सगरमाथा र शेर्पाहरू

केही सहयोग चाहियो भने अपरिचित मानिससमेत तयार हुने । त्यस्ता मानिस र समाज सायदै भेटिन्छ । मलाई त अर्कै दुनियाँमा पुगेजस्तो भयो ।
कान्तिपुर संवाददाता

काठमाडौँ — भारतकी १७ वर्षीया शिवांगी पाठकले चार महिनाअघि विश्वकै सर्वोच्च शिखर सगरमाथा आरोहण गरेकी थिइन् । यी कान्छी आरोहीका नेपाल अनुभवबारे सुरेशराज न्यौपाने लेख्छन् :

घाँटीमा रुद्राक्षको माला । ‘काठमाडौंको पशुपतिनाथ मन्दिरको प्रसाद’ कुराकानीको सुरुमै आफूले लगाएको माला देखाउँदै उनले भनिन् । भारतको हरियाणा, हिसारकी शिवांगी पाठक । कसरी गाँसियो १७ वर्षीय भारतीय किशोरीको नेपाल र काठमाडौंसँग सम्बन्ध ?


शिवांगीमा सानैदेखि अरूभन्दा केही फरक गर्ने रहर थियो र केही साहसिक पनि । हिमाल चढ्ने काम सबैभन्दा फरक र साहसिक लाग्न थाल्यो उनलाई । विस्तारै हिमालका बारेमा चासो दिन थालिन् । त्यसमा आधारित सिनेमाहरू खोज्दै हेर्न थालिन् । तब बल्ल उनले थाहा पाइन्, हिमालहरूको त आरोहण पनि हुन्छ भन्ने । ‘तेन्जिङ र हिलारीका बारे पनि थाहा पाएँ । त्यसपछि त मनमा एउटा अठोट नै बनाएँ एभरेस्ट चढ्ने,’ उनले सम्झिइन् । अनि उनले आफ्नो निष्कर्ष सुनाइन्– बाआमालाई सगरमाथा चढ्ने ।

Yamaha


न हिमाल चढेको अनुभव छ न कुनै तालिम । एकैपटक विश्वको सबैभन्दा अग्लो हिमाल चढ्ने छोरीको कुरा सुनेर उनीहरूलाई पत्याउन गाह्रो भयो । सुरुमा सम्झाए र हप्काए पनि । तर, बाबुआमाको केही लागेन, शिवांगीले जितेरै छाडिन् । मंसिर २०७३ को उक्त निर्णयसँगै सुरु भयो ‘मिसन सगरमाथा’ । त्यतिबेलासम्म उनीसँग आरोहणको आधारभूत ज्ञानसमेत थिएन । त्यसैले उनी दार्जिलिङ, सिक्किम, जम्मु–कश्मीर, लद्दाकलगायतका ठाउँहरूमा तालिम लिन पुगिन् ।


करिब दुई वर्षको तयारीपछि शिवांगी गत वर्ष १८ चैतमा काठमाडौं ओर्लिइन् । काठमाडौं पुगेको केही दिनमै आरोहणसम्बन्धी एजेन्सीले उनका लागि दुई जना शेर्पा खटाइदियो दावा र नोर्बु । सगरमाथा चढ्ने मिति तय भयो, ३१ वैशाख २०७५ । आरोहणबारे जिज्ञासा राख्नासाथ उनको मुहारमा बेग्लै खुसी झल्कियो । लुक्ला विमानस्थल विश्वकै सबभन्दा डरलाग्दो भन्नेचाहिँ सुनेकी थिइन् उनले । लुक्लामा अवतरण गर्दाको अनुभवले त्यस्तै भएको उनले सुनाइन्, ‘जहाजले ग्राउन्ड छोएर केहीबेर गुडेपछि सिधै भित्तामा ठोकियो जस्तो भयो । तर, अचानक अर्कोतर्फ मोडिँदा निकै खुसी भएँ ।’


लुक्लामा दुई दिन बसेपछि शिवांगीको टिम उकालो लागे । बाटोमा पर्ने नाम्चे बजार र त्यहाँको सम्पन्नता देखेर उनलाई अहिले पनि ईष्र्या जाग्छ, ‘त्यति उचाइमा पनि त्यस्तो सुन्दर र विकसित सहर । त्यहाँ नपाउने कुरा के पो छ होला र १ त्यस्तो उचाइमा पनि हरेक सुविधा ।’ त्यसैगरी आधारशिविरतर्फ उक्लिँदाका रमाइला क्षणहरू सम्झिँदा पनि शिवांगीलाई अहिले बेग्लै आनन्द मिल्छ, ‘एउटा बेग्लै र सुन्दर दुनियाँ ।’


तर, खुम्बु आइसफल तरिसक्दा केही असहज परिस्थिति सिर्जना भयो । पहिलो शिविर पुग्दा नपुग्दै उनलाई असहज हुन थाल्यो । कमजोरी त आधारशिविर छाडेदेखि नै सुरु भएको थियो । ‘त्यतिबेला मेरा सपना हेर्दाहेर्दै टुट्न थाले भन्ने अनुभूति भएको थियो । माथि उक्लिएँ भने बाँचेर फर्कने सम्भावना थिएन । यति नजिक आएर पनि फर्किउँ कसरी ? त्यस्ता प्रश्न मनमा खेल्न थालेको थियो’ उनले भनिन् । बिरामी भएपछि एजेन्सीले पनि फिर्ता हुन भनिसकेको थियो । तर, शेर्पा ‘दाइ’ हरूलाई ‘बहिनी’ को आत्मविश्वासमाथि भरोसा थियो । उनीहरूले शिवांगीकै लागि पहिलो शिविरमै एक दिन आराम गर्ने निर्णय गरे र शिखरमा पुग्ने मिति एक दिन पर सारे । भोलिपल्ट उनको स्वास्थ्यमा निकै सुधार भयो । त्यसपछि उनीहरू जोस–जाँगरसहित अगाडि बढे ।


१ जेठ, आरोहणको निर्णायक दिन । त्यस दिन बिहान ६:४० बजे शिवांगीको टोली तेस्रो शिविरबाट माथि उक्लियो । उनीहरू चौथो शिविर पुग्दा साँझको साढे ६ बजिसकेको थियो । २ जेठ २०७५ बिहान ८:२१ बजे शिवांगीले बुनेको आफ्नो खुसीका लागि केही फरक गर्ने सपना साकार भयो । साथै त्यही क्षणमा उनी भारतकी सबैभन्दा कान्छी सगरमाथा आरोही पनि बनिसकेकी थिइन् । ‘मेरो जीवनको एउटा ठूलो लक्ष्य र सपना साकार भएको क्षण थियो त्यो,’ आरोहणका तस्बिरहरू पल्टाउँदै भनिन् ।


शिखरमा पुग्नासाथ सबैभन्दा पहिले आफ्नो देशको झन्डासँग र पछि दावा र नोर्बुले ल्याएको नेपालको झन्डा लिएर फोटो खिचाएकी थिइन् । अनि नियाल्न थालिन् वरिपरि । ‘समुद्रमा जता हेर्‍यो त्यतै समुद्र देखिएजस्तै त्यहाँबाट हेर्दा चारैतिर हिमालै हिमाल । सानादेखि ठूलासम्म । मनास्लु, कञ्चनजंघा,’ करिब ४० मिनेट शिखरमा बस्दाको क्षण सम्झँदै भनिन्, ‘ल्होत्से त छेउमै रहेछ । यसो हेर्दा उफ्रिएर त्यहाँ जाउँजस्तो, त्यति नजिक ।’


सगरमाथा शिखरमा पुग्नुभन्दा पनि ओर्लनु थप कठिन मानिन्छ । उनलाई त्यस्तै भयो । अक्सिजनको सिलिन्डर रित्तिँदै थियो । शरीर कमजोर बन्दै गएको थियो । चाँडोभन्दा चाँडो उनीहरूलाई चौथो शिविर पुग्नु थियो । हिलारी स्टेप सुनेजस्तै गाह्रो लाग्यो उनलाई । ‘त्यतिबेला मलाई निकै डर लागेको थियो । जिउँदै फर्किन सक्दिन भन्ने भएको थियो तर, सकिनसकी दावा दाइलाई पछ्याएँ,’ उनले सम्झिइन्, ‘चौथो शिविर पुगेपछि मात्र ढुक्क भएँ ।’


करिब दुई महिनापछि स्वदेश फिर्दा शिवांगीसँग सगरमाथा आरोहणको कीर्तिमानसँगै नेपालसँग जोडिएका अन्य थुप्रै लोभलाग्दा ‘याद’ हरू पनि साथमा थिए । नेपालको प्राकृतिक सुन्दरता, काठमाडौं सहर र शेर्पा ‘दाइ’ हरूबाट विशेष रूपमा प्रभावित भएको शिवांगी स्विकार्छिन् । उनलाई दिल्लीबाट त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल ओर्लेको केही घण्टामै काठमाडौंले लोभ्याउन थालिसकेको रहेछ । गुडगाँवकी यी किशोरी त्यसअघि न कहिल्यै नेपाल गएकी थिइन् न उनलाई नेपाल र काठमाडौंका बारेमा खासै जानकारी नै थियो । कतिसम्म भने उनलाई नेपालमा पाउन गाह्रो हुन्छ। त्यसैले चाहिने जति सबै सामान लिएर जानुसमेत भनिएको रहेछ । ‘म त चकित भएँ । पर्वतारोहणसम्बन्धी सामानहरू त त्यहाँ नपाउने केही रहेनछ । त्यो पनि एकसे एक अन्तर्राष्ट्रिय ब्रान्डका । मूल्य पनि उस्तै । किन होला नेपालका बारेमा त्यस्तो गलत प्रचार गरिएको ?’ उनले आश्चर्य व्यक्त गरिन् ।
ठमेलको बसाइ र पशुपतिनाथ दर्शनको क्षणलाई पनि उनी जीवनकै अविस्मरणीय मान्छिन् । ‘भगवान्कै समीपमा पुगेजस्तो । जताततै पूजा भइरहेको । भक्तजनहरूको भीडा । मन्दिरको अगाडि रहेको भगवान् शिवको बाहन नन्दीको ठूलो मूर्ति देखेर निकै रमाइलो लाग्यो,’ आफूले लगाएको रुद्राक्ष देखाउँदै भनिन् । यसबाहेक काठमाडौंको ‘कुल’ साँझले पनि उनलाई बेग्लै आनन्द दिएछ । दरबार मार्गमा राति अबेरसम्म पनि निष्फिक्री सयर । महिला र युवतीहरू मध्यरातमा पनि निर्बाध ढंगले घुमिरहेको देखेर उनलाई सुरुमा त विश्वास नै भएन । त्यस्तो लाग्नु स्वाभाविक पनि थियो । किनकि उनको देश भारत अझ दिल्लीमा त्यसरी हिँड्ने कल्पना पनि गरिँदैन । गाडीको हर्न पनि करिब शून्य बराबर ।


‘केही सहयोग चाहियो भने अपरिचित मानिससमेत तयार हुने । त्यस्ता मानिस र समाज सायदै भेटिन्छ,’ शिवांगीले नेपाल अनुभव सुनाइन्, ‘मलाई त अर्कै दुनियाँमा पुगेजस्तो भयो ।’ आरोहणका तस्बिर केलाउने क्रममा आफ्ना शेर्पा दाइहरूप्रति मात्र होइन, सम्पूर्ण शेर्पाहरूप्रति आफ्नो श्रद्धा र सम्मान रहेको उनले बारम्बार दोहोर्‍याइन् ।


‘सगरमाथा चढ्नका लागि त उहाँहरू भगवान्को दूत नै हो । आरोहण गर्न सक्ने र नसक्ने उहाँहरूकै हातमा हुन्छ । उहाँहरूमा जसरी भए पनि सफल होस् भन्ने भावना रहेको पाइयो,’ आफ्नो सफलताको श्रेय शेर्पाहरूलाई दिँदै भनिन्, ‘२० केजी बढीको भारी बोकेर सामान्य अवस्थाजस्तै हामीसँग बोलिरहेका थिए। मैले त तपाईंहरू मान्छे होइन, अर्कै ग्रहको प्राणी भन्थें ।’
दावा र नोर्बु दुई ‘दाइ’ को साथ त उनका लागि विशेष रह्यो । उक्लँदै जाँदा उनी कहिलेकाहीँ हतास पनि भइन् । तर, दावा र नोर्बुले शिवांगीको हौसलालाई डगमगाउन दिएनन् । पहिलो शिविरमा बिरामी हुँदा शेर्पा दाइहरूले गरेको हेरचाह त उनी कहिल्यै भुल्न नसक्ने बताउँछिन् । ‘त्यतिबेलामा निर्णय लिन कम्ती गाह्रो थिएन । तर, उहाँहरूले मलाई हरेस खान दिनुभएन ।’ शिवांगीले सुनाइन्, ‘त्यो बेला दाइहरूले मेरो आमाकै भूमिका निभाउनुभयो ।’


‘आफ्नी बहिनी र छोरीलाई जस्तै ख्याल गर्नुहुन्थ्यो । मलाई राति निद्रा लागेन भने आमाले जस्तै सुताउनु हुन्थ्यो,’ उनले भनिन् । उक्लिँदै जाँदा शिवांगीलाई खान मन लाग्न छाडेको थियो । तर, दाइहरूले उनलाई फकाएर हुन्छ कि थर्काएर सकेसम्म खुवाउने कोसिस गर्थे । उकालो हिँड्दा प्यास लागेपछि चिसो पानी पिउन खोज्दा बिरामी परिन्छ भनेर उनलाई हप्काउँथे उनीहरू ।


पहिलो शिविरमा छुटेका सामान लिनका लागि दावा र नोर्बुलाई फेरि माथि उक्लिनुपर्ने भएपछि आधारशिविरबाटै छुट्टिनुपर्‍यो यी ‘दाजु–बहिनी’ लाई । किनकि शिवांगीको काठमाडौं फर्कने कार्यक्रम यसअघि नै तय भइसकेको थियो । एकाएक छुट्टिनुपर्दा तीनै जनाका गह भरिएर आए । ‘आफ्ना अभिभावकबाट छुट्टिएको जस्तो भयो मलाई,’ शिवांगीले भनिन्, ‘खोइ के मोहनी लगाए नेपाल, नेपाली र शेर्पा दाइहरूले ? बारम्बार गइरहुँजस्तो लाग्छ ।’ उनले नेपालकै अर्को शिखर धौलागिरि आरोहणको योजना बुन्न थालिसकेकी छन् ।

Esewa Pasal

प्रकाशित : भाद्र २२, २०७५ १०:२६
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

पुराना गाडी नयाँ गन्तव्य

सडकबाट हटाइएका बीस वर्ष पुराना गाडीलाई पुन: प्रयोग गर्न अहिलेका युवालाई प्रोत्साहित गर्न सकिँदैन र ?
विभु लुइटेल

काठमाडौँ — अमेरिकाको न्युयोर्क राज्यको ज्याक्सन हाइट्समा पासाङ थिन्लेले फुड ट्रक ‘म:म ब्रोज’ सञ्चालन गर्न थालेको डेढ वर्ष बढी भयो । यसको ख्याति यति छिट्टै फैलियो कि थिन्लेले अमेरिकाका अन्य ठूला सहरमा शाखा विस्तार नगरी सुखै पाएनन् । बिफ, चिकेन र भेज म:म बेच्दै सुरु भएको यो फुड ट्रकमा विस्तारै अन्य परिकार पनि पाइन थाल्यो ।

नेपाली थाली, चाउमिन, स्याभाले, लाफिङजस्ता परिकार त्यहाँ बसोबास गरेका नेपालीले मात्र नभई विदेशीले समेत रुचाउन थाले । उनैलाई पछ्याउँदै अरूले पनि सेलरोटी, समयबजी लगायतका नेपाली परिकार बनाई बेच्ने ट्रक अमेरिकाका विभिन्न सहरमा सञ्चालन गर्न थालेका छन् ।


काठमाडौंका सहरबजार तथा गल्लीहरूमा ठेलागाडामा खानेकुरा बेच्ने प्रचलन नौलो होइन । तर, पुराना बस, ट्रक र टेम्पोमा पनि खाना–खाजा बेचिन्छ, अझ बार नै सञ्चालन गरिन्छ भन्ने कुराले धेरैलाई अचम्मित पार्न सक्छ । राजधानीका सडकबाट करिब–करिब हराइसकेका मर्सिडिज र जापानी कोस्टरका पुराना मिनी बस प्रयोग गरी पाँच युवाले नागपोखरीमा ‘फुड ट्रक पार्क’ नामको खुला रेस्टुराँ सुरु गरेका छन् ।


‘होटल, रेस्टुराँ त धेरैले चलाइरहेका छन् । त्यही व्यवसायमा थोरै सिर्जनात्मकता थपौं भन्ने उद्देश्य मात्र हो,’ फुड ट्रक पार्कका सञ्चालक टसी पाल्जोर शेर्पा सुनाउँछन् । तीस वर्षीय उनले आफ्नो फर्निचर व्यवसायको मुनाफालाई फुड ट्रक पार्कमा लगानी गरेका हुन् । बेलायत, जर्मनी, फ्रान्सजस्ता देशमा देखेका फुड ट्रकको अवधारणा नेपालमा पनि प्रयोग गरी हेरौं भनी आफूले चुनौती लिएको र धेरै हदसम्म सफल पनि भएको उनको अनुभव छ ।


फुड ट्रक पार्क सुरु गरेको तीन दिनसम्म सित्तैमा खाजा खुवाइने भनी सामाजिक सञ्जालमा विज्ञापन निकालेको थियो । त्यसैले थाम्नै नसकिने भीड खानका लागि उर्लिएको टसीले बताए । त्यहाँका खानेकुराभन्दा पनि धेरैले रूप फेरिएका गाडी मन पराए, फोटो खिचेर आफ्ना इन्स्टाग्राम रंगाए । त्यसैले मार्केटिङ गर्न यसका सञ्चालकलाई खासै मिहिनेत गर्नुपरेन । ‘नयाँ कन्सेप्ट सबैले रुचाए । हामी उत्साहित भयौं,’ खुसी हुँदै टसीले सुनाए ।


फुड ट्रक पार्कमा रहेको जापानी कोस्टरमा ‘अमेरिकन डाइनर’ नामको फुड स्टेसन सञ्चालित छ । यसमा अमेरिकामा पाइने फास्ट फुड तयार गरिन्छन् । अन्य दुई बसमा ‘ताकोज एन्ड तापस’ तथा ‘द डम्पलिङ्स’ नामका फुड स्टेसनका भान्सा सञ्चालित छन् । ताकोज एन्ड तापसमा मेक्सिकन खाना–खाजा तयार गरिन्छ भने द डम्पलिङ्समा चिनियाँ ।


फुड ट्रकको सुरुवात अमेरिकाबाट भएको हो । अहिले पनि त्यहाँका युवा जमात्ले यस व्यवसायलाई सबैभन्दा सजिलो स्टार्टअपका रूपमा हेर्ने गरेको पाइन्छ । अमेरिकाको सन् २०१७ को तथ्यांक हेर्ने हो भने फुड ट्रकबाट उठेको कुल आम्दानी करिब तीन अर्ब अमेरिकी डलर छ । अमेरिकामा मात्रै सय वर्षभन्दा लामो इतिहास बोकेको फुड ट्रक संस्कृति विश्वव्यापी हुन धेरै समय लागेन । नयाँ र अनौठा परिकार बनाई बेच्न सक्नेका लागि यो व्यापार अपार हुन्छ भन्नेमा दुई मत छैन । त्यसमाथि थोरै कर्मचारी मात्र भए पुग्ने ।


विकसित मुलुकमा तुलनात्मक रूपमा थोरै लगानीमा फुड ट्रक सञ्चालन गर्न सकिन्छ । कारण, त्यहाँ सञ्चालकलाई ट्रक एकै ठाउँमा राख्नुपर्ने बाध्यता छैन । फुड ट्रक चलाएबापत सरकारलाई कर तिरे मात्र पुग्छ । तर, हाम्रोमा त्यस्तो व्यवस्था छैन । फुड ट्रक पार्कका अर्का सञ्चालक तेन्जिङ शेर्पा भन्छन्, ‘हामीले बाटोमा ट्रक वा बस गुडाई खानेकुरा बेच्ने अनुमति नै पाएनौं । त्यसैले जग्गा भाडामा लिएर यो फुड जोइन्ट सञ्चालन गर्न निकै महँगो पर्न गयो ।’


सरकारी नीति बाधक बनिदिँदा पुराना तथा विस्थापित गाडी यत्तिकै कतै थन्किएर बसेको गुनासो तेन्जिङले गरे । यो व्यवसाय सुरु गर्दा उनीहरूले भोगेको अर्को चुनौती हो– अधिकांश ग्राहकका जिब्रोले विदेशी स्वाद स्विकार्न नसक्नु । जापानी खानामा पनि गरम मसाला खोज्ने समुदायलाई यस फुड ट्रक पार्कको विविधता नीरस लाग्न सक्छ । ‘त्यस्ता ग्राहकको चित्त बुझाउन अब छिट्टै नेवारी र भारतीय खाना सर्भ गर्ने बस पनि ल्याउँदै छौं,’ सञ्चालक टसी पाल्जोर शेर्पाले बताए ।


यस व्यवसायका निम्ति प्रयोगमा आउने गाडीको सुरुमा त उचित मर्मत–सम्हार नै हुन अत्यावश्यक छ । गाडीभित्र भान्सा सञ्चालित हुन्छन्, आगोसमेत बालिन्छ । त्यसैले तिनका इन्जिन निकाल्न जरुरी छ । अमेरिकाको प्रचलन हेर्ने हो भने फुड ट्रकका भान्सेलाई गाडी चलाउनेबारे पनि ज्ञान हुनु आवश्यक छ । हाम्रोमा यस पक्षलाई भने खासै वास्ता गरिएको छैन ।
यस्तै व्यवसाय गर्ने लाममा सोसियल क्याफे, गैरीधाराका रञ्जन ओझा पनि पर्छन् । सिंगो क्याफे नै कुनै गाडीमा सञ्चालन गरिएको त होइन । तर, क्याफेको हाताभित्र उनले टेम्पोमा बार खोलेको पनि एक वर्षभन्दा बढी भइसक्यो । यही टेम्पोबाटै अल्कोहलसहितका पेय पदार्थ ग्राहकलाई दिइन्छ । कौशलटारबाट ल्याएको पुरानो तथा जीर्ण अवस्थाको टेम्पोलाई ओझा आफैंले रङरोगन तथा मर्मत–सम्हार गरी नयाँ रूप दिएका हुन् ।


‘जुनसुकै बिग्रेका गाडी सिर्जनात्मक रूपमा पुनप्र्रयोग गर्न सकिन्छ भन्ने सन्देश दिनु नै मेरो एक मात्र उद्देश्य थियो । यसमा धेरै हदसम्म सफल भएँ भन्ने लाग्छ,’ रञ्जनले भने । क्याफेमा आउने अधिकांश ग्राहकले टेम्पो बारको खुलेर प्रशंसा गरेका हुँदा यस्तै अर्को बार बनाउने उत्साह थपिएको उनले सुनाए । उनी सरोकारवाला निकायसँग प्रश्न गर्छन्, ‘सडकबाट हटाइएका बीस वर्ष पुराना गाडीलाई यही तरिकाले पुन: प्रयोग गर्न अहिलेका युवालाई प्रोत्साहित गर्न सकिँदैन र ?’

luitel.beevu@gmail.com

प्रकाशित : भाद्र १५, २०७५ १०:४०
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT