के हो ‘सडन कार्डियक अरेस्ट’ ?

अतुल मिश्र

माओवादी केन्द्रका अध्यक्ष पुष्पकमल दाहालका एक मात्र छोरा प्रकाशको अप्रत्याशित मृत्युपछि अहिले चिकित्सा क्षेत्रमा उपयोग गरिने शब्द ‘सडन कार्डियक अरेस्ट (एससीए)’ गम्भीर गफगाफको विषय भएको छ ।

प्रकाश दाहालका निजी चिकित्सक डा. जेपी जैसवालले उनको मृत्यु सडन कार्डियक अरेस्टले भएको हुन सक्ने आशंका गरेपछि यो स्वास्थ्य अवस्थाप्रति सबैको चासो बढेको हो । एक्कासि हुने मृत्युमा सडन कार्डियक अरेस्टको समस्या बढ्दो छ । एससीए भनेकै एक्कासि मुटुले काम गर्न छोड्नु हो ।

यो यस्तो स्थिति हो, जसमा हाम्रो मुटुको चाल ३००–४०० देखि १००० सम्म पुग्छ, जब कि त्यो सामान्य अवस्थामा करिब ६० देखि १०० सम्म हुने गर्छ । यस्तो अवस्थामा रक्तचाप एक्कासि तल झर्न थाल्नुका साथै मुटुको विद्युतीय तरंगमा अनियमितता आउँछ । मुटुको पम्प गर्ने प्रक्रिया प्रभावित हुँदा रगत अन्य अंगमा जान पाउँदैन र मुटुले काम गर्न छोड्छ ।

‘एससीए र एससीडी (सडन कार्डियक डेथ) हार्ट अटयाकजस्तो होइन,’ मुटुरोग विशेषज्ञ डा. ओममूर्ति अनिल भन्छन्, ‘मुटुसम्बन्धी रोग भएका व्यक्ति एससीएको उच्च जोखिममा हुन्छन् । एससीए स्वस्थ देखिने, मुटुरोग नदेखिएका र एससीएका अन्य जोखिम नभएका व्यक्तिमा समेत हुन सक्छ ।’

हाम्रो मुलुकमा बर्सेनि हुने एससीएको संख्याबारे अध्ययन, अनुमान नरहे पनि अमेरिकास्थित ‘हार्ट रिदम सोसाइटी’ का अनुसार त्यहाँ बर्सेनि ३ लाख ५० हजार मृत्यु यस्तै शारीरिक समस्याले गर्दा हुन्छ । अर्थात्, हरेक डेढ घण्टामा एक अमेरिकीको मृत्यु एससीएले गर्दा हुन्छ । यस्ता समस्या देखिएका ९५ प्रतिशत व्यक्ति केही मिनेटमै चिकित्सा सुविधा नपाएर अमेरिकाजस्तो विकसित मुलुकमा समेत मर्ने गरेका छन् ।

एससीएमा मस्तिष्कतर्फ जाने रगत रोकिँदा व्यक्तिविशेष बेहोस हुन्छ, सास, नाडी र मुटुको चाल बन्द हुन्छ र दुईतीन मिनेटमै उपचार नभए बिरामीको मृत्यु हुन्छ ।

डा. ओममूर्तिका अनुसार सडन कार्डियक एरेस्ट भएपछि तीन मिनेटभित्र बिरामीलाई दिइने कार्डियो पल्मोनरी रेस्युसाइटेसन (सीपीआर) ले ज्यान जोगाउन सकिन्छ । सीपीआर घटनालगत्तै तुरुन्त दिन सुरु गर्नुपर्छ । किनभने मुटुले काम गर्न छोडेको हरेक मिनेटमा बाँच्ने सम्भावना १० प्रतिशत कम हँुदै जान्छ ।

के हो सीपीआर ?
नाडी, मुटुको धडकन र सास नभएको अवस्थामा मात्र सीपीआर गरिन्छ । यो आकस्मिक अवस्थामा दिइने प्राथमिक चिकित्सा हो, जसमा बिरामीको छाती छिटछिटो निरन्तर थिचिन्छ । 

यसअन्तर्गत बिरामीलाई कुनै ठोस स्थानमा पिठ्युँको आडमा सुताइन्छ । सीपीआर दिने अचेत व्यक्तिको छातीको सामुन्ने घुँडा मारेर बसी यो प्रक्रिया सुरु गरिन्छ । यसअन्तर्गत बिरामीको छातीको बीच भाग (स्ट्रर्नम : गर्दनदेखि पेटसम्मको हाड) मा दुवै हातले निरन्तर थिचिन्छ । एउटा हातको पन्जा बिरामीको छातीमा राखेर अर्को हातलाई त्यसमाथि राखेर औंलालाई आपसमा छिराई छातीलाई डेढ–दुई इन्चसम्म थिचिन्छ ।

हातलाई माथि नउठाउँदै यो प्रक्रियालाई एक मिनेटमा १०० पटकको गतिले गरिन्छ । सीपीआर चिकित्सकीय सहायता नपाएसम्म वा व्यक्ति होसमा नआउन्जेल गरिराख्नुपर्छ ।

छातीलाई निरन्तर थिच्नाले मुटु, स्ट्रर्नम र पछाडिको हाडको बीचमा दबाब उत्पन्न हुन्छ र अक्सिजन भएको रगत मस्तिष्कतर्फ बगिराख्छ । यसो गर्नाले बिरामीको मस्तिष्क जीवितै रहन्छ । 

हार्ट अटयाक र एमसीएमा फरक
हार्ट अटयाक मुटुको रक्त सञ्चारसम्बन्धी समस्या हो तर एससीआर मुटुको विद्युत् प्रवाह (इलेक्ट्रिक कन्डक्सन) को गडबडी हो । हार्ट अटयाकमा रगतको नलीमा अवरोध (ब्लक) ले गर्दा मुटुमा रगतको आपूर्ति हुन पाउँदैन भने कार्डियक अरेस्टमा विद्युतीय असन्तुलनले गर्दा मुटुको धडकन बन्द हुन्छ । 

तर दुवै रोगको लक्षण र यसले शरीरमा पर्ने असर फरकफरक हुन्छ । मुटुको रक्त सञ्चारमा अवरोध (ब्लकेज) हुँदा हार्ट अटयाक हुन्छ । मुटुको विद्युत्सम्बन्धी गडबडीले कार्डियक अरेस्ट हुन्छ । दुवै समस्या ज्यान लिने खालका हुन्छन् । छातीमा गाह्रो हुनु, सास रोकिन थाल्नु, वान्ता आदि हुनु हार्ट अटयाक र एक्कासि बेहोस हुनु, नाडी/सास रोकिनु कार्डियक अरेस्टका लक्षण हुन् । बिनाकुनै संकेतले हुने कार्डियक अरेस्टमा केही मिनेटमै मृत्यु हुन सक्छ । 

हार्ट अटयाकको समय पनि मुटु शरीरको बाँकी भागमा रगतको सञ्चार हुँदै गर्छ, तर कार्डियक अरेस्टमा मुटुले रगतको सञ्चार बन्द गर्छ । हार्ट अटयाकताका प्रभावित व्यक्ति होसमै हुन्छ, तर कार्डियक अरेस्टमा सास नचले बिरामी कोमामा जाने सम्भावना बढी हुन्छ । 

हार्ट अटयाकपछि कार्डियक अरेस्टको खतरा बढ्न सक्छ । कार्डियक अरेस्टको सबैभन्दा प्रमुख कारण हार्ट अटयाक हो । मुटुको रक्तनली बन्द हुँदा अक्सिजनको आपूर्ति हुँदैन । यसबाट रासायनिक अस्थिरता हुन्छ र मुटुको चालमा गडबडी उत्पन्न हुन्छ,। जसले कार्डियक अरेस्ट हुन सक्छ । ‘हार्ट अटयाक भएको समयदेखि नै मुटुको चालमा गडबडी हुने जोखिम उच्च हुन्छ,’ डा. ओममूर्ति भन्छन्, ‘र, यो प्राय: हार्ट अटयाक भएको पहिलो एक घण्टामा देखिन्छ ।’ कार्डियक अरेस्ट भएका बिरामीलाई सीपीआर गरेर अस्पताल लग्दा बाँच्ने सम्भावना बढ्छ । यस्ता रोगीलाई सीपीआर, समयमै डिफिब्रिलेटरद्वारा दिइने विद्युतीय सक, पेसमेकर आदि उपयोग गरेर जोगाउन सकिन्छ ।

कार्डियक अरेस्ट भए ?
यस्तो स्थितिमा तुरुन्त सीपीआर सुरु गरेर बिरामीलाई अस्पताल पुर्‍याउनुपर्छ । कार्डियक अरेस्ट हँुदा एकएक सेकेन्ड मूल्यवान् हुने भएकाले अलिकति पनि समय खेर फाल्नु हुँदैन । सीपीआरले गर्दा चिकित्सकीय सहयोग नपाएसम्मको अवस्थामा शरीरमा रगत र अक्सिजनको सञ्चार भइरहन्छ । 

अस्पतालमा मुटुलाई विद्युतीय झडका दिएर नियन्त्रित गरिन्छ । यस्तै, एससीएको बढी जोखिम भएकाहरूलाई बचाउनका लागि इम्प्लान्टेबल कार्डियोभर्टर डिफिब्रिलेटर (आईसीडी) लगाइन्छ । आईसीडीले दोस्रोपटक हुने सडन कार्डियक अरेस्टबाट मृत्यु हुने जोखिमलाई समेत कम गर्ने डा. ओममूर्ति बताउँछन् । 
निष्क्रिय धातु (इनर्ट मेटल) ले बनाइएको यो सानो यन्त्र छाती वा पेटको छालामुनि लगाइन्छ । यसको तारलाई मुटुसँग जोडिन्छ । यो यन्त्रमा भएको चिप (विद्युत्को एकीकृत परिपथ) ले मुटुको ढुकढुकीलाई अनुगमन गर्छ । 
मुटुको धडकन असामान्य हुन लाग्दा यो यन्त्रका माध्यमले मुटुलाई सामान्यत: ४० जुलको विद्युतीय 
झड्का दिएर सामान्य पारिन्छ । 

एससीए कसरी चिन्ने ?
सडन कार्डियक अरेस्टको सामान्यत: कुनै लक्षण वा चेतावनी हुँदैन । तर यसको मुख्य रूपमा तीन वटा संकेतमा हामीले ख्याल पुर्‍यायौं भने एमसीआर भएको हुन सक्ने सम्भावना पहिचान गर्न सकिन्छ । यसको पहिलो संकेत हो– कुनै व्यक्तिले एक्कासि होस गुमाउनु । प्रभावित व्यक्ति यसै कारणले लड्छ र तपाईंले हल्लाउँदा पनि कुनै प्रतिक्रिया दिँदैन । नाडी र रक्तचाप बन्द हुन्छ अनि शरीर र मस्तिष्कका अन्य भागमा रगतको आपूर्ति हुँदैन । प्रभावित व्यक्तिले सामान्य तरिकाले सास फेर्न सक्दैन । मुटु एक्कासि तीव्र गतिले धड्किन सुरु हुन्छ । 

एससीएको कारण
अमेरिकास्थित नेसनल हार्ट, लङ एन्ड ब्लड इन्स्टिच्युटका अनुसार भेन्ट्रिकुलर फिब्रिलेसन (भी–फिब) धेरैजसो एक्कासि हुने कार्डियक अरेस्टको कारण हो । भी–फिब इरिदमिया अर्थात् मुटुको असामान्य र अनियमित चालको एक प्रकार हो । भी–फिबमा मुटुको तल्लो कोठा सामान्य रूपमा धड्किँदैन । यो धेरै तीव्र गतिले र अनियमित रूपले कम्पन्न हुन थाल्छ । यस्तो हुँदा मुटुले अलिकति रगत पनि शरीरमा पम्प गर्न सक्दैन । भी–फिबमा केही मिनेटभित्रै उपचार नगर्दा प्राणघातक हुन्छ ।

यस्तै, मुटुको विद्युतीय प्रणालीमा आएको गडबडीले समेत एससीए उत्पन्न गर्न सक्छ । एससीए मुटुको विद्युतीय संकेत रोकिँदा वा धेरै कम हुँदासमेत हुन्छ । मुटुको मांसपेशीले मुटुको विद्युतीय संकेतप्रति प्रतिक्रिया नदिँदासमेत एससीए हुन सक्छ । केही रोग र अवस्थाले समेत एससीए हुन सक्ने विद्युतीय समस्या मुटुमा उत्पन्न गर्न सक्छ । उदाहरणका लागि, कोरोनरी हार्ट डिजिज, गम्भीर शारीरिक तनाव, केही वंशानुगत विकार र मुटुको संरचनात्मक परिवर्तनले समेत एससीए उत्पन्न हुन सक्छ । 

जोखिममा को ?
सडन कार्डियक अरेस्ट (एससीए) को जोखिम उमेर बढेसँगै वृद्घि हुन्छ । महिलाको दाँजोमा पुरुषलाई एससीए हुने जोखिम बढी हुन्छ । यस्तै उच्च रक्तचाप, दीर्घकालीन मृगौला रोग, मधुमेह, हार्टफेल लगायतका स्थितिमा एससीए हुने जोखिम बढी हुने गरेको डा. ओममूर्ति औंल्याउँछन् । कोरोनरी मुटु रोग एससीए हुने मुख्य जोखिम हो । मुटुको चालमा गडबडी (इरिदमिया) को चिकित्सकीय इतिहास भएकाहरू, परिवारमा कसैलाई एससीए भएकाहरू, हार्ट अटयाक, हार्टफेल भएकाहरूमा एससीए हुने जोखिम बढ्छ । ड्रग र मदिराको अत्यधिक उपयोग गर्नेहरूमा समेत एससीए हुने जोखिम बढ्छ । 
atulmishra7@gmail.com

प्रकाशित : मंसिर ९, २०७४ ०९:२८
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

हसन र अलीसँग जंगमको संगम

संगीत
गोकर्ण गौतम

काठमाडौं — हमारे दिल से मत खेलोखेलौना टुट जायगा जरा भी ठेस पहुँचे गीए सिसा टुट जायगा

गजल दुनियाँका दुई विख्यात हस्ती मेहदी हसन र गुलाम अलीका लागि गीत कम्पोज गर्ने अवसर जुरेको थियो, दीपक जंगमलाई, त्यो पनि युवावयमै । कसरी ? तीनै रोचक क्षणहरूको स्मरण :

हमारे दिल से मत खेलो

खेलौना टुट जायगा
जरा भी ठेस पहुँचे गी
ए सिसा टुट जायगा

नेपाली सांस्कृतिक टोलीसहित पाकिस्तानको कराँची पुगेका दीपक जंगमले यो गीत गाएर वाहवाही बटुले । त्यसको भोलिपल्ट त्यहाँका सांस्कृतिक विभागका निर्देशकले जंगमलाई भनेछन्, ‘खान साहेब तपाईंलाई भेट्न चाहिरहनुभएको छ ।’ जंगमले पत्याएनन् । पत्याइहाल्नु कसरी, ती खान साहेब अरू कोही नभएर ‘संहशा–ए–गजल’ (गजलका राजा) को उपमा पाएका मेहदी हसन खान थिए । जंगम अक्मकाएपछि निर्देशकले बेलिविस्तार लगाए । कुनै नेपाली कलाकारले मेहदीका गजल गाएर कराँचीवासीको मन जितेको खबर त्यहाँको चर्चित अखबार ‘डन’ ले छापेछ । त्यही पढेपछि मेहदीले भेट्न खोजेका छन् । जंगमले ‘नाइनास्ती’ गर्ने कुरै थिएन । आखिर पाकिस्तान जानुको एउटा मुख्य कारण मेहदीलाई भेट्नु नै त थियो । त्यही भएर उनका एक दर्जन गीत रियाज गरेका थिए । तर उनले मेहदीलाई भेट्न कष्टै गर्नु परेन, गायिकीको जादूले मेहदी आफैं खोज्दै आइपुगे । ३७ वर्षअगाडिको उक्त पल सम्झँदा जंगमको मुहारमा मुस्कान नाच्छ अझै पनि ।
गजलको लोकप्रियता विश्वव्यापीगरेको पहिलो श्रेय मेहदीलाई जान्छ ।
आफ्नो जमानामा पाकिस्तानी फिल्मको पाश्र्व गायनमा उनको प्रतिस्पर्धी कोही थिएन । जे गाउँथे, त्यही सर्वप्रिय हुन्थ्यो । आफ्नै पिता उस्ताद अजिम खानबाट संगीत सिकेका मेहदी नि:सन्देह ‘लिजेन्ड’ थिए । हो, त्यस्तो महान् कलाकार आफैंले भेटेका थिए, भर्खर २८ वर्ष टेक्दै गरेको ठिटो जंगमलाई । तर सामीप्यता संगीतले मात्र बढाएको रहेनछ । जंगम ‘नेपाली’ भएकाले मेहदीलाई अझ उत्साही बनाएको रहेछ । त्यसको आफ्नै गज्जबको कारण छ ।
यो प्रसंगचाहिँ भारत–पाक विभाजन हुनुअगावैको हो ।

मेहदी हसन

मेहदीका पिता राणा प्रधानमन्त्री जुद्धशमशेरको निमन्त्रणामा नेपाल आएका रहेछन्, गजल गाउन । पिताको साथमा फुच्चे मेहदी पनि थिए । चित्लाङसम्म जसोतसो आइपुगे । त्यहाँबाट फिटिक्कै हिँड्न सकेनन् । त्यही भएर उनलाई डोकोमा बोकेर काठमाडौं ल्याइएको रहेछ । भेटको केही मिनेटमै यही रिमरिम तर स्वर्णिम याद सुनाएका थिए मेहदीले । जंगम भन्छन्, ‘उहाँहरूलाई दरबारमा भव्य स्वागत गरिएको रहेछ । त्यही भएर खान साहेबलाई नेपाल भनेको संगीतको उच्च कदर हुने देश हो भन्ने छाप बसेको रहेछ ।’ पछि मेहदी गजल दुनियाँको बादशाह बने तर नेपाल आउने संयोग जुरेको थिएन । त्यति मिठो सम्झना बोकेको देशको कलाकारले आफ्नै गीत गाएपछि मेहदीलाई दोब्बर खुसी मिलेको थियो । जंगमको त झ्न के कुरा गर्नु ! कार्यक्रम सकिएपछि अरू कराँची घुम्न निस्किए, उनीचाहिं मेहदीकै साथ । त्यो पल यसरी सम्झछन्, ‘म संगीतको प्यासी थिएँ, उहाँ महासागर । त्यसैले एकाग्र भएर उहाँको अनुभव सुनें ।’ रियाज कसरी गर्ने, कति घण्टा गर्ने, आवाजको लेभल कति राख्ने ? जस्ता प्रश्नको ओइरो लगाएका थिए जंगमले । मेहदी मुस्कुराउँदै जवाफ दिन्थे ।
तर यो कुनै दुई संगीतकर्मीको सामान्य भेटझैं सीमित भएन । यसले नेपाल र पाकिस्तानबीचको सांस्कृतिक सम्बन्ध अझ सुमधुर बनाएन मात्र, त्यति अग्लो कदका गायकले नेपाली गीत गाए, त्यो पनि राजा महेन्द्रद्वारा रचित ।
यसरी जुरेको थियो त्यो अवसर :
जंगम कराँचीबाट फर्किएको तीन वर्षपछि अर्थात् ०४० सालमा नेपाल प्रज्ञा प्रतिष्ठानमा ‘साम–ए–गजल’ आयोजना गरियो, आकर्षणको केन्द्रमा थिए, मेहदी । उनले नेपाली गजल पनि गाउने इच्छा व्यक्त गरे । गीत छानियो, मविवि शाहको ‘कसरी बुझाउँm यो दिल...’ । सुरुमा यो गीतमा मेहदी आफैंले ट्युन भर्न खोजे तर उनलाई चित्त बुझेनछ । गीतको खास भाव पनि त बुझेका थिएनन् । त्यही भएर संगीतबद्ध गर्न मेहदी आफैंले छाने, जंगमलाई । भन्छन्, ‘मेहदीजस्तो महान् हस्तीका लागि एक–दुई दिनमै गीत तयार पार्नुपर्ने भएकाले डर लागेको थियो । धन्न ! उहाँले मेरो ट्युन रुचाउनु भयो ।’ यो गीत त्यसअगावै कोइलीदेवी, लिली सिंह र निर्मला देवीको स्वरमा रेकर्ड भइसकेको थियो फरक–फरक धुनमा । विडम्बनाचाहिँ ! मेहदीको आवाजमा स्टुडियो रेकर्डचाहिँ हुन सकेन । अहिले युट्युबमा भेटिने मेहदीको आवाज प्रज्ञा भवनमा भएको लाइभ कार्यक्रमको ‘रेकर्डेड भर्सन’ हो । जहाँ हार्मोनियम र तबला मात्र बजाइएको छ । मेहदीको नेपाल बसाइ ज्यादै छोटो र उनी आबद्ध म्युजिक कम्पनीसँग सम्पर्क हुन नसक्दा रेकर्ड गर्ने अवसर नजुरेको जंगमको भनाइ छ ।

मेहदी हसन, नारायणगोपाल, जंगमलगायत ।

तर मेहदी र नेपाली संगीतको सम्बन्धमा यही पूर्णविराम लागेन ।
‘साम–ए–गजल’ सकिएपछि मेहदीलाई गोरखा दक्षिण बाहु पहिलो दर्जा प्रदान गरियो । यत्रो सम्मान दरबारमा कुनै पनि विदेशी कलाकारले पाएको पहिलो अवसर थियो । राजा वीरेन्द्र र मेहदीको मित्रता कति गाढा भयो भने वीरेन्द्र पाकिस्तान जाँदा विमानस्थलमा स्वागत गर्न तत्कालीन पाकिस्तानी राष्ट्रपतिसँग मेहदी पनि पुगेका थिए । एक बसाइका क्रममा वीरेन्द्रले भनेछन्, ‘मेरी मिसेस (चाँदनी शाह) पनि शायरी लेख्छिन् । हजुरले गाउनुपर्‍यो ।’ जंगम सुनाउँछन्, ‘मेहदी साबले ‘हुन्छ’ भन्नुभएछ अनि संगीतकारमा चाहिं मेरो नाम लिनुभएछ । त्यतिबेलासम्म मलाई दरबारले चिनेको थिएन । उहाँले नै चिनाउनुभयो ।’ त्यसपछि चाँदनी शाहको १० वटा गीत छानियो । सुरुमा हिन्दी अनि उर्दूमा अनुवाद गरियो । गीत बोकेर जंगम कराँची नै गए, मेहदीको घरमा । ६ वटा गीत उतै रेकर्ड भयो तर अहिलेसम्म बाहिर आएको छैन । जंगमका अनुसार यी गीत रेडियो नेपाल र रेडियो पाकिस्तानसँग छ । नेपाल टेलिभिजनले भिडियो बनाउने वाचा गरेको थियो तर सबै कुरैमा सीमित भयो । तैपनि जंगमको आशा मरिसकेको छैन । भन्छन्, ‘ती गीत पब्लिकसम्म पुर्‍याउनु मेरो ‘ड्रिम प्रोजेक्ट’ हो ।’
एकातिर मेहदीको स्वरमा मविवि शाहको गीत स्टुडियो रेकर्ड गर्ने मेसो मिलेन, अर्कातिर रेकर्ड भएका चाँदनी शाहका गीत श्रोतासम्म पुगेनन् । यसको पीडा त छँदै छ । तर पनि संगीतकार जंगमलाई मन बुझाउने अर्को गतिलो कारण पनि छ । त्यो हो, मेहदीकै कारण उनले अर्का विख्यात गजल गायक गुलाम अलीसँग संगत गर्ने अवसर पाए । गुलाम अलीका लागि चार गीतमा संगीत दिए, सबै सदावहार लोकप्रिय छन् ।
यो प्रसंग हो, २०४१ सालमा गुलाम अली नेपाल आउँदाको । जतिबेला ‘चुपके चुपके रात दिन...’, ‘हंगामा...’ लगायतका गजलबाट उनले हंगामा मच्चाइरहेका थिए । हिन्दुस्तानी शास्त्रीय संगीत र गजलको सम्मिश्रण गरेर वाहवाही कमाएका गुलाम अली आफ्नो चमत्कारयुक्त स्वरले जोकोहीलाई लठ्ठै बनाउँथे । उनका धेरै हिट गजल भारतीय फिल्ममा समेत प्रयोग गरिएका छन् । मेहदीपछि गजलको दुनियाँमा ठूलो नाम छ, अलीको । यिनै गायक नेपाल आउँदा नेपाली गीत रेकर्ड गर्ने योजनामा थिएनन् मात्र, उतैबाट रचनाकार र संगीतकारको नामसमेत तय गरिसकेका थिए । रचनाकार मविवि शाह, संगीतकारचाहिँ दीपक जंगम । पाकिस्तानमै मेहदीले यी नाम सुझाएका रहेछन् उनलाई । त्यसैले त नेपालस्थित पाकिस्तानी दूतावासमा भेट्दा जंगमले आफ्नो परिचय दिनै परेन । बरु अली आफैंले सीधै सोधेछन्, ‘चार दिनमा चारवटा गीत बनाउन सक्नुहुन्छ ?’ जंगम हाँस्दै भन्छन्, “मैले ‘सक्छु’ भनें तर कुन–कुन गीत संगीतबद्ध गर्ने भनेर छानिएको समेत थिएन । त्यसैले घर पुगेपछि अलमलमा परें ।’
तैपनि पछि हट्ने गुञ्जायस थिएन । मविवि शाहको गीतिसंग्रह ‘फेरि उसैको लागि’ पल्टाएँ । चार गीत छानें । ‘लोलाएका ती ठूला तिम्रा दुई नजरले...’ कम्पोजिसन गर्न हार्मोनियम समाउँदा रातको ११ बजेको थियो । बिहान ३ बजे पूरा भयो । ६ बजे पद्मकन्या क्याम्पस पढाउन पुग्नुपर्ने । तर दिउँसोसम्म गुलाम अलीलाई कम्तीमा दुईवटा गीत सुनाउनुपर्ने । क्या फसाद ! त्यसैले त कलेज गए, विद्यार्थीलाई गृहकार्य दिए अनि कक्षा कोठामै कम्पोज गर्न थाले । २ घण्टामा त्यो पनि विद्यार्थीमाझ कम्पोज गरेको गीत अरू कुनै नभएर ‘किन–किन तिम्रो तस्बिर मलाई निको लाग्छ...’ थियो, जुन आज पनि हरेक उमेर समूहका श्रोताले उत्तिकै रुचाउँछन् । तेस्रो गीत थियो, ‘गाजलु ती ठूलाठूला आँखा...’ अनि चौथोचाहिँ ‘के छ र दिऊँ...’ ।
रेकर्ड गर्न जाँदा रेडियो नेपालमा गुलाम अलीको भव्य स्वागत गरिएको दृश्य जंगमले अझ बिर्सिएका छैनन् । हरेक गीत दुई घण्टा रियाज गरेपछि रेकर्ड गरिएको थियो, १ वैशाख २०४२ मा । जतिबेला जंगम ३२ वर्ष पुग्दै थिए । यी गीतले गुलाम अलीको नेपाली गायन अमर मात्र बनाएन, जंगम आमभन्दा अलग संगीतकारका रूपमा स्थापितसमेत भए । त्यति छोटो समयमा त्यति दिग्गज कलाकारका लागि त्यति सुमधुर गीत कम्पोज गर्नु चानचुने क्षमता हो र ?
जंगम आफैंलाई लाग्दोरहेछ, ‘संगीत यात्राको सुरुआततिरै मेहदी र गुलाम अलीजस्ता ठूला हस्तीसँग सहकार्य गर्न पाउनु र सफल हुनु साँच्चै भाग्यकोखेल हो ।’

प्रकाशित : मंसिर ९, २०७४ ०९:२८
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्