साहसी नेचर गाइड

विमल खतिवडा

काठमाडौं — चितवनको खैरहनी नगरपालिका १२ स्थित कुमरोजकी बिमिता भण्डारीले सौराहामा नेचर गाइडका रूपमा काम गर्न थालेको ६ वर्ष भइसक्यो । २३ वर्षीय उनले चितवन राष्ट्रिय निकुञ्जबाट लाइसेन्स निकालेर नेचर गाइड थालेकी हुन् । पाहुनालाई जंगल–वाक र जिप सफारी गराउनु उनको काम हो ।

जंगल वाकमा जाँदा भने गैंडा, बाघ, भालु र हात्तीले आक्रमण गर्ने डर हुन्छ । ‘पहिला डर लाग्थ्यो । अहिले बानी परिसक्यो,’ उनले भनिन् । उनको साथमा लौरो र दूरबिन हुन्छन् । ड्रेस बेग्लै हुन्छ । जंगल वाकमा बढीमा १२ जनासम्मको समूह निस्कन्छ । ‘यो पेसा रिस्की हो तर मलाई च्यालेन्जिङ काम नै मनपर्छ,’ उनले भनिन्, ‘कामबाट म सन्तुष्ट छु ।’ उनलाई परिवारले पनि राम्रो साथ दिइरहेको बताइन् ।
‘हात्ती र गैंडासँग जंगलमा पटकपटक जम्काभेट हुन्छ,’ सानैदेखि साहसी उनी भन्छिन्, ‘जनावरको आनीबानी थाहा भएकाले जोखिम मोलेर पर्यटकको सुरक्षा गर्दै आफ्नै गन्तव्यतिर लाग्ने गरेका छौं ।’ जंगल वाकमा पर्यटकको सुरक्षा गर्ने जिम्मेवारी गाइडको हुने भएकाले उनी निकै सचेत हुनुपर्छ । उनीसँगै अर्का एक सिकारु गाइड पनि पठाइएको हुन्छ । ‘जोखिमपूर्ण काम भएकाले मेरो उमेरका अरू केटी देखिएको छैन,’ साहसी छोरीका रूपमा घरमा पहिचान बनाएकी उनले बताइन् ।
गोरखा घ्याल्चोकका २६ वर्षीय आशिष रेग्मीले पनि सौराहामा नेचर गाइडका रूपमा काम गरेको १० वर्ष भयो । सिकारु गाइडबाट काम थालेका उनी पाहुनालाई कसरी जंगल वाक गराउने, कहाँ–कसरी चरा देखाउने, घुमाउने भन्नेबारे उनी जानकार छन् । नेचर गाइड बन्न निकुञ्जभित्र र आसपास पाइने चरा, वन्यजन्तु, सर्प, गोहीका बारेमा राम्रो ज्ञान हुनुपर्छ । ‘सिक्नै दुई वर्ष लाग्यो,’ ६ वर्षअघि नेचर गाइडको साइसेन्स लिएका उनले भने, ‘विद्यालयको पढाइ सकेपछि नातेदारसँग सौराहा आइपुगे । कसैले नगरेको केही भिन्न काम गरौं भनेर नेचर गाइड बनियो ।’
उनी कामप्रति खुसी छन् । ‘दुई घण्टादेखि ७ दिनसम्म जंगल वाकमा जाने पाहुना आउँछन् । उनीहरूलाई जनावर र चराहरू जानकारी दिनुपर्छ,’ उनले भने । सात दिन घुम्ने पर्यटक दिनमा जंगल वाक गर्ने र साँझ आसपासका होटल, रिसोर्ट तथा होमस्टेमा बस्छन् । ‘गत वर्ष बच्चासँगै एउटा गैंडा भेटियो । त्यसले आक्रमण गर्ने प्रयास गर्‍यो । त्यसबेला त अन्तिम दिन आएछ जस्तो लागेको थियो तर लौरोको सहारामा पाहुनालाई जोगाउँदै आफू पनि जोगिएँ,’ आफ्नो कामबारे आशिषले सुनाए ।
राप्ती नगरपालिका १ का प्रेमबहादुर बम्जन १२ कक्षा सकेपछि नेचर गाइड बनेका थिए । ‘पर्यटन सम्भावना भएको क्षेत्र भएकाले गाइड बनेको हो । आठ वर्षयता पर्यटकलाई घुमाउन–देखाउन सक्रिय उनले बने । ‘धेरैपल्ट गैंडासँग जम्काभेट भएको छ,’ उनले भने इन्काउन्टर भयो,’ २८ वर्षीय उनले भने, ‘वन्यजन्तुको व्यवहार थाहा भएपछि सुरक्षित हुन सकिन्छ ।’
खैरहनी नगरपालिका १२ का २३ वर्षीय सन्देश रेग्मी पनि नेचर गाइड बनेको चार वर्ष भयो । ‘विदेशीलाई आफ्नो गाउँ–ठाउँबारेमा जानकारी गराउँदै घुमाउन पाउँदा खुसी लाग्छ । अचेल यसैले व्यस्तता बढाएको छ,’ उनले भने । उनी भुवानी शंकर बहुमुखी क्याम्पसमा व्यवस्थापन संकायमा स्नातक चौथो वर्षमा अध्ययनरत छन् ।
‘जोखिम भए पनि काम राम्रो छ,’ सन्देशले भने, ‘साहसिक काम गर्न थालेपछि धेरैले मलाई चिन्छन् । त्यसैले पनि यसैमा रमाइरहेको छु ।’ अहिले नेचर गाइडका लागि सौराहामा व्यस्त रहने सिजन हो । पर्यटक बढेसँगै यहाँ नेचर गाइड बन्नेहरू पनि बढिरहेका छन् । एसएलसी पास गरेपछि नेचर गाइडको लाइसेन्सको परीक्षा दिन योग्यता पुग्छ । करिब ५ सयले नेचर गाइडको लाइसेन्सनिकाले पनि २ सय हाराहारी मात्र यसै काममा सक्रिय छन् । bimalnews@gmail.com

प्रकाशित : मंसिर १, २०७४ १०:१५
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT

नेपाली रोबोट

विजय तिमल्सिना

काठमाडौं — रोबोट मेकर गणेशविक्रम आले बालकुमारीस्थित आफ्नो ल्याबमा रोबोटको अनुसन्धान र परीक्षणमै दिन बिताउँछन् । दुई वर्षअघि नेपाली सेनाले उनीसँग सात लाख रुपैयाँमा बम डिस्पोजल रोबोट किनेपछि उनी चर्चित बनेका थिए ।

गत साता उनले सेनालाई आफ्नो अर्को रोबोट पनि बिक्री गरेका छन् । उनले बनाएको रोबोट सेनाले ३० लाख तिरेर किनेको हो । आफूले निर्माण गरेको रोबोट सेनालाई हस्तान्तरण गरेपछि आलेले भने, ‘यसले थप काम गर्न हौसला दिएको छ ।’


सेनालाई हस्तान्तरण गरेको दोस्रो रोबोट पहिलाको भन्दा उच्चस्तरीय भएको आलेको दाबी छ । भन्छन्, ‘यो बम डिस्पोजल रोबोट नेपालका लागि सुहाउँदो छ ।’ सेनाकै आवश्यकताअनुसार डिजाइन गरिएकाले यो बढी उपयोगी हुने आलेको विश्वास छ ।
रोबोटमा चार क्यामेरा जडान गरिएका छन् र ती सबै नाइट भिजन हुन् । यसको तौल करिब ५० केजी छ र दुई जनाले बोक्न मिल्ने गरी यसलाई डिजाइन गरिएको छ । रोबोटले १५ केजीसम्मको तौल बोकेर हिँड्न सक्छ भने २५ केजीसम्मको भार घिसार्न सक्छ । एकपटक चार्ज गरेपछि यसमा एक घण्टा ब्याट्री टिक्छ । आले र उनको समूहले यसलाई तीन महिनामा तयार पारेको हो ।


रोबोटलाई वायर र वायरलेस दुवै तरिकाले चलाउन मिल्ने उनले बताए । उनका अनुसार यसको रिमोटले ६ सय मिटर दूरीसम्म काम गर्छ । यसले बम डिस्पोज गर्दा टाढा बसेरसमेत काम गर्न सजिलो हुन्छ । यसमा जडान गरिएका चार क्यामराले खिचेको दृश्य तत्काल विभिन्न कोणबाट हेर्न मिल्छ । र, ३६ एक्स जुम गर्न मिल्ने व्यवस्था छ । रोबोटको स्पिडका लागि सात विकल्प छन् । यो रोबोट प्रतिघण्टा ६ सय मिटरसम्म दौडाउन मिल्छ । यसलाई २ मिटर अग्लो बनाउन सकिन्छ ।
विदेशमा बनाइएका रोबोट महँगो र बिग्रिएमा बनाउन झन्झटिलो हुने भएकाले आफूले निर्माण गरेको रोबोट बढी प्रभावकारी हुने आलेले बताए । ‘यो रोबोट अन्य बम डिस्पोजल रोबोटको तुलनामा हलुका पनि छ,’ उनले भने, ‘नेपाली सेनाको इन्जिनियरिङ विभागको माग र सुझावअनुसार रोबोट तयार गरिएको हो । बम डिस्पोज गर्दा आवश्यक पर्ने सुविधाहरू राखेर बनाएकाले यो प्रभावकारी हुन्छ भन्ने ठान्छु । यसलाई अझै अपग्रेड गर्न पनि सकिन्छ ।’


सेनाले २०७० साल चैतमा आयोजना गरेको मिलिटरी साइन्स एन्ड टेक्नोलोजी प्रतिस्पर्धामा प्रथम भएपछि आलेमाथि सेनाको आँखा परेको थियो । दुई वर्षअघि उनीसँग सेनाले पहिलोपल्ट रोबोट खरिद गरेको थियो । पहिलो पटक सेनाले आफ्नो देशमै बनेको बम डिस्पोजल रोबोटलाई विश्वास गरेपछि आले चर्चामा आएका थिए ।
तेह्रथुमका आलेले आफ्ना साथी यज्ञप्रसाद देवकोटा, उज्ज्वल कोइराला, श्रीकृष्ण र अर्जुन सिम्खडासँग मिलेर यो रोबोट तयार पारेका हुन् । अघिल्लो वर्ष माघबाट प्रोजेक्ट सुरु गरेका उनले वैशाखमा सकाएका थिए । त्यसयता केही समय उनले सेनाको सुझावअनुसार रोबोट मोडिफाई गरेका थिए र सेना आफंैले पनि परीक्षण गरेपछि मात्र खरिद गरेको हो ।
अब अन्य काम गर्न सक्ने रोबोट पनि बनाउन सकिने विश्वास भएको आले बताउँछन् । यसअघि इन्जिनियरिङका विद्यार्थीलाई रोबोट मेकिङबारे प्रशिक्षण दिएर पकेट मनी जुटाउने उनी अब रोबोट उत्पादनलाई व्यावसायिक बनाउने सोचमा छन् । ‘अब अरू काम गर्ने रोबोट बनाउने विचार छ,’ उनले भने, ‘आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्ससहितको रोबोट बनाउने योजना पनि बनाइरहेको छु ।’ 

 bjtimalsina@gmail.com

प्रकाशित : मंसिर १, २०७४ १०:१५
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT