७२ कन्याको सामूहिक बेलविवाह

कान्तिपुर संवाददाता

हेटौंडा — सिँगारिएर चिटिक्क परेका ७२ नेवार समुदायका बालिकाहरू शनिबार हेटौंडा बसपार्कमा निर्मित विवाह मण्डपमा सामूहिक बेलविवाहका लागि बेहुली बनेर तम्तयार थिए ।

नेवारी समुदायमा बालिकाको रजस्वला हुनुभन्दा अघि बेलसँग विवाह गराइदिने चलन छ । नेवारीमा यसलाई इही भन्ने गरिन्छ । चलन पछ्याउँदै हेटौंडामा यसरी सामूहिक बेल विवाह गरिएको हो । वैवाहिक समारोह शनिबार र आइतबार दुई दिनसम्म चल्नेछ ।
सामुहिक बेल विवाहका लागि जिल्लाका विभिन्न स्थानबाट रजस्वला नभएका बालिकाहरू ल्याइएका थिए । विधिवत् रूपमा बाबु–आमाले छोरीको कन्यादान गरिरहेका थिए । सुवर्णकुमार बेल विवाह गुठी हेटौंडाले भड्किलो खर्च घटाएर नेवारी परम्परालाई जीवित राख्ने उद्देश्यले बसपार्कको टहरारूपी डबलीमा यज्ञ गरी ७२ जना कन्याको सामूहिक बेलविवाह गरेको हो ।

नेवारी संस्कृति बचाउन र सामाजिक व्यवहारमा तडक–भडक घटाई कम खर्चमा सम्पन्न गर्न सामूहिक विवाहको आयोजना गरेको गुठीका प्रमुख हरिश्चन्द्र श्रेष्ठले बताए । सामूहिक बेलविवाहका लागि ७ र ९ वर्षका बालिकाहरू बढी सहभागी छन् । ५ र ११ वर्षका बालिकाहरू पनि बेलविवाहमा सहभागी गराइने गरेको छ । एउटै परिवारमा दिदी, बहिनीको सँगै बेलविवाह गराउनुपर्दा ५ र ११ वर्षको उमेरका बालिकाहरू सहभागी हुने गरेको श्रेष्ठले बताए ।

सामूहिक बेलविवाहका लागि सहभागी हुने बालिकाका अभिभावकबाट १ हजार ६ सय रुपैयाँ गुठीले शुल्क लिने गरेको छ । उक्त रकमबाट पुरोहित र आवश्यक सामग्रीको व्यवस्थापन गर्ने गरिएको गुठी प्रमुख श्रेष्ठले जानकारी गराए ।

‘बेलविवाहमा सम्मिलित प्रत्येक कन्याका अभिभावकसँग न्यूनतम रकम लिएर बेलविवाहलाई चाहिने स:लगन पा: (विभिन्न सगुनका चित्रहरू लेखिएको माटोले बनेको थाल आकारको भाँडो) इही पर्सी (सामूहिक बेलविवाहमा लगाइने एक प्रकारको फरिया) बेल फयं गं उपलब्ध गराउनुको साथै सगुन दिने र भोज खुवाउने व्यवस्था पनि गरेका छौं,’ उनले भने ।

‘सामूहिक बेलविवाहमा रौतहट, चितवन, बारा, पर्सा र मकवानपुरका कन्याहरू छन् । घरमा एक्लै गर्दा २५ हजारदेखि ४० हजार रुपैयाँसम्म खर्च हुने र झन्झट पनि व्यहोर्नुपर्ने कारणले गर्दा कम खर्चमा वीना झन्झट नेवारी परम्परा पनि जोगिने भएकाले सामूहिक बेलविवाह गर्न ल्याएको बारा निजगढका हरिलाल प्रधानले बताए ।

हेटौंडामा उक्त गुठीले विगत ४६ वर्षदेखि श्रीपञ्चमीमा सामूहिक बेलविवाहको आयोजना गर्दै आएको छ । बेलसँग विवाह सम्पन्न भइसकेपछि नेवार चेलीहरू कहिल्यै विधवा हुँदैनन् भन्ने विश्वास रहेको छ । पनौतीका मूलपण्डित रमेश राजोपाध्यायसँगै रजनी राजोपाध्याय, सत्यनारायण कर्माचार्य, श्रीकृष्ण जोशी र रामकाजी सेवाचार्यले बालिकाको सामूहिक बेलविवाह गराइरहेका छन् ।

दुई दिनसम्म आयोजना हुने बेलविवाहमा अघिल्लो दिन शक्तिपीठको रूपमा भुटनदेवीको पूजा, भीमसेन पूजा गर्नुका साथै श्राद्ध कर्म गरिने मूलपण्डित रमेश राजोपाध्यायले बताए । यस्तै दोस्रो दिन बेलसँग कन्याहरूको विवाह गराई कन्यादान गरिने राजोपाध्यायले जानकारी दिए ।

मूल पण्डित राजोपाध्यायका अनुसार बेलविवाह गर्ने भनेको रजस्वला नभएकी कन्यालाई एक हातमा स: लगनपात्र र अर्को हातमा बेल समाउन लगाएर सुवर्णकुमार (सुनको नारायण) लाई दान दिनु हो । ‘सती प्रथा रोक्नलाई पनि बेलविवाहको प्रथा चलाइएको हो,’ उनले भने ।

बेललाई शिवको प्रतिरूप मानिन्छ । यो फल बढी टिकाउ हुने, सुक्दा पनि नबिग्रने र किराले पनि नखाने भएकाले स्थायित्वको प्रतीक बेललाई मानिन्छ । सुन कहिल्यै नष्ट नहुने धातु भएकाले यसलाई पनि स्थायित्वको प्रतीकका रूपमा लिइएको छ । बेलविवाहको प्रथा नेवार समुदायमा मात्र रहेको छ ।

यो प्रथा मल्लकालदेखि चलेको बताइन्छ । हेटौंडामा २०२९ सालदेखि सामूहिक रूपमा बेलविवाह कार्यक्रमको आयोजना हुँदै आएको छ । नेवारी परम्पराअनुसार पण्डितहरू राखेर सामूहिक विवाह गरिने भएकाले हेटौंडाको सर्वसाधारणसँगै छिमेकी जिल्लाबाट पनि कन्यालाई बेलविवाह गराउन यहाँ ल्याउने गरिन्छ ।

प्रकाशित : माघ २७, २०७५ ०७:५६
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT

नेपाल–भारत कला कार्यशाला

मधु शाही

भारत, लखनउ — कलाकार र पत्रकारको सम्बन्ध दर्साउन भारतको लखनउमा ४ दिने कार्यशाला गोष्ठी सुरु भएको छ । ‘इन्डो–नेपाल आर्टिस्ट एन्ड आर्ट क्रिटिक सिम्फोजियम’ नाम दिइएको उक्त गोष्ठी शनिबारदेखि सुरु भएको छ ।

गोष्ठीमा नेपालबाट चित्रकार रागिनी उपाध्यायसँगै एरिना ताम्राकार, समुन्द्रमानसिंह श्रेष्ठ, केशवराज खनाल सहभागी छन् भने भारतबाट अमित कुमार, सञ्जय के राज, चन्दन अग्रवाल, मनीषा अग्रवाल छन् । त्यस्तै, दुवै देशका ४/४ पत्रकार पनि कार्यशाला गोष्ठीमा सहभागी छन् ।

ललितकला अकादमी क्षेत्रीय कार्यालयको स्टुडियोमा ४ दिनसम्म कार्यशाला चल्नेछ । युपी आर्ट सर्कल लखनउले आयोजना गरेको कार्यशालामा पत्रकारको कला समीक्षा विषयमा समेत सेमिनार चलिरहेको छ । सेमिनारमा भारतका कला समीक्षक एवं पत्रकार डा. राजेश व्यासले कला पत्रकारिता कसरी गर्ने भन्नेबारे अनुभव साटे ।

कला पत्रकारिता आमपत्रकारिताभन्दा फरक रहेको उनले बताए । कला समीक्षक बन्नका लागि सबैभन्दा पहिला कलाकारिता बुझ्न जरुरी रहेको उनको तर्क थियो । ‘कला समीक्षक पनि कलाकार नै हो,’ उनले भने, ‘कलाकारले क्यानभासमा कला सिर्जना गर्छ भने समीक्षक वा पत्रकारले शब्दमा वाचन गरिदिन्छ । जुन आफैंमा ठूलो क्रिएसन हो ।’ तर, भारत र नेपालमा गरिने कला पत्रकारिता समाचारमा मात्रै सीमित रहेको उनले बताए ।

कार्यक्रममा कवि समीक्षक नरेश सक्सेनाले कला नांगो आँखाले देख्न नसकिने बताए । छोएर, हेरेर, सुँघेर, महसुस गरेपछि मात्रै कलाको वास्तविक अर्थ बुझिने उनको विचार थियो । यूपी आर्ट सर्कलका अध्यक्ष प्रोफेसर जयकृष्ण अग्रवालले नेपाल र भारतका कलाकार एवं पत्रकारको सिम्फोजियम पहिलो पटक भएको दाबी गरे ।

कला र पत्रकारिता एक–अर्काका परिपूरक रहेको र यी दुवैलाई सँगै तिखार्न सकियो भने देशको सांस्कृतिक विकास दरिलो हुने उनको तर्क थियो ।

प्रकाशित : माघ २७, २०७५ ०७:५३
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT