दुर्गम हतुवा क्षेत्रमा विकासले गति लिंदै, स्थानीयलाई सुविस्ता 

विद्या राई

भोजपुर (घोडेटार) — जिल्लाकै दुर्गम क्षेत्रका रुपमा मानिने दक्षिणी हतुवा क्षेत्रले पछिल्लो समय विकासमा फड्को मार्न थालेको छ । जटिल भौगोलिक अवस्था, चेतनाको अभाव तथा गरिबीका कारण पछाडि परेको यो क्षेत्र सडक, पर्यटन, शिक्षा, स्वास्थ्य, विद्युत तथा कृषि जस्ता पुर्वाधार विकासमा अघि बढिरहेको छ । जसको प्रत्यक्ष लाभ हतुवाबासीले लिन थालेका छन् ।

हर्काकी उषा बस्नेत दशैंमा चाँडै घर पुग्न पाएकामा खुशी छिन्। अघिल्लो साँझ काठमाडौंबाट ‘हिडें है’ भनेर घरमा फोन गरेकी छोरी भोलीपल्ट बिहान आगनमा टुप्लुक्कै आइपुग्दा परिवार पनि दंग परे। दक्षिणी भोजपुरको विकट गाउँकी उनी अध्ययन र व्यापारको सिलसिलामा काठमाडौं बस्छिन्। उनलाई दुई वर्षअघिसम्म गाउँ पुग्न र फर्कन झण्डै एकहप्ता लाग्थ्यो। यो दशैंमा घर पुगेर परिवार र आफन्तसंग भेट हुँदाभन्दा पनि ठुलो खुसी काठमाडौंबाट गाउँ नजिकिएकामा छ।

Yamaha

‘गाउँको विकासमा भित्रैबाट खुशी छु,’ उनले सुनाइन्। बेलुकीपख काठमाडौंको कोटेश्वरबाट माइक्रो चढेर बिपि राजमार्गबाट उज्यालो नहुदै धरान पुगिन्। धरानबाट चतरा घाटसम्म लोकल बस चढिन्। त्यहाँबाट जेटबोट चढेर चुहार (गाडी लाग्ने ठाउँ) पुगिन्।

उनी ०६९ चैतमा एसएलसी दिएर काठमाडौं छिरेपछिको पाँच वर्षको फरकमा दुईपल्ट मात्रै घर पुगेकी छन्। हप्तादिनसम्म जोखिमपुर्ण तथा कष्टप्रद यात्रा गर्नुपर्ने कारणले गर्दा पनि घर जान झन्झट हुने गरेकाले नगएकी हुन्। यस वर्षको दशैं यात्रा उनका लागि सजिलो र छिटो मात्रै रहेन। रोमाञ्चक पनि बन्यो। उनलाई मात्र होइन भोजपुरको दक्षिणी भेगका हतुवाबासीका लागि तराई तथा केन्द्रीय राजधानीको यात्रामा सुविधा भएको छ।


पहिले तराई झर्दा झोलीतुम्बा बोकेर सप्तकोशीको तिरैतिर, अक्करे भिरैभिर हुँदै पैदल हिड्नु पर्‍थ्यो। पैदल यात्रा निकै कष्टप्रद हुन्थ्यो। पहाडको फेदि बराहक्षेत्र (गाडी लाग्ने ठाउँ)सम्म आइपुग्न मात्रै एक दिनभर खर्चनु पर्‍थ्यो। त्यसपछि मात्रै गाडी चढ्न पाइन्थ्यो। दुई वर्षदेखि हतुवाक्षेत्र सिधै तराईसंग जोडिएको छ। ‘कच्ची नै भए नि बाटो गाउँमा पुगेको छ, गाडी चल्छन्, स्वर्ग छ,’ ध्यान राई भन्छन्।

हतुवाबासी यतिबेला घोडेटारदेखि हसनपुर, धनकुटाको अखुवाटार, मुलघाट हुँदै (८५ किमि) सवारी साधन चढेरै सहजै धरान बजार पुग्छन्। घोडेटारदेखि मचुवाटार (२१ किमि), सिम्ले (२५ किमि) र चुहार (२४ किमि) सम्म सडक यात्रा पार गरेपछि यात्रुका लागि तराई झर्ने दुई विकल्प छन्। सडक यात्रा र जल यात्रा। अखुवाटार मुलघाट हुँदै सवारी यात्रा गर्दा तीनघण्टामा धरान बजार पुगिन्छ। धरान पुग्न दुई दिनसम्म पैदल यात्रा गर्दै आएका हतुवाबासीका लागि सडक जोडिएपछि निक्कै सहज भएको छ।

भोजपुर र धनकुटाको सिमाना अरुण नदीबाट सप्तकोशी हुँदै उदयपुर र सुनसरीको सीमाना चतराघाटतर्फ चल्ने जेडवोटबाट यात्रा गर्दा २० मिनेटमै तराई पुगिन्छ। यात्रु तथा पर्यटक २० मिनेटमा करिब १५ किलोमिटरको दूरी तय गर्छन्। यसले गर्दा सप्तकोशीको तिरैतिर, अक्करे भिरैभिर जोखिम मोलेर पैदल हिड्नुपर्ने बाध्यता टरेको छ। सात घण्टासम्म हिँड्नुपर्ने भौगोलिक अवस्थालाई जेडबोटबाट २० मिनेटमै पार गर्न सम्भव छ। जेडबोट सञ्चालनमा आएपछि यात्रा छोटिएको मात्रै छैन, छिटो, सजिलो र मनोरञ्जन समेत दिएको छ। भोजपुरको दक्षिणी भेग, खोटाङको दक्षिणपुर्वी भेग, धनकुटाको पश्चिम–दक्षिण तथा उदयपुरको उत्तरी भेगका बासिन्दालाई सुविधा पुगेको छ। यहाँ दुईवटा जेटबोट सञ्चालनमा छन्।

विहान ५ बजे घोडेटारबाट गाडी चढेर धरानबजार खाना खान पुग्ने यात्रुहरु गाडी मिल्दा काम सकेर त्यसैदिन घर फर्किने गरेका छन्। तराईसँग लिंक जोडिएपछि टन्टलापुर घाममा हिडेर तराई जानुपर्ने बाध्यता हटेको छ। विरामीलाई गाडीमा चढाएर सहजै धरान, विराटनगर तथा काठमाडौं पुर्‍याउन सकिएको छ। यसअघि यायायातको असहजताका कारण कतिपय विरामीले अकालमै ज्यान गुमाउनु पर्‍थ्यो।

हतुवा क्षेत्रको मुख्य व्यापारिक केन्द्र घोडेटारबजार तराईका व्यापारिक केन्द्रहरु धरान, इटहरी, विराटनगर र केन्द्रीय राजधानी काठमाडौसंग सोझै जोडिएको छ। यसले गर्दा सामान आयात निर्यातमा सहज भएको छ। साना गाडी, ट्याक्टर, बाइक, ट्याम्पो जस्ता करिब २५० भन्दा बढि सवारीसाधन सहजै आउजाउ गरिरहेका छन्।

सुख्खा जमिन भएका कारण कृषि उत्पादनका हिसाबले यो क्षेत्र निक्कै पछाडि छ। मानिसहरुले वर्षभरी खान पुर्‍याउन अन्यत्रबाट बेसाएर ल्याउनु पर्‍थ्यो। डोको र नाम्लोको भर पर्नु पर्ने कारण महंगो हुन्थ्यो। सडक जोडिएपछि दैनिक उपभोग्य बस्तु सजिलै र सस्तो मुल्यमा पाउन थालेको छ। गाउँमा पहिले भान्सामा मकैको च्याख्लाले तीन महिना पकाउन पनि धौधौ हुन्थ्यो। अहिले जिरा, मसिना चामल छानीछानी पकाउने चलन आएको छ।

यसैगरी सिजनअनुसारका स्थानीय उत्पादनलाई एकैचोटी सहज रुपमा विक्री गर्न सहरबजार पठाउन सकेका छन्। यसभेगमा उत्पादन हुने अलैची, अम्रिसो, चिराईतो, सुन्तला, मकै, अदुवा, बेसारलगायतका उत्पादित नगदेबाली, अन्नबाली, दलहन, तेलहन, मसलाका उत्पादन जिल्लाबाहिरका ठुला बजारमा निर्यात गर्न सहज भएको घोडेटारका व्यापारी बताउँछन्। धरान बजार दक्षिणी बेल्टका लागि मुख्य व्यापारिक केन्द्र हो। धरान बजारमा क्षेत्रबासीले वार्षिक करोडौंको व्यापारिक सामानको विक्री वितरण गर्दै आएका छन्। सोही अनुपातमा आयात गर्दै आएका छन्।

हतुवागढी गाउँपालिकाभित्र पर्ने यो क्षेत्रको विकासमा स्थानीय तह पुन:संरचनाले गर्दा पनि लय समातेको हो। ‘सडक विकासको मेरुदण्ड रहेछ, निर्माणाधिन सडकहरुलाई प्राथमिकताको क्रममा बाह्रैमास चल्ने चलाउनेमा हामी जनप्रतिनिधिहरु लागेका छौ,’ हतुवागढी गाउँपालिका अध्यक्ष प्रेमकुमार राईले बताए। गाउँपालिकाले सदरमुकाम जोड्ने र तराई जोड्ने घोडेटार भोजपुर, घोडेटार चुहार, सुनबालुवा तथा पुरानो तृतीया जोड्ने चार वटा खण्डलाई मुख्य सडकका रुपमा मानेर मर्मतसम्भारमा जोड दिएको छ। चालुआव सुरु भएदेखि हालसम्म यी मुख्य सडक मर्मतका क्रममा १५ लाख रुपैया खर्चेको छ। २४ जना सडक हेरालुले सडक मर्मत गर्छन्। गाउँपालिकाले नयाँ सडक निर्माण गर्ने कार्यमा बजेट विनियोजन गर्न छाडेको छ। पुराना सडकको स्तरोन्नतीलाई जोड दिएको छ।
भौगोलिक कठिनाइका बाबजुद दशकअघि छिमेकी जिल्ला धनकुटाको पाख्रिबास, अरुण नदीको सुनबालुवा हुँदै स्काइभेटर छिराएर सडक विस्तार थालिएको थियो। त्यतिबेला अरुण नदीमा १० घण्टालगाएर स्काइभेटर तारेका थिए। उतिबेला कसैले पत्याएका थिएनन् गाउँमा गाडी कुद्छन् भनेर। ठुला ठुला भिरपहराले छिचोल्दै सडक विस्तार हुँदै गएपछि हतुवाक्षेत्रले विकासमा लय समातेको छ। सडक निर्माणको सुरुवातदेखि अहिलेसम्म सुनबालुवा घोडेटार, घोडेटार–मचुवा–सिम्ले तथा चुहार सडक निर्माणमा सवा करोडजति खर्च भैसकेको गाउँपालिकाको अनुमान छ। जसमा गाउँपालिकाले ३४ लाख खर्च गरेको छ।

स्थानीय तह आउनुअगाडि जिल्ला विकास समिति, सांसद विकास कोष तथा स्थानीयहरुको चन्दा संकलनबाट सडक निर्माण गरिएको थियो। स्थानीयले सडक निर्माणकै लागि गरगहना, जग्गा घर धरौटी राखेका थिए। घरमा पालेका कुखुरा, बाख्रा, गाई, भैसी बेचेका थिए। निकै कष्ट गरेर निर्माण गरिएका सडकको ऋण तिर्न अझै बाँकी छ। यसको सम्पुर्ण प्रोफाइल तयार पारेर सल्ट्याउँदै जाने गाउँपालिकाको योजना छ।
सडक विस्तारले हतुवाबासीको जनजीवन फेरिएको मात्र छैन। ठुला विकासे योजना पनि बन्दै गएका छन्। गतवर्षदेखि विद्युतको केन्द्रीय प्रशारण लाइन पनि जोडिएको छ। यदि सडक नभएको भए विद्युत विस्तारका लागि आवश्यक ठुला उपकरण ल्याउन सकिने थिएन। कृषि तथा पर्यटनको सम्भावना खोज्दै युवा पिंडी लगानी गर्न थालेका छन्। पाँच वर्ष वैदेशिक रोजगारमा बिताएर आएका दियानाका इन्द्र थापा भन्छन्, ‘सडकले गर्दा नयाँ आशा पलाउँदैछन्, गाउँमा लगानी गर्ने आँट बढेको छ।’ उनी र उनको टीम व्यावसायिक फर्म सञ्चालनमा जुटेको छ।

प्रकाशित : कार्तिक १४, २०७५ १७:११
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

सालकको खपटासहित एक व्यक्ति नियन्त्रणमा

कान्तिपुर संवाददाता

दोलखा — सालकको खपटा, दुई वटा मोटरसाइकलसहित एक जनालाई प्रहरीले पक्राउ गरेको छ ।

संरक्षित वन्यजन्तु सालकको दुई किलो छ सय ग्राम अखेटोपहारसहित रामेछाप गोकुलगंगा गाउँपालिका ५ बस्ने २० वर्षीय प्रल्हाद खड्का पक्राउ परेका छन् । बा ९१ प ५८४४ र बा ८३ प २११९ नम्बरको मोटरसाइकलमा आएकोमध्ये तीन जना भने फरार भएको प्रहरी नायव उपरीक्षक वासुदेव पाठकले बताए ।


बरामद सालकको खपटा । तस्बिर : जिल्ला प्रहरी कार्यालय, दोलखा

प्रकाशित : कार्तिक १४, २०७५ १७:०८
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT