सिमखेतमा कनकेउलो

मोहन शाही

डोटी — घोल्तडा गाउँका कुनै घरमा बिहीबार चुलो बलेन । पानीपँधेरो कोही गएनन् । खन्ने, जोत्ने र बारीमा खेतीपातीका काम कसैले गरेनन् । स्कुलसमेत खुलेनन् । घोल्तडा गाउँ सुनसान थियो । सिरानीको भाडीखेत र सिमखेतमा भने चहलपहल थियो ।

भाडीखेतमा लहरै १९ वटा चुला बले । चुलोअघि बसेका थिए छोरीचेली । गतानी मासको फाँडो, भात र डुब्का पाक्दै थिए । कसैले आलु मुलाको अचार बनाउँदै थिए । बालबालिका भने नाच्दै र खेल्दै थिए । अलिपर सिमखेतमा पनि त्यस्तै चुला थिए । परिकार पाक्दै थिए । झट्ट हेर्दा घोल्तडावासी वनभोज गएझंै लाग्थ्यो तर त्यहाँ छोरीचेलीको भीड थियो । उनीहरू परम्परागत चलनअनुसार ‘कनकेउलो’ खाइरहेका थिए ।

‘उत्तरायणी लागेका दिन (माघ ३ गते) छोरीचेलीले बाहिर खाना पकाएर खाने/खुवाउने चलनलाई स्थानीय बोलीमा कनकेउलो भनिन्छ,’ चुलामा व्यस्त निर्मला भण्डारीले भनिन्, ‘आज कसैले पनि घरमा खाना पकाउँदैनन्, खेत वा जंगल गएर महिलाले मीठो परिकार पकाउने र परिवारका सदस्यलाई पनि खुवाउने चलन छ ।’ उनका अनुसार चेली भेला भएर भोज खाने तथा आपसमा दु:खसुख साटासाट गर्ने पर्व बनेको छ उत्तरायणी ।

‘भोज खाँदा सामूहिक रूपमा बसे पनि प्रत्येकले बेग्लाबेग्लै चुलो बनाएर परिकार पकाउँछन्,’ कक्षा १० मा अध्यनरत गंगा भण्डारीले सुनाइन् । माघेसंक्रान्तिमा माइत आएका चेली भाँडाकुँडा लगेर भोज बनाउँछन् । उनीहरूसँगै मावली आइपुगेका बालबालिका नाचगान गर्छन् ।

डोटीको घोल्तडा, पिपल्ला, दिपायल, चिसापानी, लेकठाटा, बागठाटा, पूर्वीचौकीलगायत गाउँमा कनकेउलो खाने चलन रहेको दिपायल सिलगढी नगरपालिका ५ की गौरी आउजीले बताइन् । उत्तरायणीका दिन कामकाज गर्न नहुने, गाईबस्तु तथा करेसाबारी छुन नहुने (सिन्को पनि भाँच्न नहुने) मान्यता यहाँ छ ।

उत्तरायणीका दिन पढ्न समेत हुँदैन भनेर सबै स्थानीय विद्यालय बन्द हुन्छन् । ज्योतिष मनीराज जोशीले उत्तरायणी डोटीका चेलीबेटीको मौलिक पर्व भएको बताए ।

प्रकाशित : माघ ४, २०७५ ०७:२०
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

विदेशमा लगानी र खाता–‘अनुसन्धानको कार्यक्षेत्र प्रधानमन्त्री कार्यालयकै’

कान्तिपुर संवाददाता

काठमाडौँ — नेपालीले स्विस बैंकमा गरेको बचत र विदेशमा गरेको शंकास्पद लगानीको विषय प्रधानमन्त्री कार्यालयकै कार्यक्षेत्रमा पर्ने अर्थ मन्त्रालयले औंल्याएको छ ।

मन्त्रिपरिषद् निर्णय सार्वजनिक गर्न बिहीबार आयोजित पत्रकार सम्मेलनमा सञ्चारकर्मीले सरकारका प्रवक्ता गोकुल बाँस्कोटालाई नेपालीको विदेशमा लगानीबारे सोधेका थिए । बाँस्कोटाले यसको उत्तर दिन अर्थ मन्त्रालयका प्रवक्ता सुमन दाहाललाईआग्रह गरे ।

दाहालले भने, ‘अनुसन्धान गर्ने कार्यक्षेत्र सम्पत्ति शुद्धीकरण अनुसन्धान विभाग र राजस्व अनुसन्धान विभागको हो । यी दुवै विभाग अहिले प्रधानमन्त्री कार्यालयमातहत छन् ।’ अर्थ मन्त्रालयअन्तर्गतका यी दुई विभाग केपी शर्मा ओली प्रधानमन्त्री भएपछि प्रधानमन्त्री कार्यालयमातहत लगिएका हुन् ।

स्विस बैंकमा नेपालीले हालसम्म ४६ करोड ८ लाख २१ हजार स्विसफ्रयांक (हालको विनिमय दरअनुसार ५२ अर्ब ७ करोड २७ लाख ७३ हजार रुपैयाँ) बचत गरेको खुलासा भएको छ । ‘दि इन्टरनेसनल कन्सोर्टियम अफ इन्भेस्टिगेटिभ जर्नालिस्ट्स’ (आईसीआईजे) को सहकार्यमा खोज पत्रकारिता केन्द्रले सार्वजनिक गरेको तथ्यअनुसार बानेश्वर गंगादेवी टोल ठेगाना उल्लेख भएकी मीनु शाह छिब्बरको मात्रै उक्त बैंकमा २ अर्ब ६१ करोड रुपैयाँ छ साथै ५५ नेपालीले विदेशमा शंकास्पद लगानी गरिरहेको विवरण पनि सार्वजनिक भएको छ ।

सरकारका उच्च अधिकारी र सरोकारवाला निकायले यसबारे कुनै प्रतिक्रिया जनाएका छैनन् । प्रधानमन्त्रीका मुख्य सल्लाहकार विष्णु रिमालले भने, ‘यसबारे मलाई केही जानकारी छैन ।’

राजनीतिक दलका केही नेताले भने नेपालीको विदेशमा लगानी र स्विस बैंकमा बचतबारे छानबिन माग गरेका छन् । ‘असाध्य क्यान्सरझैं नेपालमा भ्रष्टाचार राज्य र समाजका सबै अंगमा यति नराम्ररी फैलिइसक्यो कि यसलाई सामान्य झारफुकले निको पार्न गाह्रो छ,’ पूर्वप्रधानमन्त्री बाबुराम भट्टराईले ट्वीट गर्दै भनेका छन्, ‘यसमा सरकार आफैं त महादेव...कसलाई दिने वर भनेजस्तो छ ।’
नेकपाका नेता भीम रावलकोट्वीट छ, ‘यसबारे थप छानबिन गरी नेपाल सरकारले कानुनी कारबाही अगाडि बढाओस् ।’

‘शंकास्पद व्यक्ति र संस्थाको बैंक खाता तत्काल रोकियोस्, संसद्ले यस विषयमा सशक्त कदम उठाउनुपर्छ,’ राप्रपाका अध्यक्ष एवं पूर्वउपप्रधानमन्त्री कमल थापाले भनेका छन्, ‘अवैध सम्पत्ति जफत गर्न र अपराधीलाई कारबाही गर्न प्रधानमन्त्रीले दह्रो कदम चाल्ने आशा गर्छु ।’

विवेकशील साझा पार्टीले निष्पक्ष छानबिन गरी कानुनी कारबाही प्रक्रिया अघि बढाउन माग गरेको छ । ‘मुलुककै अर्थतन्त्र तहसनहस पार्न सक्ने यो धन्दाको विरोध र सरकारलाई निरन्तर खबरदारी गर्न हामी सबै राजनीतिक दल र नागरिक समाजलाई आह्वान गर्दछौं,’ उसले भनेको छ ।

प्रकाशित : माघ ४, २०७५ ०७:१६
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT