सारथिमा सरर...

रात–बेरात, हुरी–झरी र चाड–बाडका बेला ट्याक्सी चालकले मनपरी असुल्ने भाडाबाट केही हदसम्म भए पनि मुक्ति दिएको छ सारथिले ।
स्वरूप आचार्य

काठमाडौँ — हेलो, म तपाईंको सारथि ।’यो आवाज कतै सुनिएको छ ?

काठमाडौं उपत्यकामा बसेर ट्याक्सी चढ्ने बानी परेकालाई भने यो आवाज पक्कै पनि नौलो होइन । यो आवाज ट्याक्सी चढ्ने नयाँ तरिकाको कल सेन्टरमा रहेका प्रतिनिधिको हो । हप्ताको सातै दिन र २४ घण्टा नै खुल्ने यो कल सेन्टरमा फोन गरेर ट्याक्सी बोलाउन सकिन्छ । आफ्नै घर–दैलोसम्म नै ट्याक्सी आइपुग्छ र भनेको गन्तव्यमा छोडिदिन्छ पनि ।


लाग्छ, यसको अतिरिक्त शुल्क पनि त लिन्छ । तर त्यसो होइन, यो सबै सुविधा लिएबापत आफूले चढेको ठाउँबाट ओर्लिने ठाउँसम्ममा ट्याक्सीको मिटरमा उठेको पैसामात्रै तिरे पुग्छ । नौ महिनायता काठमाडौं उपत्यकावासीलाई ट्याक्सी चढ्नुको नयाँ शैली सिकाइरहेको एउटा स्टार्टअप कम्पनी हो– सारथि । यस कम्पनीको नामले नै वास्तवमै कामलाई अर्थ्याउँछ ।

Yamaha


दुई साथी मिलेर सुरु गरेको सारथिले धेरै उपत्यकावासीलाई आफ्नो गन्तव्यमा सुरक्षित पुर्‍याइसकेको छ । ट्याक्सी धनी, चालक र यात्रुबीच रहेको वैमनस्यता हटाउँदै यात्रालाई सुलभ, सुरक्षित र आरामदायी बनाउने सोचका साथ खुलेको कम्पनी आफ्नो वाचालाई हालसम्म पूर्ण रूपले पालना गरेको छ । रात–बेरात, हुरी–झरी र चाड–बाडका बेला ट्याक्सी चालकले मनपरी असुल्ने भाडाबाट केही हदसम्म भए पनि मुक्ति दिएको छ सारथिले ।


डिजिटल मार्केटिङमा पोख्त रवि सिंघल र अटोमेसन सफ्टवेयर बनाउन माहिर प्रकाश न्यौपानेले त्यो गरेर देखाइदिएका छन्, जुन धेरैका लागि फलामको चिउरा साबित भएको थियो । उनीहरूले भने जुन जोश र आँटले यसलाई सफलता उन्मुख बनाए त्यो देखेर ट्याक्सी व्यवसायलाई नजिकबाट बुझेकाहरूको सेखी झरेको छ । ‘हामीले नयाँ केही गरेकै होइनौं,’ कफीको चुस्कीसँगै मीठो मुस्कान साथ रविले भने, ‘यस्ता कम्पनी हामीभन्दा अघि पनि थिए, हामी पछि पनि खुलेका छन् । हामीले त ती कम्पनीहरू खुल्नु र बन्द हुनुको रहस्य खोजेर त्यसलाई सुधार गरेर अगाडि बढेका मात्रै हौं ।’


रविका अनुसार ट्याक्सीमा सबैले सहज यात्रा गर्न पाऊन् भनेर सुरु भएको सोचले नै सारथिको रूप लिएको हो । ‘हामीले कम्पनी सुरु गर्नुअघि ६ महिनामा २५ हजार मानिससँग गफ गर्‍यौं । जसमध्ये ६० प्रतिशत ट्याक्सी ड्राइभर थिए, ३० प्रतिशत ट्याक्सी धनी र १० प्रतिशत यात्रु,’ उनले भने, ‘त्यही गफले नै हामीलाई आजको दिनसम्म हिँड्ने बाटो पहिल्याउन सिकायो ।’


ड्राइभरलाई ‘ठग’ उपनामबाट छुटकारा, ट्याक्सी धनीलाई दिनहुँ ड्राइभरसँग भाडाका लागि गर्नुपर्ने रडाकोबाट मुक्ति र यात्रुलाई मिटरमा सहज–सुविधाजनक यात्रा चाहिएको थियो । ‘हामीले केवल चालकलाई सम्मानजनक नाम, ट्याक्सी धनीलाई एकमुष्ट मासिक भाडा र यात्रुलाई भनेको ठाउँमा मिटरमा जाने ट्याक्सीको व्यवस्था मात्र गरेका हौं,’ रविले भने, ‘हाम्रा उपभोक्तहरूको कुरा छिनछिनमा फेरिन्छन् । एपबाट बोलाउँदा समयमा आएन भने यात्रुको सोच फेरिन बेर लाग्दैन । त्यसैले हामीलाई अहिले पनि कल सेन्टरबाट मोबाइल एपमा जान डर लाग्छ ।’


उनको बुझाइमा कल सेन्टरमा आउने अनेक प्रकारका फोनले यात्रुलाई कहाँ कस्तो समयमा धेरै ट्याक्सीको आवश्यकता हुन्छ भन्ने डाटाबेस तयार पार्न मद्दत पुगेको छ भने अर्कोतर्फ उनीहरूका व्यवहारबारे पनि धेरै कुरा थाहा भएको छ । रविका अनुसार सुरुमा ट्याक्सीको सबै व्ययभार कम्पनीले नै बेहोर्ने गरे पनि अहिले त्यसलाई परिवर्तन गरेर ‘रेभेन्यु सेयरिङ’ मोडल सुरु गरेको छ । ‘अब हामीकहाँ कुनै पनि ट्याक्सी आबद्ध हुन सक्छ,’ उनले भने, ‘हामीले यात्रुलाई दिन चाहेको सुविधा र गुणस्तरमा भने सम्झौता गर्न पाइन्न ।’


उनका योजना भनेकै काठमाडौंमा गुड्ने धेरै ट्याक्सीलाई आफ्नो कम्पनीमा जोड्नु र कुनै पनि यात्रुको यात्रालाई सहज बनाउनु नै हो । ‘हामी विभिन्न रेभेन्यु सेयरिङ मोडलमा ट्याक्सीहरूसँग सम्झौता गर्छौं,’ उनले भने, ‘हामीसँग सम्झौता गरे पनि आफ्नो तरिकाले ट्याक्सी चलाउन पाइन्छ । तर ट्याक्सीमा एकपटक हाम्रो सिस्टम अन गरेपछि भने हाम्रो कम्पनीको नियमसँग सम्झौता हुँदैन ।’


उनका अनुसार हाल दिनमा सारथिको कल सेन्टरमा पाँच हजार बढीले ‘ट्याक्सी चाहियो’ भनेर कल गर्छन् । जसमध्ये मात्र १५ सय जतिलाई कम्पनीले ट्याक्सी उपलब्ध गराउन सकेको छ । त्यसैले पनि अधिक ट्याक्सी आफ्नो सिस्टममा आबद्ध हुन् भन्ने उनको चाहना रहेको छ ।


‘एकपटक म र प्रकाश दरबारमार्गमा उभिरहेका थियौं । हाम्रा अगाडि एकजनाले ट्याक्सी रोके र बार्गेनिङ गर्न थाले,’ रविले भने, ‘ट्याक्सीले धेरै नै भने छ क्यारे १ उनले ‘लाने भए मिटरमा लग नत्र सारथि बोलाउँछु’ भने । ट्याक्सी मिटरमै गयो । हाम्रो मन गर्वले ढक्क फुल्यो । हामीले चाहेकै त्यही त हो ।’ उनले थपे, ‘यस्ता यात्रुले कल सेन्टरमा फोन गर्दा ट्याक्सी दिन सकिएन भनेचाहिँ दु:ख लाग्छ । त्यसैले हाम्रो सञ्जाल अझै बढाउनु छ ।’


उनका अनुसार अहिले सारथिको पूर्ण नियन्त्रणमा ४२ वटा ट्याक्सी छन् भने १ सय बढी ट्याक्सीमा सिस्टम जडान गरिएको छ । ट्याक्सीको संख्या बढेसँगै यो साताबाटै सारथिले मोबाइलबाटै गाडी बोलाउन मिल्ने गरी एप सार्वजनिक गर्दै छ । त्यसपछिको कम्पनीको योजना भने काठमाडौंको ट्राफिक छल्दै मोटरसाइकलको सवारी पनि छ ।

Esewa Pasal

प्रकाशित : वैशाख १४, २०७५ १०:५०
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

आफ्नै प्रोजेक्ट

विमल खतिवडा

काठमाडौँ — लाहुरेका हुर्किसकेका सन्तान भनेपछि दिमागमा आइहाल्छ– हङकङको आईडीवाला वा बेलायती रातो पासपोर्ट बोक्ने । यी सवाल कटारी, उदयपुरका निबन राईमा भने लागू हुन्न । हङकङमा जन्मिएका उनी अचेल सूर्यविनायक, भक्तपुरमा कुखुरा स्याहार्नै व्यस्त छन् ।

आठ रोपनी जग्गा भाडामा लिएर निबनको समूहले चौध महिनाअघि जिम्वाल फार्म खोल्दै कुखुरा पालन थालेको हो । काठमाडौंबाट १५ किमि टाढा रहेको फार्ममा अण्डा पार्नका लागि प्रख्यात लेयर्स प्रजातिका कुखुरा पालेका छन् । हाल करिब ५ सय कुखुरा छन् । कुखुराको संख्या ३ हजार पुर्‍याउने जिम्वाल प्रोजेक्टको योजना छ । टर्की पाल्नका लागि पनि खोर बनाइसकेको छ । बजारमा उच्च माग रहेको ‘लोकल कुखुरा’ पाल्ने तयारी पनि थालिएको छ ।


जिम्वाल प्रोजेक्टका प्रमुख निबनको खास रुचि आईटीमा थियो । उनले पाँच वर्ष पायोनियर सोलुसन्समा काम पनि गरे । त्यहाँ बिजनेस एनालिस्ट हुँदै प्रोजेक्ट म्यानेजरसम्म भए । कमाइ पनि आकर्षक थियो । उनले पायोनियर सोलुसन्सको डेन्भर, अमेरिकास्थित कार्यालय पुगेर पनि तीन महिना काम गरे । उनी अमेरिका जाँदा परिवार पनि दंग थियो–अब उतै बस्ला र डलर कमाउँलान् भनी । लाहुरेका अधिकांश सन्तान हङकङ डलर र बेलायती पाउन्ड नभए अस्ट्ेरलियन र अमेरिकी डलर कमाउन विदेशिने गर्छन् । निबन पनि चाहेको भए अमेरिकातिरै बस्न सक्थे तर उनले त्यसो गरेनन् ।


‘आफ्नै देशमा केही नौलो काम गरौं भन्ने सोच पहिलादेखिकै थियो । अन्तत: त्यसैले व्यवसायी बनायो,’ ३२ वर्षीय निबनले भने । उनले कोटेश्वरमा तीन वर्ष रेस्टुराँ पनि चलाए । रेस्टुराँ बेचे । रोयल एन्फिल्ड पनि बेचे । त्यसको रकम उनले कुखुरा फार्ममा लगानी गरे । कोटेश्वरमा बसिरहेका उनी हरेक दिन एक्सेल होन्ड हाँक्दै फार्म पुग्छन् ।
शंकरदेव क्याम्पसबाट बीबीए गरेका निबनले इन्भेस्टमेन्ट बैंकमा इन्टर्नसिप गरेका थिए । उनलाई जागिरको प्रस्ताव पनि गरिएको थियो । ‘बैंकमा जागिर खानै मन लागेन,’ फार्मबाट आठ महिनायता अण्डा बिक्री गरिरहेका उनले भने, ‘अमेरिका जाँदा मैले केही गर्छ भनी परिवारमा खुसी छाएको थियो । फर्कंदा निराश भए । जब हामी राम्रो पढ्छौं, बुझ्ने हुन्छौं तब राम्रो काम गरेर देशलाई रिटर्न दिने बेला विदेश पलायन हुन्छौं । यहाँ युवालाई खोज्दा भेट्नै गाह्रो छ, देशै लाहुर गएको अवस्था छ । मलाई भने विदेश मोह कहिल्यै भएन ।’
अण्डाको उत्पादन वृद्धि गरेपछि आफैं कोल्ड स्टोर खोल्ने सोच पनि छ उनको । ‘परीक्षणका रूपमा यो व्यवसाय सुरु गरिएको हो । सफल भइरहेको छ । अब यसमा लगानी थप्दै जानेछौं,’ निबनले भने । कच्ची सडकमात्र विस्तार भएको ठाउँमा फार्म सुरु गरेका उनी चल्तीमा रहेको भन्दा भिन्न तरिकाले कुखुरा पालन गरेको बताउँछन् । इन्टरनेट पनि नचल्ने स्थानको फार्ममा खोरभित्र र खुला रूपमा कुखुरा पालिएको छ ।


‘विकसित देशमा त्यहींका नागरिकले देशलाई समृद्ध बनाएका हुन्,’ संगीतका सौखिन निबनले भने, ‘हामी हातमा राम्रो सीप हुँदा र उमेर छँदा विदेशमा काम गर्न जान्छौं । त्यही सीप र उमेर स्वदेशमै उपयोग गर्ने हो भने हाम्रो देश विकसित बन्दैन र ?’

जितपुरको स्ट्रबेरी
सुनाकोठीका यमन श्रेष्ठ १३ वर्ष अमेरिका बसे । उतै एमबीए गरे । नेपाल फर्किएको साढे ५ वर्ष भयो । स्वदेश फर्किएपछि उनी कलाकार बने । चर्चित कलाकार मदनकृष्ण श्रेष्ठका छोरा यमनले पनि बुबाकै बाटो समाते । उनी आफैं हास्य टेलिफिल्मको कथा लेख्छन्, अभिनय गर्छन् र गीत गाउँछन् पनि । अहिले भने उनी कलासँगै किसान पनि बनेका छन् ।
बालाजुबाट करिब सात किमि उत्तरतिर जितपुर फेदीमा यमनले साथी मन्दिर श्रेष्ठसँग मिलेर स्ट्रबेरी (ऐंसेलु) खेती सुरु गरेका छन् । उनीहरू कलेजदेखिकै साथी हुन् र अहिले व्यावसायिक साझेदार । मन्दिरले तीन वर्षअघि ककनीमा स्ट्रबेरी परीक्षणका रूपमा लगाएका थिए । त्यो सफल भएसँगै उनीहरू व्यावसायिक खेतीका लागि अगाडि बढेका हुन् ।
धेरैले अंग्रेजी नयाँ वर्ष २०१८ मनाइरहँदा यमन र मन्दिर भने काठमाडौंको भीड छिचोल्दै जितपुर फेदीतिर उक्लिरहेका थिए । नयाँ वर्षकै अवसरमा टनेल बनाएर पाँच हजार स्ट्रबेरीका बिरुवा लगाए । टनेल आवश्यक नभए पनि ढिला भइसकेकाले त्यसो गरिएको उनीहरूले बताए । स्ट्रबेरीको बिक्री सुरु भइसकेको छ । उनीहरूलाई बजारको माग पूरा गर्न भ्याइनभ्याई छ । उनीहरूले दुई रोपनीमा स्ट्रबेरी र तीन रोपनीमा फूल खेती गरिरहेका छन् ।


‘स्ट्रबेरी अलि उचाइमा मात्र हुन्छ । जितपुरमा खेती हुनेमा शंका थियो । त्यसैले परीक्षण गरिएको हो । यसमा हामी सफल भयौं,’ भोटाहिटीका ४१ वर्षीय मन्दिरले भने । उनका अनुसार समुद्री सतहबाट २४–२५ सय मिटरको उचाइमा र चिसो ठाउँमा स्ट्रबेरी खेती गरिन्छ । तर १४ सय मिटरमा रहेको जितपुरमै उनीहरूको परीक्षण सफल भयो । दैनिक करिब २५ केजी स्ट्रबेरी उत्पादन गर्न थालिसकेका मन्दिरले भने, ‘स्ट्रबेरी फल्न थालेपछि हामीले फेसबुकमा फोटो राखेका थियौं । त्यसपछि त फार्ममा हेर्न आउने र माग गर्नेको संख्या चुलियो । बजारमा दैनिक ५ सय केजी स्ट्रबेरीको माग छ । हामीले पूरा गर्नै सकेका छैनौं ।’ फार्मलाई औपचारिक नाम दिन पनि भ्याइनसकेका उनले अब लगानी थप्ने पनि बताए ।
यमन र मन्दिरले भदौबाट गोदावरी, भक्तपुर र साँखुमा स्थानीय किसानसँग मिलेर नमुना फार्मिङ गर्ने सोचाइ बनाएका छन् । ‘स्ट्रबेरी महँगो हुन्छ भन्ने आम बुझाइ छ,’ ४२ वर्षीय यमन भन्छन्, ‘यो सोच बदलेर स्ट्रबेरीलाई म:मकै मूल्यमा सबैले खान सक्ने बनाउन चाहन्छौं ।’ लगाएको ६० दिनमा स्ट्रबेरीको फल टिप्न सुरु हुन्छ । उनीहरू रोजगार दिएर उत्पादन पनि बढाउने योजनामा छन् । र, सीप अरूलाई पनि सिकाउन चाहन्छन् ।


‘जो स्ट्रबेरी खेती गर्न चाहन्छन्, उनीहरूलाई विधि सिकाएर पठाउने सोच छ, जसबाट उनीहरूले आम्दानी गर्न सकून्,’ २५ वर्षयता फ्लोरिकल्चरमा सक्रिय रहेका मन्दिरले भने । पढे–लेखेका युवाले खेती गर्नु हुन्न भन्ने मानसिकता पनि बदल्न चाहेको उनले बताए । यमन र उनले स्ट्रबेरी खेतीका लागि निकै होमवर्क गरेको बताए । उनीहरूले फूल खेतीमा पनि निकै मिहिनेत गरिरहेका छन्। फूल नयाँ वर्षको सुरुसँगै बजारमा आएको छ ।

bimalnews@gmail.com

प्रकाशित : वैशाख १४, २०७५ १०:५३
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT