सहज बन्दै सार्वजनिक सवारी

बसको सिट सफा, फराकिलो होस्, उभिएरै  यात्रा गर्दा पनि समाउने ठाउँ, सिट खाली होस् वा भरि बसस्टपमा यात्रु चढाउने र ओराल्ने मात्रै गरोस्, यात्रुसँग गर्ने व्यवहार नम्र होस् भन्ने यात्रुको चाहना हुन्छ
मकर श्रेष्ठ

काठमाडौँ — जनमोर्चाका अध्यक्ष एवं पूर्वउपप्रधानमन्त्री चित्रबहादुर केसी सार्वजनिक यातायातमै यात्रा गर्छन् । स्वास्थ्य जाँच गराउन अस्पताल जाँदा होस् या कपनस्थित पार्टी कार्यालय जान । उनी सधैं भाडाकै सवारीमा यात्रा गर्छन् । उनी कहिले टेम्पो र माइक्रोमा कोचिएर यात्रा गर्छन् भने कहिले ठूलो बसमा । पछिल्लो समय कोचिएर भए पनि ठूला बसमा यात्रा गर्न पाउँदा अलि सहज भएको उनी महसुस गर्छन् ।

‘कोचाकोचमा यात्रा गर्ने बाध्यता हटेको छैन,’ उनले भने, ‘अझै सुधार गर्नुपर्ने धेरै छ ।’ यातायात व्यवसायीले सेवाभन्दा पनि नाफालाई जोड दिएको उनको आरोप छ । उनीजस्तै सार्वजनिक यातायातमै यात्रा गर्नेमा डा. गोविन्द केसी पनि हुन् । कामबाट फुर्सद मिलेपछि भेटघाटमा हुँदा होस् या किनमेल गर्न बजार जाँदा । उनी भाडाकै बस चढ्छन् । राजधानीमा ठूलो बस सञ्चालन गर्न थालेपछि कष्टपूर्ण यात्रा केही हदसम्म कमी भएको उनको अनुभव छ ।


‘विगतको तुलनामा सार्वजनिक यातायातमा केही सुधार भएको पक्कै हो,’ उनी भन्छन्, ‘१० सिटको सानो माइक्रोमा समाउनै नमिल्ने गरी कोचिएर हिँड्नुपर्ने बाध्यता हट्दै गएको छ ।’ केसी रत्नपार्क, पुल्चोकतिर आउनुपर्‍यो भने साझा यातायात चढ्छन् भने सुकेधारामा आमा र आफन्तलाई भेट्न जाँदा भने नेपाल यातायातलगायत अरू ठूला बसमा यात्रा गर्छन् ।
बसका स्टाफले यात्रुसँग गर्ने व्यवहार सुधार गर्नुपर्ने उनको सुझाव छ । ट्राफिक नियमको उल्लंघन गर्नेमा भाडाका सवारी पनि उत्तिकै रहेको उनी बताउँछन् । ‘यात्रु चढेकै कारण उनीहरूको जीविकोपार्जन भइरहेको हुन्छ,’ उनी भन्छन्, ‘बसका स्टाफले यो कुरा बुझ्नु जरुरी छ ।’
***

Yamaha


उमेरले पाका चित्रबहादुर केसी र डा. गोविन्द केसीले पछिल्लो केही वर्ष सार्वजनिक यातायातमा सुधारको संकेत देखेजस्तै महानगरीय ट्राफिक प्रहरी महाशाखा प्रमुख एसएसपी वसन्त पन्त पनि ठूलो बसको व्यवस्थासँगै सर्वसाधारणको सहज यात्रा हुन थालेको बताउँछन् । ‘ठूलो बसले केही हदसम्म सहज भएको छ,’ उनी भन्छन्, ‘कुन रुटमा कति बस चाहिन्छ ? अहिले कसरी सञ्चालन भइरहेका छन् ? अध्ययन पनि सुरु भएको छ । यसले थप सुधार गर्न सघाउ पुग्ला ।’ सर्वसाधारण सहज रूपमा यात्रा गर्न चाहन्छन् । उभिएरै भए पनि सहजै यात्रा गर्न होस् भन्ने सबैले चाहन्छन् । बसका सिट सफा, फराकिलो होस्, उभिएरै यात्रा गर्दा पनि समाउने ठाउँ, सिट खाली होस् वा भरि बस स्टपमा यात्रु चढाउने र ओराल्ने मात्रै गरोस्, यात्रुसँग गर्ने व्यवहार नम्र होस् भन्ने यात्रुको चाहना हुन्छ । तर, यातायात व्यवसायीले यात्रुको चाहना बुझ्ने कोसिस अझै गर्न सकेको छैन । सरकारले पनि यात्रुको भावनाअनुुसार यातायात नीति बनाउन सकेको छैन । अरू व्यवस्था केही गर्न नसके पनि सरकारले पछिल्लो पटक ठूलो बस सञ्चालन गर्न व्यवसायीलाई प्रोत्साहन भने गरेको छ । यसले केही हदसम्म सुधारको संकेत देखिएको छ ।
***


०७० वैशाख १ देखि हरियो रङको १६ वटा बस काठमाडौंको सडकमा गुड्न थाल्दा सिन्डिकेट लाद्ने र सर्वसाधारणलाई असहज यात्रा गराउने यातायात व्यवसायी विरोधमा उत्रिए । साझाको बस लगनखेलबाट महाराजगन्ज, नयाँ बसपार्कर कलंकीबाट एयरपोर्ट चल्दा तोडफोड गर्नसमेत पछि परेनन् । साझाका नयाँ बस फराकिलो, उभिएर यात्रा गर्दा पनि सहज थियो । यो सुविधा अरू बस र साना सवारीमा थिएन । सर्वसाधारणले कुरेरै भए पनि साझाकै बस चढ्न थाले ।


सर्वसाधारणले भाडाको सवारीमा छिटो यात्रा गर्न चाहन्छन् । भाडाका बस होस् या माइक्रो सिट फुल भएर पनि यात्रु उभिएपछि मात्रै भरिएको ठान्छन् । यही बीचमा चक्रपथ परिक्रमा गर्ने गरी महानगर यातायात सुरु भयो । महानगरको नयाँ बसमा यात्रा गर्दा नयाँ बस, छिटो र सहज यात्राले यात्रुलाई लोभ्यायो । यात्रुको चाहना महानगर भएपछि कतिपय थोत्रा बसले पनि महानगरको बसमा लगाइएको रङ नै लगाएर यात्रु तान्नसमेत खोजे । सरकारले सिन्डिकेट खारेज गरेपछि सार्वजनिक यातायातमा सुधार हुन लागेको छ ।


यातयात व्यवस्था कार्यालय एकान्तकुनाका प्रमुख वसन्त पन्तका अनुसार पछिल्लो केही महिनायता २ सयभन्दा बढी ठूला बस सञ्चालन हुन थालेका छन् । काठमाडौंको भित्री सडक हुँदै थानकोट, साँखुसम्म बस चल्न थालेको छ । काठमाडौंको भित्री सडकबाट यात्रु लिएर साँगा नाका हुँदै पाँचखालसम्म एसीसहितको बस चल्न थालेको छ ।


रत्नपार्क–लैनचौर–बसपार्क खण्डमा चल्ने २६ वटा माइक्रोबस र सिनामंगल–पुरानो बानेश्वर–रत्नपार्क खण्डको चल्ने ३५ वटा टेम्पोलाई हटाएर ठूलो बस सञ्चालन गरिएको छ । यसरी ५० यात्रु क्षमताका बस मात्रै गुड्ने रुट सिनामंगल–पुरानो बानेश्वर–मैतीदेवी–डिल्लीबजार–रत्नपार्क–लैनचौर–सामाखुसी–गोंगबु हुँदै नयाँ बसपार्कसम्म रुट कायम गरिएको छ । सोही बस नयाँ बसपार्कबाट गल्कोपाखा–लैनचौर–जमल–तीनधारा–कमलपोखरी–ज्ञानेश्वर–मैतीदेवी–पुरानो बानेश्वर हुँदै सिनामंगल पुग्नेछ । पुरानो रुटमा चल्ने माइक्रो र टेम्पोलाई अन्यत्र स्थान्तरण गर्ने काम भइरहेको पन्तले बताए । साझा यातायातमा पछिल्लो समय काठमाडौं उपत्यका र काभ्रेको पनौती, धुलिखेलसम्म सेवा दिने ४७ वटा बस छन् । साझाका प्रबन्धक महेन्द्र पाण्डेका यी बसबाट स्वयम्भूबाट पनौती, धुलिखेल, लामाटारबाट लगनखेल हुँदै नयाँ बसपार्क, गोदावरीबाट रत्नपार्क, बूढानीलकण्ठबाट बुङ्मती र रत्नपार्कबाट थानकोटसम्म साझा यातायात चल्न थालेको छ । यसबाहेक यूरो ५ मापदण्डका २० वटा बस काठमाडौं उपत्यकाको विभिन्न स्थानमा सञ्चालन गर्ने गरी आउँदै छन् । काठमाडौं महानगरको सहयोगमा यी बस ल्याइन लागेको हो ।


साझा यातायातले साँगासम्म सेवा सुरु गरेलगत्तै भक्तपुर मिनी बसले समेत २० वटा ठूलो बस सञ्चालन गर्‍यो । समितिको बस भक्तपुरबाट बानेश्वर कलंकी, अर्को गौशाला हुँदै नयाँ बसपार्क सञ्चालन हुन्छ । मिनी बस समितिका सचिव प्रकाश बस्नेतले थप ३० वटा बस आउने क्रममा रहेको बताए । अन्नपूर्ण यातायातलेएकान्तकुना, धोबीघाट, बल्खु, कालिमाटी, कोटेश्वर, एकान्तकुना चल्ने लालुपाते यातायातका १० वटा ठूला बस सञ्चालनमा ल्याएको छ । यही यातायातले शोभाभगवती, कालीमाटी, जमल, गौशाला, कोटेश्वर र सातबाटो बल्खुबाट कुलेश्वर हुँदै शोभावगती पुग्ने १२ वटा ठूला बसबाट सेवा सुरु गरेको छ ।


हामी सबैको यातायातले लभु, ग्वार्को, सातदोबाटो, लगनखेल, रत्नपार्क हुँदै बूढानीलकण्ठसम्म चल्ने ठूला १२ वटा बस सञ्चालन गरेको यातायात व्यवस्था कार्यालयले जनाएको छ । कार्यालयका अनुसार मयुर यातायातले ४२ वटा बस सञ्चालनमा ल्याएको छ । यी बस चक्रपथ परिक्रम गर्दै धुलिखेलसम्म सञ्चालित छन् ।


बाबा गोकर्णेश्वरले साँखुबाट गौशाला, रत्नपार्क, कालिमाटी, बल्खु हुँदै दक्षिणकालीसम्म सेवा दिन १० वटा आधुनिक बस सञ्चालन गरेको छ । त्यस्तै रिद्धिसिद्धि यातायातले पनि १० वटा ठूला बस सञ्चालनमा ल्याएको छ । यातायात कार्यालयका अनुसार यी बसले मञ्जुश्री पार्क, एकान्तकुना, लगनखेल, रत्नपार्क, नारायणगोपाल चोक हुँदै बूढानीलकण्ठसम्म सेवा दिन्छन् । यही कम्पनीका ११ वटा बस थली, गोठाटार पेप्सीकोला, कोटेश्वर, नयाँबानेश्वर, कलंकी हुँदै नागढुंगासम्म सञ्चालन भइरहेको कार्यालयले जनाएको छ । समृद्ध यातायातले कलंकी, कालिमाटी, बानेश्वर, काटेश्वर हुँदै पाँचखालसम्म १० वटा बस सञ्चालन गरेको छ । ‘१० भन्दा कम गाडी हुने यातायात कम्पनीले पनि सेवा सुरु गरेको छ,’ वाग्मती यातायात कार्यालयका प्रमुख पन्त भन्छन्, ‘काठमाडौं उपत्यकामा यातायात सेवा दिन २५ वटा यातायात कम्पनी दर्ता भएका छन् ।’

प्रकाशित : भाद्र २६, २०७५ ११:२९
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

सस्तिँदै सवारी कर्जा

७० प्रतिशत उपभोक्ताले बैंकबाट कर्जा लिएर सवारी खरिद गरेका छन्
हाल सवारी साधनसहित हायर पर्चेज कर्जाको हिस्सा बैंक तथा वित्तीय संस्थामा कुल लगानीको करिब ८० प्रतिशतभन्दा धेरै रहेको राष्ट्र बैंकको तथ्यांकले देखाउँछ
यज्ञ बञ्जाडे

काठमाडौँ — डेढ/दुई वर्षदेखि महँगो ब्याजदर तिर्दै आएका सवारीधनीहरूले असोजपछि केही राहत पाउने भएका छन् । तरलताको अवस्था सहज भएसँगै बैंक तथा वित्तीय संस्थाले ब्याजदर घटाउने भएपछि उपभोक्तालाई राहत हुने भएको हो । दसैंको अवसरमा फाइनान्समा सवारी साधन खरिद गर्न चाहने उपभोक्ताले अहिलेको भन्दा कम ब्याजदरमा ऋण पाउने अवस्था आउन लागेको हो ।

पछिल्ला ३/४ महिनायता बैंक तथा वित्तीय संस्थाहरूमा तरलता अवस्था सहज बन्दै गएको छ । लगानीयोग्य रकम बैंकमा जम्मा हुन थालेपछि बैंक तथा वित्तीय संस्थाको कोषको लागतमा कमी आएको छ । राष्ट्र बैंकको निर्देशनअनुसार आधार ब्याजदरमा भएको परिवर्तनअनुसार हरेक त्रैमासमा ऋणको ब्याजदर पनि समायोजन गर्नुपर्छ । यही निर्देशनअनुसार पहिलो त्रैमासमा बैंकहरूले ऋणको ब्याजदर समायोजन गर्न थालेका हुन् । यद्यपि राष्ट्र बैंकले गत बुधबार जारी गरेको निर्देशनअनुसार आधार ब्याजदरमा कमी आएपछि जुनसुकै समयमा पनि बैंकले ऋणको ब्याजदर घटाउन सक्नेछन् । यसअघि हरेक तीन/तीन महिनामा मात्र ऋणको ब्याजदर समायोजन गर्नुपर्ने व्यवस्था थियो ।


कतिपय बैंकहरूको आधार ब्याजदर घटेकाले पहिलो त्रैमासपछि ब्याजदर केही घट्न सक्ने बैंकर्स संघका कार्यकारी सदस्य अशोक शेरचनले बताए । ‘सबै कर्जाको ब्याजदर नघटे पनि अटोलगायत अल्पकालीन प्रकृतिका कर्जाको ब्याज केही कम हुन सक्छ,’ उनले भने । ऋणीको स्थिर आम्दानीका आधारमा सवारी साधन कर्जा प्रवाह गरिने भएकाले जोखिम कम हुने भएकाले यो क्षेत्रमा बैंकहरूको आकर्षण बढेको उनको भनाइ छ । ‘बैंकहरूले जोखिम पनि मूल्यांकन गर्छन्,’ शेरचनले भने, ‘यो क्षेत्रमा जोखिम कम छ । त्यसैले बैंकहरूको प्राथमिकतामा परेको हो ।’ उनका अनुसार ग्राहकको आम्दानीको नियमितताका आधारमा प्रवाह हुने, अल्पकालीन प्रकृतिको, अन्य आम्दानी पनि बढ्ने र मासिक भुक्तानी नै यसका प्रमुख विशेषता हुन् ।


करिब २ वर्षअघिदेखि लगानीयोग्य रकमको अभाव रहेको भन्दै बैंक तथा वित्तीय संस्थाहरूले ऋणको ब्याजदर महँगो बनाएका थिए । यही कारण कतिपय बैंक तथा वित्तीय संस्थाले निजी सवारी, घरजग्गा, रियल स्टेटलगायत क्षेत्रमा ऋण प्रवाह नै रोकेका थिए । तर, अहिले परिस्थिति बदलिएको छ । वित्तीय प्रणालीमा तरलता थुप्रिएको छ । यसकारण बैंक तथा वित्तीय संस्थाको निक्षेप, कर्जा र पुँजी अनुपातमा सुधार आएको छ ।


करिब ६ महिनाअघि बैंक तथा वित्तीय संस्थाले सवारी कर्जामा १५/१६ प्रतिशतसम्म ब्याजदर लिँदै आएका थिए । हाल यो दर १२ प्रतिशतसम्म झरेको छ । एक/दुई दिनयता केही बैंकहरूले अटो लोनमा ९ देखि १० प्रतिशत ब्याजदर अफर गरिरहेका छन् । आउँदा दिनमा धेरै बैंकहरूबाट यस्तो अफर आउने सम्भावना रहेको बैंकहरू बताउँछन् ।


उच्च ब्याजदरकै कारण गत वर्ष अपेक्षित रूपमा सवारी साधनको खरिदबिक्री (कारोबार) बढ्न नसकेको नेपाल अटो मोबाइल्स डिलर्स एसोसिएसन (नाडा) का पूर्वअध्यक्ष अञ्जन
श्रेष्ठले बताए । ‘ब्याजदर धेरै उच्च भयो, यसकारण सवारी बिक्रीमा समस्या भएको छ,’ उनले भने, ‘यसअघि फाइनान्सिङमा सवारी खरिद गरेका ग्राहकको पनि ईएमआई बढेको छ ।’ सवारी साधनको कर्जा प्रवाह गर्दा ऋण दिने सकिने सीमा राष्ट्र बैंकले घटाएकाले पनि समस्या भएको उनको भनाइ छ ।


राष्ट्र बैंकको पछिल्लो निर्देशनअनुसार बैंक तथा वित्तीय संस्थाले सवारी साधन खरिदका लागि ऋण प्रवाह गर्दा सवारी मूल्यको बढीमा ६५ प्रतिशत मात्र फाइनान्सिङ गर्न पाइने व्यवस्था छ । बंैकहरूले कर्जा व्यवस्था सहज बनाएपछि ग्राहकले सहजता महसुस गर्ने र त्यसले सवारी साधनको कारोबार वृद्धिमा सहयोग पुग्ने नाडाका सचिव अनुप बरालले बताए । ‘फाइनान्सिङमा सवारी साधन खरिद गर्दा एकै पटक ठूलो रकम तिर्नु नपर्ने, सवारी साधनको बिमा हुने, मासिक रूपमा रकम भुक्तानी गर्न सकिनेलगायत कारण त्यसतर्फ उपभोक्ताको आकर्षण बढ्छ,’ उनले भने, ‘यस्तो अवस्थामा अटोबजार तीव्र रूपमा विकास तथा विस्तार हुनेछ ।’ कुल कर संकलनमा यो क्षेत्रको योगदान सबैभन्दा महँगो रहेको जनाउँदै उनले थपे, ‘मुलुकको आर्थिक समृद्धिका लागि यो क्षेत्रको तीव्र विकास अपरिहार्य छ ।’


हाल बिक्री भएका कुल सवारी साधनमध्ये करिब ७० प्रतिशत फाइनान्सिङ (बैंकबाट कर्जा लिएर) मा छन् । तीमध्ये ठूला सवारी साधन करिब ६० प्रतिशत र मोटरसाइकल करिब ३० प्रतिशत फाइनान्सिङमा छन् । बिक्री भएका निजी कारमध्ये करिब ९० प्रतिशत फाइनान्सिङमा रहेको जनाइएको छ । हाल सवारी साधनसहित हायर पर्चेज कर्जाको हिस्ता बैंक तथा वित्तीय संस्थामा कुल लगानीको करिब ८० प्रतिशतभन्दा धेरै रहेको राष्ट्र बैंकको तथ्यांकले देखाउँछ ।


गत आर्थिक वर्ष सवारी साधन तथा पार्टपुर्जामा बैंक तथा वित्तीय संस्थाको लगानी करिब ९.६ प्रतिशतले बढेको छ । अघिल्लो आर्थिक वर्षको तुलनामा गत वर्ष यस्तो लगानी करिब ३ प्रतिशत विन्दुले कम हो । आर्थिक वर्ष ०७३/७४ मा यस्तो लगानी साढे १२ प्रतिशतले बढेको थियो । गत असारसम्म सवारी साधन तथा पार्टपुर्जामा बैंक तथा वित्तीय संस्थाको लगानी ३६ अर्ब ९३ करोड रुपैयाँ छ ।


बैंक तथा वित्तीय संस्थाले सस्तो र सरल दरमा सवारी साधन कर्जा प्रवाह गरेकै कारण सवारी साधन तथा पार्टपुर्जामा बैंक तथा वित्तीय संस्थाको लगानी तीव्र रूपमा बढेको हो । पछिल्ला केही वर्षयता सहरी क्षेत्रमा जनघनत्व बढेसँगै सार्वजनिक र व्यक्तिगत सवारी साधन प्रयोगकर्ता पनि बढेका छन् । यसले सवारी साधनको माग पनि बढाएको छ । सवारी साधनको माग बढेपछि बैंक तथा वित्तीय संस्थाले यो क्षेत्रमा कर्जा लगानी बढाए । एउटै क्षेत्रमा धेरै बैंक आकर्षित भएकै कारण प्रतिस्पर्धा बढयो । परिणामस्वरूप ब्याजदर घटयो । त्यसको प्रत्यक्ष फाइदा सेवाग्राहीलाई पुगेको जानकार बताउँछन् ।


सहरी क्षेत्रमा सार्वजनिक सवारीमा निर्धारित समयमा गन्तव्यमा पुग्न नसकिनु, मानिसको व्यस्तता बढ्नुलगायत कारण सवारी साधनको माग धेरैले बढेको व्यवसायीहरू बताउँछन् । यसकारण यो क्षेत्रमा बैंकको लगानी पनि बढेको हो । ‘बैंक तथा वित्तीय संस्थाबाट सस्तो ब्याजदरमा सजिलै सवारी साधन कर्जा पाइने भएकाले ग्राहक सवारी साधन खरिदमा आकर्षित भएका हुन्,’ नाडाका कार्यबाहक अध्यक्ष कृष्णप्रसाद दुलालले भने । बैंक तथा वित्तीय संस्थामा रहेको अधिक तरलताका कारण ब्याजदर न्यून दरमा झरेकाले अघिल्लो वर्षको तुलनामा यो वर्ष सवारी साधन र त्यसको पार्टपुर्जाको कारोबार तीव्र रूपमा विस्तार भएको उनले बताए ।

प्रकाशित : भाद्र २६, २०७५ ११:२९
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT