जोड्दै इन्जिनियरिङ

स्वरूप आचार्य

काठमाडौँ — इन्जिनियरिङ विषय भनेको पूर्ण रूपमा प्राविधिक विषय हो । कुनै पनि वस्तुको निर्माणसम्बन्धी व्यावहारिक र सैद्धान्तिक ज्ञान हासिल गर्नु भनेकै इन्जिनियर हुनु हो । विकासशील राष्ट्रमा यो विषयको महत्त्व अझ बढी हुन्छ । विश्वमा भइरहेको विकासलाई आत्मसात् गरेर अगाडि बढ्नका लागि त्यस राष्ट्रमा दक्ष इन्जिनियरहरू आवश्यक हुन्छ ।

कुनै पनि देश विकासको खाका सुरुमा राजनेताले कोरे पनि त्यसलाई मूर्तरूप दिने भनेको इन्जिनियरहरूले नै हो । देशमा भौतिक पूर्वाधारको विकासदेखि सूचना आदानप्रदान गर्नसम्म इन्जिनियरको ठूलो महत्त्व रहन्छ । तसर्थ इन्जिनियरिङ विषयको नेपालमा उपादेयता धेरै भएकैले पनि यस विषय पढ्न विद्यार्थीहरू लालायित हुने गरेका छन् ।


इन्जिनियरिङ विषय प्राविधिक विषय भएकाले अहिलेको युगमा खाली हात कोही पनि बस्नु नपर्ने भएकाले विद्यार्थीहरूको आकर्षण बढेको हो । नेपालमा ६ वटा विश्वविद्यालयले इन्जिनियरिङ पढाउँदै आएका छन् । सरकारी तथा निजी दुवैखाले कलेजमा यसको पढाइ हुँदै आएको छ ।

Citizen


त्रिभुवन विश्वविद्यालय, काठमाडौं विश्वविद्यालय, पोखरा विश्वविद्यालय, पूर्वाञ्चल विश्वविद्यालय, मध्यपश्चिम विश्वविद्यालय र सुदूरपश्चिम विश्वविद्यालयले आफ्ना आंगिक क्याम्पसमा इन्जिनियरिङ विषय पढाइरहेका छन् । त्यसो त ती विश्वविद्यालयबाट सम्बन्धन लिएर निजी कलेजले समेत इन्जिनियरिङ विषय पढाइरहेका छन् ।


अहिले नेपामा सिभिल, मेकानिकल, आर्किटेक्चर, मेकानिकल, कम्प्युटर साइन्स, इलेक्ट्रिकल, इलेक्ट्रोनिक्स, बायो–टेक्नोलोजी, बायो–मेडिकल, सर्भे वा जियो–मेट्रिक र इन्डस्ट्रियल इन्जिनियरिङको पढाइ हुने गरेको छ ।


प्रोग्रेसिभ इन्जिनियरिङ एसोसिएसन केन्द्रीय सदस्य तथा युवा इन्जिनियर वासुदेव नेपालका अनुसार नेपालको परिप्रेक्ष्यमा अहिले सिभिल, अर्किटेक्चर, इलेक्ट्रिकल र कम्प्युटर इन्जिनियरहरूको माग र काम दुवै बढी छ । ‘भूकम्पपछि सिभिल र अर्किटेक्चरको माग धेरै नै बढेको छ,’ उनले भने, ‘यस्तै विभिन्न जलविद्युत् योजनाहरू पनि निर्माण भइरहेकाले इलेक्ट्रिकलको माग पनि राम्रो छ ।’ युवा इन्जिनियर वासुदेव नेपालको भनाइमा नेपाल सिँचाइ विभागका डीई इन्जिनियर चूडाराज ढकाल पनि सहमत छन् । उनको विचारमा नेपालले विश्वको विकासको गतिलाई समात्ने हो भने यहाँको भौतिक पूर्वाधार विकास र जलविद्युत्मा ठूलो लगानी गर्नुपर्छ । ‘इन्जिनियरिङ भनेको विकासका लागि मात्रै होइन, देशभित्र रहेका विभिन्न तहका मानिसलाई एक सूत्रमा बाँध्नका लागि पनि आवश्यक पर्छ ।’


सिभिल
यो विषय अध्ययन गरिसकेपछि कुनै भवन निर्माणको क्षेत्रमा काम पाइन्छ । सिभिल इन्जिनियरले कुनै पनि भौतिक संरचनाको डिजाइन र निर्माण गर्छ । भवन निर्माण, जलविद्युत् सिँचाइ, खानेपानी, एयरपोर्ट र रेलमार्ग निर्माणमा जागिर पाइन्छ ।


आर्किटेक्चर
यो अध्ययन गरिसकेपछि भवनहरूको निर्माण र डिजाइन पनि गर्छ । यो सिभिल इन्जिनियरले पनि गर्न सक्छन् । आर्किटेक्चरले भवनहरूको मात्रै काम गर्छ । विशेष गरेर आर्किटेक्चर इन्जिनियरले घरको नक्सा बनाउने, प्रारूप तयार पार्ने काम बढी गर्छन् । भवन निर्माण पनि गर्न सक्छन् । तर यो कामचाहिँ सिभिलले गर्छन् ।


इलेक्ट्रिकल
यो इन्जिनियरङ अध्ययन गरेपछि विद्युत्का सबै काम उनीहरूले नै गर्छन् । मेसिन जडान गर्नेदेखि विद्युुत् उत्पादन भएपछि त्यसलाई प्रसारण गर्ने, वितरण गर्ने, त्यसलाई मर्मत–सम्भार गर्ने काम इलेक्ट्रिकल इन्जिनियरले गर्छन् । हाइड्रो पावर प्रोजेक्ट, उद्योगधन्दा कलकारखानामा रोजगार पाइन्छ ।


मेकानिकल
सबै किसिमको मेसिनहरूको डिजाइन गर्ने, मर्मत गर्ने, उद्योगहरूमा चाहिने मेसिनहरू डिजाइन गर्ने उत्पादन मर्मत गर्ने मेकानिकल इन्जिनियरले हो । मेकानिकलले इन्जिनियरले अटोमोबाइलको पनि काम गर्छन् ।


इलेक्ट्रोनिक्स एन्ड कम्युनिकेसन
इलेक्ट्रोनिक्स एन्ड कम्युनिकेसन इन्जिनियरले दूरसञ्चारको काम गर्छ । मोबाइल बनाउनेदेखि कम्प्युटर मर्मत तथा सम्भार गर्ने पनि इलेक्ट्रोनिक्स इन्जिनियरले नै गर्छन् । अटोमेटिक मेसिनहरू बनाउने काम पनि यही अध्ययन गरेका इन्जिनियरहरू नै हुन् ।


कम्प्युटर
यो अध्ययन गरेका इन्जिनियरले सफ्टवेयर बनाउँछन् । अहिले मोबाइल एप्सहरू पनि यही इन्जिनियरिङ पढेका विद्यार्थीले बनाउन सक्छन् । कम्प्युटराइज गर्नको लागि यही इन्जिनियरको आवश्यकता पर्छ ।


बायो मेडिकल इन्जिनियरङ
यसले स्वास्थसँग सबै उपकरणहरूको इनोभेसन गर्ने, निर्माण गर्ने, मर्मत गर्ने सञ्चालन गर्ने काम यही इन्जिनियरङ अध्ययन गरेकाले हो ।


एग्रो इन्जिनियरङ
यसले कृषिसँग सबै कुरा गर्छ । कृषिमा चाहिने उपकरण, औजार निर्माणदेखि सञ्चालन, मर्मत–सम्भार यही इन्जिनियरङ पढेकाले गर्न सक्छन् । यो सबै इन्जिनियरिङको मिक्स हो । कृषिका लागि चाहिने सबै पूर्वाधार यही विषय अध्ययन गरेका इन्जिनियरहरूले बनाउँछन् । नेपालमा यसको पढाइ धरानमा हुन्छ ।


सर्भे इन्जिनियरङ
सबै भूगोलको नापी गर्ने, नक्सा बनाउने काम सर्भे इन्जिनियरले गर्छन् । सामान्य जग्गा नापी गर्नेदेखि देशको नक्सांकन गर्ने काम यही इन्जिनियरङ अधययन गरेका विद्यार्थीले गर्न सक्छन् । जुनसुकै आयेजनाहरू बनाउँदा पनि सर्भे गर्नुपर्ने भएकोले आयोजनामा पनि सर्भे इन्जिनियर आवश्यकता पर्छ ।

प्रकाशित : श्रावण ३१, २०७५ ११:०६
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT

फुटसलमा धेरै घाइते हुने ‘विकेन्ड वारियर्स’

स्वरूप आचार्य

काठमाडौँ — फुटसलको प्राविधिक पक्ष र तीब्रताबारे थाहा नभई सिधै मैदानमा उत्रिँदा घाइते हुनेको संख्या बढेको छ । सानो स्थानमा बढीमा ७/७ जनाको टिम बनाएर खेलिने यो ‘क्लोज कन्ट्याक्ट’ खेलमा तीब्रता यति बढी हुन्छ कि शरीरको कुनै पनि भागमा चोट लाग्न सक्ने सम्बद्ध चिकित्सकहरू बताउँछन् ।

पोखराको रानीपौवामा फुटसल खेल्दै महिला । तस्बिर : दीपक परियार । कान्तिपुर

सामान्यतया खुट्टा मर्किनु, औंला भाँचिनु, काट्नु, फर्कनुदेखि घुँडासम्मको लिगामेन्ट इन्जुरी हुनेजस्ता ठूला समस्या पनि फुटसलका कारण बढेको हाडजोर्नी विशेषज्ञहरू बताउँछन् । उनीहरूका अनुसार असुरक्षित रूपमा खोलिएका फुटसलमा लडेर टाउको वा मेरुदण्डमै गम्भीर चोट लाग्ने सम्भावना पनि हुन्छ । काठमाडौं मेडिकल कलेजका हाडजोर्नी सर्जरीका सहायक प्राध्यापक तथा आथ्रोस्कोपी र स्पोर्टस मेडिसिनका विशेषज्ञ डा. राजिवराज मानन्धरका अनुसार हप्ताभर अफिस कोठाभित्र काम गर्नेहरू बिदाको दिनमा सिधै गएर ‘विकेन्ड वारियर्स’ भएर गेम खेल्दा इन्जुरी हुनेको संख्या बढेको हो ।

‘फुटसल भनेको क्लोज कन्ट्याक्टमा खेलिने खेल हो । यो खेल्नका लागि एक लेभलको फिटनेस जरुरी हुन्छ,’ उनले भने, ‘साता दिनभर केही नगरी बसेको ग्लानि शनिबार एकदिन मैदानमा छिरेर निकाल्न खोजे पछि त इन्जुरी भइहाल्छ नि ।’

डा. राजीवको तर्कसँग महालक्ष्मी स्थानस्थित द बेस्ट फुटसलका सञ्चालक नवीन बस्न्यातसमेत सहमत छन् । ‘धेरैजसो इन्जुरी हुने भनेकै अति उत्साहित भएर गेम खेल्ने, तर तयारी नगर्नेहरू नै हुन्,’ उनले भने ।

फुटसल खेलेर घाइते भई अस्पताल नै जानेको संख्या बढे पनि फुटसल एरिना र खेलाडी आफैंले अपनाउनुपर्ने सुरक्षाका उपायमा भने ध्यान नदिइएको सम्बद्ध चिकित्सकहरूको दाबी छ ।

दुई वर्षदेखि लगातार फुटसल खेलिरहेका ह्याम्स अस्पतालका जोइन्ट रिप्लेसमेन्ट तथा आर्थोस्कोपी र स्पोर्टस मेडिसिनका विशेषज्ञ डा. सन्दीप भण्डारीका अनुसार फुटसललाई सुरक्षित खेल बनाउन एरिना सञ्चालक र खेलाडी दुवै सचेत हुन जरुरी छ ।

‘सबभन्दा पहिलो कुरा त एरिना सञ्चालकले फुटसलमा बिछ्याइएको टर्फको मेन्टिनेन्स राम्रो गर्नुपर्छ । सबभन्दा पहिला इन्जुरी हुने सम्भावना बढाउने त्यसैले हो,’ उनले भने, ‘हामी जहाँ जे खेल्नकै लागि भनेर गएका हुन्छौं त्यो राम्रो हुनुपर्‍यो नि ।’

डा. भण्डारीका अनुसार अहिले विश्वबजारमा धेरै राम्रा टर्फहरू आइसकेका छन् । जसको प्रयोगबाट इन्जुरी घटाउन सकिन्छ । ‘नेपालमा आधुनिक भनिएका टर्फहरू ल्याउन कति सजिलो र आर्थिक रूपले पनि सहज हुन्छ त्यो त थाहा छैन । तर, त्यस्ता टर्फ प्रयोगमा ल्याउन सके धेरै हदसम्म समस्या कम गर्न सकिन्छ,’ उनले भने, ‘यदि नयाँ टर्फ ल्याउन नसक्ने हो भने पनि भएका टर्फको राम्रोसँग मेन्टिनेन्स गर्ने, वरिपरिका बारहरूमा पनि प्याड वा स्पोन्ज राखेर कभर गर्ने र समयसमयमा सफा गर्ने गर्नुपर्छ ।’

विशेषज्ञ चिकित्सक, फुटसल सञ्चालक तथा खेलाडीका अनुसार पनि फुटसलमा हुने सबभन्दा सामान्य इन्जुरी भनेको खुट्टा मर्किनु (एंकल स्प्रेन) नै हो । खुट्टा मर्किएर अस्पतालमा जचाउन पुगेका अधिकांशलाई केही दिनको आराम गरे पुग्छ । तर, केहीले बेवास्ता गर्दा निको हुन महिना दिनसम्म पनि लाग्न सक्छ । यस्तै स्लोल्डर र एल्बो डिस्लोकेसन अर्को सामान्य समस्या हुन् ।

डा. राजिवराज मानन्धरका अनुसार साताको एक दिनमात्रै खेल्ने ‘विकेन्ड वारियर्स’ हरूको मसल्स (मासु), लिगामेन्ट (दुई हड्डी जोड्ने तन्तु) र जोइन्ट (जोर्नी) कमजोर हुन्छन् । ‘साताभर कार्यालयमा काम गरेर एक दिन मैदानमा उत्रिनु ठिक होइन,’ उनले भने ।

डा. मानन्धरले भने, ‘कुनै पनि गेम खेल्नु अघि वार्म–अप र स्ट्रेचिङ त गर्नै पर्छ, वार्म–अप गर्दा शरिरका विभिन्न अंग तयारी अवस्थामा आउँछन् र स्ट्रेचिङले लिगामेन्ट र ज्वाइन्टलाई तन्काउँछ ।’ फिजियोथेरापिस्ट सामिद कातिलाका अनुसार क्लोज कन्ट्याक्ट खेल खेल्दा इन्जुरी हुनु नौलो कुरा नै होइन । तर, इन्जुरी भइसकेपछि के गर्ने वा के नगर्ने भन्ने थाहा नपाउँदा सामान्य चोटले पनि धेरै नै समस्या दिने गरेको देखिन्छ ।

‘फुटसलजस्तो क्लोज कन्ट्याक्ट गेम खेल्नेले प्राइस (पीआरआईसीई) को बारे थाहा पाउन जरुरी हुन्छ,’ उनले भने, ‘पी भनेको प्रिभेन्सन (रोकथाम), आर भनेको रेस्ट (आराम), आई भनेको आइसिङ (आइस लगाउने), सी भनेको कम्प्रेस (ब्यान्डेज गर्ने) र ई भनेको एलिभेसन (उचालेर राख्ने) हो ।’

चिकित्सकहरूको अनुसार पनि सबभन्दा पहिला त इन्जुरी हुन नदिन प्रिभेन्सन (रोकथाम) मै ध्यान दिनुपर्छ । त्यसपछि मात्र आरआईसीईको कुरा आउँछ । इन्जुरी भएपछि खेल्न छाडिहाल्न चिकित्सकहरूको सल्लाह छ ।

प्रकाशित : श्रावण २६, २०७५ ०८:४२
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT