किन चालु भएन पेट स्क्यान सेवा ?

डा. शरदहरि गजुरेल

नेपालबाट महिनामै हजारौं बिरामी पेट स्क्यान गर्न दिल्ली पुग्छन् । यहाँ पेट स्क्यान सेवा सुचारु गर्न त्यति गाह्रो छ जस्तो लाग्दैन ।

नेपालमा पेट स्क्यान सेवा सुचारु गर्ने हो भने अहिलेको चलखेलमा समस्या नआइकन पारदर्शी रूपमा यो सेवा सुलभ तथा न्युन शुल्कमा बिरामीहरूलाई प्रदान गर्न सकिन्छ ।

चार वर्षअघि तत्कालीन राष्ट्रपति रामवरण यादवको पेटमा समस्या उब्जेपछि उपचारका लागि खर्चिएको ७६ लाख रुपैयाँको खर्च भारमा जापान पुगेर गराइएको पनि पेट स्क्यान नै थियो । त्यसपछि सरकारले पेट स्क्यानको लागि निरन्तर बजेट छुट्याए पनि सम्बन्धित अस्पतालको कार्य सुस्तता र टेन्डर प्रक्रियामा कमिसनको चलखेलले गर्दा अझै पनि पेट स्क्यान सुचारु हुन नसक्नाले झन्डै ५० हजार खर्चेर दिल्लीका नाम चलेका अस्पतालमा गएर कैयौं दिन पालो कुरेर दिनहुँ २०–३० नेपाली रोग पत्ता लगाउन आतुर देखिन्छन् । यतिमात्र होइन, एउटा पेट स्क्यान गराउन निकै दिन पालो कुर्नुपर्ने र आवत—जावत, बसाइ र उपचार खर्च गरेर कम्तीमा पनि बिरामीले १–२ लाख रुपैयाँ खर्चिरहेका हुन्छन् । सरकारले पेट स्क्यानको लागि बजेट छुट्याए पनि यतिका वर्षसम्म यो निर्णय कागजी रूपमै सीमित हुनु र सरकारले स्वास्थ्यसेवाको अधारभूत नागरिक अधिकार दिन नसक्नु राज्यको लागि लज्जास्पद विषय हो । 

सामान्यत: पेट स्क्यान सेवालाई दुइटा मोडलमा विभाजन गर्न सकिन्छ : पहिलो मोडल, साइक्लोट्रोन मेसिन र यसलाई चाहिने हटल्याबयुक्त सुविधा । दोस्रो मोडल, पेट स्क्यान मेसिनमात्र भएको सुविधा, जसमा स्क्यान गर्न चाहिने रेडिओआइसोटप्स बहिरबाट नै चाहिनेजति आयात गरिन्छ । साइक्लोट्रोन, हटल्याब नचाहिने र न्युन कर्मचारीले पुग्ने दोस्रो मोडल कम लागतले सुचारु गर्न सकिन्छ । 

पुँजीगत लागतमा पेट सिटी स्क्यान मेसिन, उपकरणहरू, भवन निर्माण, फर्निचर, कर्मचारीको तलब, स्क्यानको लागि दैनिक खपत हुने सामग्री, भवन तथा उपकरण मर्मत खर्च, पानी, बिजुली, अक्सिजन सप्लाइ लगायतका लागत आवश्यक पर्छ । हालै नयाँ दिल्लीस्थित एम्स अस्पतालमा गरिएको पेट सिटी स्क्यान सम्बन्धी एक अध्ययन र विश्व स्वास्थ्य संगठनको निर्देशिका अनुसार समग्र पुँजीगत लागत र वार्षिक सञ्चालन लागत क्रमश: भारु ४९७०३६५७ र १५६०८०६२ थियो । पेट सिटी स्क्यान गर्ने बिरामीको विवरण संकलन गरी हेर्दा चालु वर्ष (२०१४–१५) मा सेवा लिनेको संख्या ६७८५ थियो । यसरी कुल वार्षिक लागतलाई सोही वर्ष गरिएको पेट स्क्यानको संख्याले भाग गर्दा पेट स्क्यानको एकाइ लागत निस्किन्छ । उक्त रिसर्चमार्फत एकाइ लागत ९६२५.२२ भारु निस्किएको थियो । अर्थात् एकपटक पेट स्क्यान गर्दा अस्पतालको लगभग नेरु १५००० खर्च हुन्छ । नेपालमा स्वास्थ्यकर्मीहरूको तलब एम्स अस्पतालको कर्मचारीभन्दा कम हुने र पेट स्क्यान सेवा सुचारु गर्दा त्यहाँ जतिको कर्मचारी आवश्यक नपर्ने हुँदा यो एकाइ लागत १२०००–१३००० प्रतिस्क्यान पर्न जाने देखिन्छ ।

दुइटा पेट स्क्यान मेसिन सञ्चालनमा ल्याउँदा स्वास्थ्य संस्थालाई मोडल १ को लागि पाँच वर्षको लागत करिब नेरु ९० करोड पर्न जानेछ भने मोडल २ को लागि पाँच वर्षको लागत करिब नेरु ३० करोड पर्न जानेछ । र दैनिक ३० जनाजति बिरामीले सेवा पाए नेपालबाट पेट स्क्यानको लागि भारत जाने संख्या निकै न्युन हुने र रोगको पहिचान र उपचार समयमै हुने कुरामा दुईमत देखिँदैन । 
रिसर्चबाट देखिने प्रतिस्क्यानको बिरामीसँग १२०००–१३००० भनेको कुनै मुनाफा नलिइकन सबै लागत जोडेर अस्पताललाई पर्नजाने लागत रकम हो । सरकारले आधारभूत नागरिक अधिकारस्वरूप प्रतिस्क्यान पर्न आउने लागतमा जनतालाई भारी छुट दिएर (एम्स अस्पतालमा जस्तै) ७०००–१०००० नेपाली रुपैयाँसम्ममा यो सेवा दिनसके नेपालमा पेट स्क्यानको सुविधालाई स्वास्थ्यसेवाको एउटा राम्रो नमुना मान्न सकिन्छ । बिरामीसँग लिइएको स्क्यान बापतको शुल्कले प्रतिदिन २५–३० पेट स्क्यान गरे पनि ७–८ वर्षमा सरकारले गरेको लगानी पनि सोही सेवाद्वारा उठ्ने देखिन्छ । निजी स्वास्थ्य संस्थाले पनि मुनाफा अथवा १०० प्रतिशत मार्जिन राखेर २५०००–३०००० रुपैयाँसम्ममा यो सेवा दिनसके ३ वर्षमा सबै लागत उठ्ने र बिरामीले पनि सस्तोमा स्वदेशमै सेवा पाउने सम्भावना छ । 

यसबारे अध्ययन गरेर निष्पक्ष रूपमा बजेट छुट्याउन सकिएमा र पेट स्क्यान खरिद कार्य अघि बढाउन सकिएमा सरकारलाई अनि बिरामीहरूलाई समेत आर्थिक भार कम पर्नजाने देखिन्छ । यसरी बजेट विनियोजन गरी पेट स्क्यान सुचारु गर्न सकियो भने न्युनतम शुल्कमा नेपाललाई क्यान्सर लगायत अन्य रोगको पहिचान र निवारणको एक नमुना स्वास्थ्यसेवा प्रदायक देशको रूपमा स्थापित गर्न सकिन्छ । साथै यो सेवाले नेपालमा ‘मेडिकल टुरिजम’ प्रबद्र्धन गर्नसमेत टेवा पुग्छ । 

 डा. गजुरेलले नयाँदिल्लीस्थित एम्स अस्पतालमा पेट सिटी स्क्यान सम्बन्धी शोधकार्य गरेका हुन् ।

प्रकाशित : माघ २९, २०७३ ०८:२५
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

जे हुन्छ, हुन्छ

विमल निभा

मलाई त के लागिरहेको छ भने कतै प्रचण्ड निर्वाचन संशोधन र संविधान गराइतिर त तीव्र वेगले अग्रसर भइरहेका छैनन् ?

वर्तमान प्रधानमन्त्री कमरेड पुष्पकमल दाहाल ‘प्रचण्ड’ समयबद्ध प्रधानमन्त्री हुन् । अब यो समयावधि कतिको हो, यो सर्वथा गोप्य रहेको छ । तर यसबारे कसलाई थाहा छैन र ? जे होस्, उनी प्रधानमन्त्री भइसकेपछि सबभन्दा पहिले छिमेकी मुलुक हिन्दुस्तानको यात्रामा सपत्नी निस्किए । अनि त्यहाँबाट खुसी–खुसी फर्किएर सिंहदरबारस्थित सरकार प्रमुख प्रधानमन्त्रीको नरम–नरम कुर्सीमा आरामले बसेका छन् ।

यसको अर्थ कमरेड प्रधानमन्त्री पुष्पकमल दाहाल ‘प्रचण्ड’ले केही पनि गरिरहेका छैनन् भन्ने होइन । वस्तुत: ‘बसिरहनु’ पनि एउटा काम नै हो । चाहे त्यो आरामले होस् अथवा जेसुकै किन नहोस् ! यहाँ सवाल आराम–सारामको नभएर कामको हो । र प्रधानमन्त्री कमरेड प्रचण्ड त्यसै चुपचाप बेकाममा आसन जमाएर बसेका छैनन् । उनी आफ्नो सम्पूर्ण बुता एवं वर्कतले भ्याएसम्म केही न केही काम गरिनै रहेका छन् । जस्तै, विभिन्न सभा–सम्मेलनको आफ्नो करकमलद्वारा उद्घाटन... आयन्दा कुनै पनि कार्यक्रमको रिबन काट्न नजाने उद्घोषण... एक राजनीतिक (अराजनीतिक पनि हुनसक्छ) समारोहमा पुरानो कमरेड (?) बाबुराम भट्टराईसँग लामो हात मिलाइ... भारतीय प्रधानमन्त्री श्रीमान नरेन्द्र मोदीसँग टेलिफोनमा वार्ता... सरकारको तर्फबाट नेपालीहरूका गरिबी परिचयपत्रको उदारतापूर्वक वितरणको योजना... सुविख्यात धनीमानी अजय सुमार्गीको यताउता (कुन्नि, कता–कता) अवरुद्ध रहेको डलर र पौन्डमा उत्कट चासो... माओवादी अक्षयकोष निर्माणमा पहलकदमी... एक्कासी बिरामी परेकी नेपाली कांग्रेसकी गिरिजापुत्री सुजाता कोइरालालाई विदेशमा उपचारार्थ नगद पचास लाख रुपियाँ प्रदान... गरिबी निवारण कोषको अपर्झट स्थापनाको प्रयत्न... एकमात्र (सु) पुत्र प्रकाश दाहाललाई एकपटक फेरि प्रधानमन्त्री कार्यालयमा निजी शैलीको बलबद्र्धक नियुक्ति... एक समयका वाईसीएल कार्यकर्ताहरूलाई सुषुप्त अवस्थाबाट पुन: सडकमा आउन जोशिलो आह्वान... भारतको राजधानी नयाँदिल्लीमा रिक्त रहेको राजदूतमा कांग्रेसी नेता दीपकुमार उपाध्यायको पुनर्नियुक्ति... एक बिहान पुनरागमन गरेका कमरेड रामबहादुर थापा ‘बादल’हरूलाई लालसलामी स्वागत... नेपाली कांग्रेस पार्टीका सभापति शेरबहादुर देउवासँग अत्यन्तै आत्मीय डिनर... भारतीय राजदूत रन्जित रेसँग सन्ध्याकालीन भेटघाटमा सुमधुर गफगाफ... एकदिन रुकुम र रोल्पाको आकाशमार्गीय सवारी भ्रमण... ती पुराना स्मरणलाई समर्पित भावुकता प्रदर्शन... चितवनमा एककठ्ठा जग्गा र जम्माजम्मी तीन तोला सुनको सम्पत्ति प्रस्तुति... भाडाको घरलाई लिएर नेकपा–माओवादीका कमरेडहरूसँग व्यवहारवादी किचलो... भूकम्प पीडित पुनर्निर्माण प्राधिकरण प्रमुखको हठात् परिवर्तन... क्रिसमसडेमा सबैलाई हार्दिक शुभकामना... ब्रिक्स सम्मेलनमा चिनियाँ तथा भारतीय नेतासँग गहन वार्ता... त्रिपक्षीय वार्ता सफलताको एकपक्षीय निष्कर्ष... मधेसी मोर्चाका नेताहरूसँग प्रधानमन्त्री निवास बालुवाटारमा तात्तातो चियापान... यसको निरन्तरताको वचनबद्धता... अनशनरत डा. गोविन्द केसीसँग कुराकानी गर्न एक सानो टोलीको गठन... नेकपा एमालेसँग तीनबुँदे सहमति... एमाले अध्यक्ष कमरेड खड्गप्रसाद शर्मा ओलीसँग अन्त्यहीन खिचखिच... नेकपा माओवादी (केन्द्र) मा तीन हजार नौ सय निनान्बे केन्द्रीय पार्टीका लगभग एक दर्जन राजमन्त्रीहरूलाई सपथ... सरकारी सचिवहरूसँग कार्य नतिजाको जोडदार माग... युनाइटेड अरब इमिरेट्स अर्थात् युएईको सदलबल भ्रमण... वीरेन्द्र अन्तर्राष्ट्रिय सभागृहमा उपस्थित–अनुपस्थित माननीय सभासदहरूका भारी भत्तावृद्धि... भारतीय राष्ट्रपति प्रवण मुखर्जीको नेपाल आगमनमा एकदिने विदा... राजधानी काठमाडौंका प्रमुख सडकहरू बन्द... संयुक्त राज्य अमेरिकाका राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पलाई बधाई... भारतीय सेनाप्रमुख दलवीर सिंहसँग प्रत्यक्ष भेटघाट... छिमेकी मुलुक जनगणतन्त्र चीनलाई गैंडाको बच्चा उपहार... तीनै खाले निर्वाचन गराउने... संविधान संशोधन गर्ने... निर्वाचनको मिति तोक्न गम्भीर... पहिले संविधान संशोधन... निर्वाचन... संशोधन... निर्वाचन... आदि—इत्यादि ।

यतिका काम गर्दै (अथवा नगर्दै पनि) आधा वर्ष अर्थात ६ महिना समय सजिलैसित बितिसकेको रहेछ । अब हिसाबले समयबद्ध प्रधानमन्त्री कमरेड पुष्पकमल दाहाल ‘प्रचण्ड’को कति समय बाँकी रहेको छ, यो मलाई के थाहा हुन्छ ? यसका लागि त नेपाली कांग्रेस पार्टीका सभापति शेरबहादुर देउवासँग सावधानीपूर्वक सोधनी गर्नु उचित हुनेछ । यो दुई पक्ष बीचको आपसी मामला भएकोले हामीलाई थाहा हुने कुरो पनि भएन नि ! वास्तवमा नौ महिना नभएसम्म गर्भको बच्चा त बाहिर निस्कँदैन भने अरू के कुरा गर्ने ? यही प्रकृति प्रदत्त नियम हो । अँ, यसबीच प्रधानमन्त्री कमरेड प्रचण्डले साँच्चिकै एकाध काम गर्न खोजेकै हुन् । उदाहरणका लागि उनको दुई प्रतिनिधि कामलाई अघि सार्न सकिन्छ । एक, अहिलेसम्म नभइरहेको निर्वाचन सम्पन्न गराउने र अर्काे, क्रियान्वयनमा नआइसकेको संविधान संशोधन गर्ने । होइन र ? होइन, कुन्नि, किन–किन मलाई त के लागिरहेको छ भने कतै उनी निर्वाचन संशोधन र संविधान गराइतिर त तीव्र वेगले अग्रसर भइरहेका छैनन् ? मेरो मतलव, दुई नम्बरको संविधान गराई असफलमा नगराई भन्नेतिर हो । कमरेड प्रधानमन्त्री प्रचण्डका लागि दुवै कुरो एउटै हो । अर्थात् के गर्नु र के नगर्नु ! र यो एक जबर्जस्त मनस्थिति हो । यसलाई मेडिकल टर्ममा के भन्छ, म भन्न सक्दिन । यसमा जे पनि हुनसक्छ । याने अब आगे जे हुन्छ, हुन्छ !

प्रकाशित : माघ २९, २०७३ ०८:२५
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT