चिनी रोगीले कसरी खाना खाने ?

डा. आनन्द जि.सी

काठमाडौं — शरीरको रगतमा चिनीको मात्रा चाहिने भन्दा धेरै भयो भने त्यो रोगलाई मधुमेह रोग भनिन्छ । यो रोग एकपटक लागेपछि पुरा निको हुँदैन तर लगभग ५० प्रतिशत नयाँ मधुमेहका केसहरु खानाबाटै नियन्त्रण गर्न सकिन्छ र ५० प्रतिशत रोगीलाई औषधि या ईन्सुलिनको आवश्यकता पर्दछ ।

मधुमेहका रोगीले खानपानको साथसाथै शारीरिक व्यायमलाई पनि संगसंगै नियमितता दिनुपर्छ जसले रगतमा चिनीको मात्रा सन्तुलन राख्न सहयोग पुर्‍याउँछ ।
मधुमेहका रोगीलाई कति आहार चाहिन्छ भन्ने कुरा रोगीको उमेर, शरिरको तौल, कार्य, पेशा, लिङ्ग, वर्ण आदिको आधारमा निर्धारण गरिन्छ ।

क्यालोरी गणना (सामान्य तौलको लागी)
कार्बोहाईड्रेट : ५० प्रतिशत २५० ग्राम (१००० क्यालोरी)
प्रोटिन :२० प्रतिशत १०० ग्राम (४०० क्यालोरी)
बोसो :३० प्रतिशत ६७ ग्राम (६०० क्यालोरी)
मधुमेहका रोगीहरुले खानपान कसरी गर्ने ?

मधुमेहका रोगीहरुले हरेक दिन सन्तुलित मात्रामा ३ पटक खाना र ३ पटक खाजा खानुपर्छ ।

  • बिहानको नास्ता (६-७ बजे)
  • बिहानको खाना (९-१० बजे)
  • दिउँसोको नास्ता (१-२ बजे)
  • साँझको नास्ता (५-६ बजे)
  • रातिको खाना (८ बजे)
  • सुत्ने बेला (१०-११ बजे)
बिहानको खाजा (६-७ बजे)
  • १ गिलास दुध वा १ कप चिया÷कफी (चिनी नहालेको वा बढीमा सानो चम्चाको १ चम्चा
  • कर्नफ्लेक्स वा पोरीज (१ कचौरा) वा गहूँको रोटि (१-२ वटा) वा बिस्कुट (३-४ वटा) वा पाउरोटि (२ पिस)
बिहानको खाना (९-१० बजे)
  • गहुँको रोटी (२-३ वटा) वा १ कचौरा भात (नफलेको चामलको) वा ढिँडो (मक/कोदो/फापरको १ कचौरा)
  • बाक्लो दाल
  • सागसब्जी/तरकारी/भटमास/सिमी
  • अचार
  • थोरै मात्रामा मासु÷माछा
(यसरी खाँदा अन्नको मात्रा भन्दा दाल र सागसव्जीको मात्रा धेरै हुनुपर्छ ।)
दिउँसोको नास्ता (१-२ बजे)
  • चिया/कफी १ कप (कालो उपयुक्त)
  • १ दाना फलफूल (सुन्तला÷केरा÷मेवा÷स्यउ÷अम्बा वा मौसमअनुसारको फल वा १ गिलास ताजा फलफूलको रस)
  • गहुँको रोटी (१ वटा) वा १ मुठ्ठी चिउरा
  • साँझको नास्ता (५-६ बजे)
  • पातलो मोहि (१ गीलास)
  • चाउचाउ (सानो कचौराको १ कचौरा) वा पाउरोटि (१/२ पिस) वा नुनिलो बिस्कुट (३,४ वटा)
रातिको खाना (८ बजे)
  • बिहानको खाना जस्तै
सुत्ने बेला (१०-११ बजे)
  • गाई भैँसीको दुध आधा कप तर काटेको २ वटा बिस्कुटसंग
मधुमेहका रोगीहरुले खानपानमा ध्यान दिनुपर्ने कुराहरु :
  • सबै प्रकारका फलफूल र तरकारी हरेक दिन मात्रा मिलाएर खानुपर्छ ।
  • खना पकाउँदा घ्यूको सट्टामा तोरीको तेल अथवा वनस्पति वा जैतुनको तेल राम्रो हुन्छ ।
  • दिनमा कम्तिमा ३ लिटर पानी पिउनुपर्छ ।
  • माछा हप्तामा २ पटक खानुपर्छ यसरी खाँदा कम तेल राखेर सुप बनाएर खाएको राम्रो ।
  • बोसो, छाला र चिल्लो कुराहरु धेरै खानु हुँदैन ।
  • नुनको मात्रा पनि कम गनुपर्छ ।
  • प्रत्यक्ष चिनी भएका चिजहरु जस्तै चिनी, मिठाई, कोका कोला, पेय पदार्थ , मह खानु हुदैन ।
  • खानामा रेसादार खानेकुरा समावेश गर्नुपर्छ ।
  • बजारमा पाईने विभिन्न किसिकमका प्याकेटका जुसहरुमा चिनिको मात्रा बढि हुने भएकाले त्यस्ता जुसको सट्टामा ताजा फल किनेर खानु राम्रो हुन्छ ।
  • सुर्तिजन्य र खैनिजन्य पदार्थ सेवन गर्नुहुँदैन ।
  • मादकपदार्थ सकेसम्म सेवन नगरेकै राम्रो मानिन्छ तर कसैलाई सेवन गर्नुपरेमा दिनभरमा महिलाले बढिमा २ यूनिट (२५-३० एमएल) र पुरुषले बढिमा ४ यूनिट (५०-६० एमएल) खान सकिन्छ ।
चिनी रोग सम्बन्धी भ्रम
हाम्रो जनमानसमा मधुमेहरोग लागेको बिरामीले भात वा आलु खानु हुँदैन भन्ने भ्रम छ जुन सत्य होइन । खासमा भात, जरा भएको तरकारी र अरु अन्नहरुले रगतमा चिनिको मात्रा सन्तुलन राख्छ । त्यसकारण हरेक खाजा वा खाना मात्रा मिलाएर खानुपर्छ ।
चिनीरोग प्यानक्रियाजमा इन्सुलिन कम वनेमा वा बनिसकेको इन्सुलिनले कुनै कारणवस काम नगरेमा हुन्छ । यो रोग भनेको पुख्र्याैली रोग पनि हो । त्यसैले धेरै गुलियो पदार्थ वा भात खानाले चिनी रोग लाग्ने कुरामा सत्यता छैन तर चिनि रोग लागेपछि चिनि भएको खाना र गुलियो पदार्थ थोरै मात्रामा या चिकित्सको सल्लाह अनुसार खानुपर्छ या बन्द गर्नुपर्छ ।
(लेखक ग्राण्डे सिटी अस्पतालमा कार्यरत वरिष्ठ फिजिसियन हुन् ।)

प्रकाशित : कार्तिक १३, २०७४ ११:५१
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT

तराईमा समा चकेवाको रौनक

पवन यादव

रौतहट — दाजु बहिनीको प्रेमको प्रतीकको रुपमा रहेको तराईको मौलिक पर्व समा चकेवाको रौनक अहिले तराईका जिल्लाहरुमा छाएको छ । अहिले गाउँ गाउँमा किशोरीहरु समूह/समूह बनाएर समाचकेवा खेल्न थालेका छन् । उनीहरुले गोर्बधन पूजा देखि समाचकेवा खेल्न थालेका हुन् ।

कार्तिक पूर्णिमा सम्म खेलिने यस मौलिक पर्वले अहिले गाउँको रौनक बढाएको छ । यो पर्व विशेष गरी तराई मधेशका रौतहट, बारा, पर्सा, सर्लाही, सिरहा, सप्तरी, धनुषा, महोतरी, नवलपरासी लगायत जिल्लासँगै जोडिएको छिमेकी राष्ट्र भारत बिहारका विभिन्न गाउँ तथा सहरी क्षेत्रमा बसोवास गर्ने मधेशी तथा थारु मुलकी अविवाहित किशोरीले मनाउने गर्दछन् । द्वापरयुगमा भगवान श्रीकृष्णले आफ्नो बाल्यकाल गोकुलमा बिताई मथुरामा आएपछि राधिका र भगवान कृष्णका १६ हजार गोपिनीहरुले भगवान कृष्णको सम्झनामा मनाउने समा चकेवा कालान्तरमा दाजु बहिनीको प्रेम र सदभावको मौलिक पर्वमा रुपान्तरित भएको छ ।

दुई साता सम्म मनाईने यस सांस्कृतिक पर्वमा रातको समयमा गाउ घरका खासगरी कुमारी कन्याहरु एकत्रित भई माटोले बनाईएको मूर्तिहरुको लोक गित गाएर पुजा आजा गर्ने गर्दछन् ।

पर्वको अन्तिम दिन पुर्णिमाको रातमा उक्त मुर्तिहरुलाई परम्परागत गीत गाउँदै फुटाउँछन् । अनि गाउँ घर नजिकको नदी, जलाशय, पोखरी, सरोवर आदिमा लगि सेलाएर आफ्ना दाजुभाइहरुलाई मिठाई पकवान आदी खुवाएर यो पर्व विधिवत रुपमा सम्पन्न गर्छन् ।

समा चकेवामा चकेवा (दाजु), समा (भाउजु), खिडलिच (बहिनी), बृन्दावन र चुङ्गला (भाईहरु) समेत गरी पाँच जनाको रंगीन मूर्तिहरु कुशले बनाईएको रंगीन भाडोमा राखेर गाउ भरी घुमाएर घर घरै अन्न, नगद आदि उपहार स्वरुप लिने र पर्वको अन्तिम दिन उक्त जम्मा भएको अन्नपात र रकमको गाउँ भरीका मान्यजन र ईष्ट मित्रहरुलाई एकत्रित गरेर भोज भतेर खाने खुवाउने चलन छ ।

प्रकाशित : कार्तिक १३, २०७४ ११:४९
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT