारलगायतमा काम हुनेछ । पारवहन तथा यातायात सम्झौताको प्रोटोकलसहित सबै विषयमा छलफल भइरहेको छ ।’

प्रधानमन्त्री ओलीको चीन भ्रमण र चिनियाँ राष्ट्रपति सी चिनफिङको नेपाल भ्रमणको सम्भावनाबारे संकेत गर्दै ज्ञवालीले यस विषयमा पनि छलफल हुने बताए । ‘यो वर्ष उच्चस्तरीय समानान्तर भ्रमण हुनेछन् । यसमा सरकारले गृहकार्य गरिरहेको छ,’ उनले भने । पत्रकार सम्मेलनमा ज्ञवालीले श्रमिक गन्तव्यका रूपमा रहेका मुलुकसँग आपसी हित र पारस्परिक सद्भावका आधारमा सम्बन्ध मजबुत बनाउने तथा वैदेशिक रोजगारीमा गएका नेपालीको हित संरक्षण गर्ने सरकारको प्राथमिकता रहेको बताए । ती मुलुकसँग पनि व्यापार र लगानीका सम्भावना खोजी तिनको प्रवद्र्धनका लागि प्रयत्न गरिने उनको भनाइ छ ।

प्रकाशित : वैशाख ३, २०७५ १८:१५
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT