बन्दुक बाेकेका हातले बिरुवा बाँड्दै

जितेन्द्र साह

विराटनगर — १९ वर्षे जवानी हुँदा उनले हातमा बन्दुक बोकेका थिए, सात सालको क्रान्तिताका । युग बदलियो, भूमिका पनि फेरियो । विराटनगर तिनटोलियाका ८७ वर्षे तोरेन्द्रमानसिंह प्रधान लामो समयदेखि हरियाली जोगाउने अभियानमा तल्लीन छन् ।

विराटनगरको तिनटोलियास्थित निवास अघिल्तिर फूलबारी स्याहार्दै तोरेन्द्रमानसिंह प्रधान । जितेन्द्र

‘लगाएको जोगाऔं, अझै थपौं’ भन्ने मान्यतासहित उनी हरियाली जोगाउन सबैलाई प्रेरित गरिरहेका छन् । आफ्नै घर करेसामा तयार बीउ, बेर्ना र बोट नि:शुल्क उपलब्ध गराउँछन् ।

व्यक्तिगत प्रयोजनदेखि संघसंस्थासम्मलाई रुद्राक्ष, श्रीखण्ड, अशोक, कपुरसहितका बिरुवा बाँडछन् । ‘जो कोही माग्न आए पनि दिन्छु,’ उनी भन्छन्, ‘अहिलेसम्म लागत र वितरणको हिसाबकिताब राखेको छैन ।’ उनी घर अघिल्तिरकै फूलबारी र नजिकैको निजी पार्कमा लौरोको सहाराले टेक्दै बोटबिरुवा स्याहारिरहेका भेटिन्छन् ।

Yamaha

बिहान ५ बजेबाट बगैंचा डुलाइ र पत्रपत्रिकाको अध्ययनबाट दिनचर्या सुरु गर्ने उनी दिनभरि सामाजिक भेटघाट एवं बोटबिरुवाको हेरचाहमा व्यस्त हुन्छन् । फूलबारी हेरचाहका लागि पाँच सहयोगी पनि छन् । ग्य्राजुएटसम्म पढेकी गृहिणी श्रीमती इन्दिरा प्रधान र शिक्षण पेसामा व्यस्त अंग्रेजीमा स्नातकोत्तर माहिली छोरी सम्झनाले उनको वातावरण संरक्षण अभियानमा हरक्षण साथ दिइरहेका छन् ।

काठमाडौंको बानेश्वरस्थित अन्तर्राष्ट्रिय सम्मेलन केन्द्रको पूर्वपट्टि लगाइएको बिरुवाहरू तोरेन्द्रमानले प्रदान गरेका हुन् । ‘गत वर्ष त्यहाँका कर्मचारी दुई दिन बसेर श्रीखण्ड, रुद्राक्ष, रक्तचन्दन र कपुरका दुई टोकरी बिरुवा लिएर गए,’ उनले भने । ७ महिना अगाडि त्यहाँ पुग्दा बोट लहलहाइरहेको देख्दा निकै खुसी लागेको तोरेन्द्रमानले सुनाए ।

जहाँ जाँदा उपहार एवं कोसेलीका रूपमा बिरुवा लिएर उनी पुग्छन् । तोरेन्द्रमानले विराटनगरको परोपकार र सिंघियाघाट, वृद्धाश्रम, आरोहण गुरुकुल, मोरङको उर्लाबारीको राजघाटस्थित लक्ष्मी मावि, बेलबारी क्याम्पस, जहदास्थित शैलजा आचार्य स्मृति पोलिटेक्निक कलेज र धनकुटाको विश्रान्ति मन्दिरलगायत २७ थलोमा बिरुवा वितरण गरिसकेका छन् । तोरेन्द्रमानले २०१५/१६ सालमा विराटनगरको कोसी अञ्चल अस्पतालमा वृक्षरोपणबाट थालनी गरेका थिए ।

उनैले लगाएको रूखको छहारीमा अहिले बिरामी तथा आगन्तुक सुस्ताइरहेका हुन्छन् । अस्पतालछेउकै क्षयरोग निवारण संस्था र यहाँबाट थोरै टाढाको पूर्वाञ्चल विश्वविद्यालयमा लहलहराइरहेका बोट उनैले उपलब्ध गराएका हुन् ।मुलुकभरि ‘एक सन्तान, एक बिरुवा’ अभियान सुरु गर्ने चाहना राखेका उनको घरमा मासिक औसत ५ जना बोटबिरुवा माग्न आइराख्छन् । श्रीलंकामा छोरी जन्मनासाथ दुई बोट लगाउने र बिहे गर्ने बेलामा त्यही रूखको काठबाट फर्निचर बनाउन लगाएर छोरीलाई सप्रेम उपहार दिने गरिएको उनले जनाए ।

ऐतिहासिक व्यक्तित्व तोरेन्द्रमानको विगतदेखि वर्तमानसम्मका रचनात्मक गतिविधिलाई समेटेर परिवारजनले एक कृतिसमेत प्रकाशन गरिसकेका छन् । उनले सामाजिक कार्यका लागि स्थानीय एवं राष्ट्रियस्तरका ७८ र अमेरिका तथा जापानबाट गरी दुई अन्तर्राष्ट्रिय सम्मान पाइसकेका छन् । उनको बैठक कक्षभरि यत्रतत्र कदरपत्र, सिल्ड, उपहार, पुस्तक र पत्रपत्रिकाका चाङ देखिन्छ । ‘अब यो उमेरमा सम्मान लिँदा अप्ठेरो लाग्न थालेको छ,’ तोरेन्द्रमानले भने ।

तोरेन्द्रमानका पुर्खा पनि वनस्पतिप्रेमी थिए । राणाकालमा जनताले पक्की घर बनाउन पाउँदैनथे । त्यो बेला पूरा विराटनगरमा तोरेन्द्रमानको घरमा मात्र फूलबारी थियो । ‘साढे सात बिघाको घडेरीमा सामान्य घरबाहेक जग्गामा फूल मात्र लगाइएका थिए,’ उनी सम्झन्छन् । उनको हजुरबुबाले कोलकाता र पुणेबाट बीउ एवं फूल मगाएर घरमा मात्र नभएर खेतमा पनि बगैंचा लगाउँथे ।

२००७ सालको क्रान्तिपछि तोरेन्द्रमान सामाजिक सेवामा छन् । उनी विराटनगरमा रेडक्रस, क्षयरोग निवारण संस्था, एलिट क्लब र नेवारी संस्था झिपुच (हाम्रो समूह) को जन्मदातामध्येका हुन् । ३५ वर्षदेखि मुटुका रोगी उनलाई अहिलेसम्म ६ पटक हृदयाघात भइसकेको छ । ‘अझै बाँचिरहेकोमा चिकित्सक पनि चकित छन्,’ उनले भने, ‘म यसको श्रेय प्रकृति प्रेम, सक्रिय जीवन र सकारात्मक सोचलाई दिन्छु ।’ उनको पुख्र्यौली थलो काठमाडौं हो । उनका हजुरबुबा भूपेन्द्रमान सिंह राणाकालमा बजार अड्डाको सुब्बा भएर विराटनगर आएका थिए ।

Esewa Pasal

प्रकाशित : भाद्र १७, २०७५ ०७:३५
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

पूर्वी पहाडमा हवाई सेवा ठप्प

जितेन्द्र साह

विराटनगर — मोरङस्थित पथरी–शनिश्चरेका ३३ वर्षीय दुर्गा श्रेष्ठ विराटनगरदेखि काठमाडौंसम्म हतपत्ती हवाईजहाजमा यात्रा गर्दैनन् । अपर्झटमा जानै परे नेपाल वायु सेवा निगमको सस्तो दरकै टिकट रोज्छन् ।

नेपाल वायुसेवा निगमको विमानबाट विराटनगर विमानस्थलमा ओर्लेर गन्तव्यतर्फ लाग्दै काठमाडौंबाट आएका यात्रु । तस्बिर : जितेन्द्र साह । कान्तिपुर

अन्य निजी क्षेत्रका विमान सेवाभन्दा प्रतिटिकटमा कम्तीमा हजार रुपैयाँसम्म फरक पर्ने गरेको उनले बताए । ‘तत्कालै ओहोरदोहोर गर्नुपर्दा निगमको विमानले धेरै राहत भएको छ,’ श्रेष्ठले भने ।

निगमको हवाईजहाज थन्किएको बेला त निजी क्षेत्रका लाई दोब्बर भाडा तिरेर उड्नुपर्ने स्थिति रहेको उनले बताए । ‘न त भाडादरको कुनै वैज्ञानिक आधार छ, न त राज्यले अनुगमन नै गरेको छ,’ उनले भने साथै निगमले दिनमा एक पटक मात्र त्यो पनि बिहानीपख विराटनगर–काठमाडौं उडान गर्नुप्रति उनको असन्तुष्टि छ ।

‘एउटा मात्र हवाईजहाज उड्दा टिकट पाउनै कठिन हुन्छ, पाइहाले पनि ९ बजेअगावै उड्ने हुनाले बिहानै विमानस्थलसम्म पुग्ने हतारो हुन्छ,’ श्रेष्ठले भने । झापा गौरादह नगरपालिका ३ की गृहिणी ५६ सुमित्रा विष्टले निगमको टिकट नपाउँदा त बसबाटै ओहोरदोहोर गरेको बताइन् ।

लामो समयदेखि विराटनगरबाट पहाडी क्षेत्रमा निगमको जहाज नउडेकाले यात्रु मर्कामा परिरहेको विष्टले थपिन् । ‘आकस्मिक काम वा विपत् परेका बेला तत्कालै यहाँबाट पहाड जान र उताका यता आउन सक्दैनन्,’ उनले भनिन्, ‘सरकारले चाँडै पहाडतिर पनि जहाज उडाउनुपर्‍यो, निजीवालाले उडाए पनि सर्वसाधारणले भाडै तिर्न सक्दैनन् ।’

विराटनगरस्थित जागृति ट्राभल्स एन्ड टुर्स प्रालिका प्रबन्ध निर्देशक गणेशविक्रम गोलेले निगमले विराटनगर–काठमाडौं दैनिक एक मात्र उडान गर्दा सेवाग्राही मर्कामा परिरहेको बताए । योसँगै हाल विराटनगरबाट पहाडी भेकका लागि निगमले उडान नगरिरहेकाले मानवीय एवं पर्यटकीय रूपले पनि ठूलो नोक्सानी भइरहेको उनले बताए ।

‘निगमले चाँडै पहाडी भेकमा पहिला झैं सातामा दुई/तीन उडान गर्ने जानकारी पाउँदा खुसी लागेको छ,’ ३६ वर्षीय गोलेले भने, ‘पहाडी भेकको पर्यटनलाई बढावा मिल्छ, साथै यो आपतविपदमा सहयोगी पनि बन्छ ।’ हुन त निगमको भन्दा निजी क्षेत्रको विमानको टिकट बेच्दा ट्राभल्स एव टुर्स व्यवसायीलाई बढी फाइदा हुन्छ तर उनले भने, ‘यो सत्य हो तर थोरै टिकट बेचेर धेरै नाफा कमाउनुभन्दा धेरै टिकट बेचेर धेरै कमाउँदा व्यापार लामोसम्म चल्छ ।’ टिकट सस्तिएर धेरैभन्दा धेरैले सहज यात्रा गरून् भन्ने चाहना रहेको गोलेले बताए ।

विमान र चालक अभावमा विराटनगर–काठमाडौं दैनिक एक मात्र उडान हुने गरेको निगमको विराटनगरस्थित कार्यालयका वाणिज्य विभागका क्षेत्रीय प्रबन्धक नारायण पुरीले प्रस्टयाए । ‘काठमाडौंबाट आएको विमान नै पुन: यात्रु बोकेर फर्कन्छ,’ उनले भने, ‘विमानसँगै चालक पनि कम छन् ।’ एक जानकारका अनुसार निगमले करोडौं रुपैयाँ खर्चेर तालिम दिई तयार पारेको चालक अनुभवी भएपछि बढी तलब र सुविधाका लागि निजीतिर लम्किनु यसको कारण हो ।

निगमको बिहानको यो एक मात्र उडानपछि यात्रुले निजी विमान सेवाकै भर पर्नुपर्छ । प्राविधिक कारणले एक महिनायता विराटनगरदेखि पहाडी भेकको हवाई सेवा त ठप्पै भएको उनले बताए । यसअघि यहाँबाट भोजपुर र खोटाङको खानीडाँडासम्म उडान जारी थियो ।

प्रदेश १ को मुख्यमन्त्रीको कार्यालयले समेत निगमसँग पहाडी भेकमा सेवा सुचारु गर्नुका साथै उडान संख्या बढाउन आग्रह गरेको छ । उक्त कार्यालयले विराटनगरलाई आधार बनाएर ताप्लेजुङ, संखुवासभाको तुम्लिङटार, भोजपुर, ओखलढुंगाको रुम्जाटार र खोटाङको लामिडाँडा एवं खानीडाँडासम्म नियमित उडान गर्न भनेको छ ।

प्रकाशित : भाद्र १६, २०७५ ०८:२७
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT