नेपाल चिनाउने एआई

ई–एग्रोभेट प्रयोग गरी बोटबिरुवामा लागेका रोग र त्यसको समाधान पत्ता लगाउन सकिन्छ । यसको क्यामरा इन्टरफेसका मद्दतले बोटको छिप्पिएको वा बिग्रिएको भागको फोटो खिचेपछि माइक्रोसफ्टको क्लाउड कम्प्युटिङ सेवा एज्योरमा अपलोड हुन्छ ।
विभु लुइटेल

काठमाडौँ — नेपाली विद्यार्थीहरु इडा रिजाल, मिलन थापा र शिशिर श्रेष्ठको टिम ‘सोचवेयर’ ले बनाएको आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्स (एआई) एप्लिकेसन ‘ई–एग्रोभेट’ माइक्रोसफ्ट इमेजिन कप २०१८ मा उत्कृष्ट ठहरियो ।

अमेरिकामा माइक्रोसफ्ट हेडक्वाटर्सको हलभित्र विभिन्न देशबाट पुगेका सयौं प्रतिस्पर्धी खचाखच भरिएका थिए । सबैको लक्ष्य एउटै थियो– माइक्रोसफ्ट इमेजिन कपको विजेता बन्ने । सबैले आफ्ना परियोजनाबारे बेलिविस्तार लगाइसकेपछि उद्घोषक बोले, ‘द विनर अफ आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्स क्याटेगोरी इज... ।’ सबै प्रतिस्पर्धीको मुहारमा एक प्रकारको बेचैनी स्पष्ट देखिन्थ्यो । यस्तो माहोलमा एसीयुक्त हल भए पनि सबैको निधारबाट चिट्चिट् पसिना बग्नु स्वाभाविक थियो । अनि उद्घोषक चिच्याए, ‘नेपाल π’ नेपालको प्रतिनिधित्व गर्दै त्यहाँ पुगेका इडा रिजाल, मिलन थापा र शिशिर श्रेष्ठलाई सुरुमा त विश्वास गर्नै गाह्रो पर्‍यो तर २५ जुलाई २०१८ को वास्तविकता त्यही थियो ।


यी तीनका लागि नेपालदेखि अमेरिकासम्मको यात्रा सहज भने थिएन । यसका लागि उनीहरूले निकै मिहिनेत गर्नुपर्‍यो । गत वर्ष काठमाडौंमा आयोजित इमेजिन कपमा नेपाली संस्करणको विजेता टोलीलाई अन्तर्राष्ट्रिय प्रतिस्पर्धामा पठाउने भनिएको थियो । यिनको टोली सोचवेयरले निर्माण गरेको आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्स (एआई) एप्लिकेसन ‘ई–एग्रोभेट’ उत्कृष्ट पाँचमा परेको थियो । मिलन थापा भन्छन्, ‘हामीले हार मानेनौं । अर्को वर्ष जित्ने संकल्प गर्‍यौं ।’

Yamaha


उनीहरूले निर्माण गरेको मोबाइल एप्लिकेसन ई–एग्रोभेट प्रयोग गरी बोटबिरुवामा लागेका रोग र त्यसको समाधान पत्ता लगाउन सकिन्छ । यसको क्यामरा इन्टरफेसका मद्दतले बोटको छिप्पिएको वा बिग्रिएको भागको फोटो खिचेपछि माइक्रोसफ्टको क्लाउड कम्प्युटिङ सेवा एज्योरमा अपलोड हुन्छ । त्यहाँ रहेका हजारौं तस्बिरसँग तुलना गरेपछि एप्लिकेसनले रोग र त्यसको रोकथाम विधिबारे सुझाव दिन सक्छ । नेपालजस्तो कृषिप्रधान देशमा कृषि र प्रविधि दुवैलाई अघि बढाउन यसले सहयोग पुर्‍याउने इडा बताउँछिन् ।
टिम सोचवेयरको यो पहिलो परियोजना भने होइन । यसअघि यिनले यही ढाँचामा ‘मसरुमेसन’ एप्लिकेसन निर्माण गरिसकेका छन् । च्याउ रोपिएको ठाउँको तापमान रेकर्ड गरी नियन्त्रण गर्न, कृषकलाई रोग नियन्त्रण विधि सिकाउन र च्याउ खेतीका क्रममा अत्यावश्यक पर्ने कार्य सम्झाउने एप्लिकेसन यिनले केही वर्षअघि निर्माण गरेका थिए । तर, च्याउ खेती गर्नेभन्दा अन्य किसानका संख्या धेरै भएकाले त्यो परियोजनालाई बीचमै छोड्नु पर्‍यो ।


गत वर्ष राष्ट्रिय प्रतिस्पर्धाको उत्कृष्ट पाँचमा मात्र पुगेका सोचवेयरले यसपालि पहिलो हुने सपना बुनेका थिए । तर, यो साल प्रतियोगिता नै भएन । इच्छुकले सिधै माइक्रोसफ्टको वेबसाइटमा आफ्नो परियोजना दर्ता गरे पुग्ने भयो । सोचवेयरले त्यही गर्‍यो । दर्ता गरेको केही दिनमै सो परियोजना एसियाली स्तरमा प्रतिस्पर्धाका लागि योग्य भएको इमेल आयो । कार्यपत्र बुझाएर परियोजना सोचवेयरले दर्ता गरे पनि एप्लिकेसन पूरा गरिएको थिएन । आइडिया उत्कृष्ट भएका भरमा सोचवेयरको छनोट भएको थियो । एसिया लेभलको प्रतिस्पर्धा हुन बाँकी रहेको पन्ध्र दिनमा दिन–रात, भोक–तिर्खा नभनी एप्लिकेसन निर्माण पूरा गरिएको थियो ।


क्वालालम्पुरमा भएको १५ टिमको प्रतियोगिताबाट ‘वल्र्ड फाइनल्स’ मा नेपाल र श्रीलंका छनोट भए । धेरै वर्ष अध्ययन–अनुसन्धानपछि बनाइएका एआईका उच्चस्तरीय च्याटबोट र अन्य सुविधाजन्य एप्लिकेसनलाई उछिन्दै नेपालमा निर्मित यो कृषिमैत्री एप्लिकेसन एसियाकै उत्कृष्ट बन्यो ।


अमेरिकामा तय भएको वल्र्ड फाइनल्सका बेला त्रिभुवन विश्वविद्यालयको बोर्ड परीक्षा परेले उनीहरू समस्या परे । शिशिर सुनाउँछन्, ‘परीक्षा पछि दिए पनि हुन्छ । तर, यस्तो मौका घरीघरी आउँदैन । अमेरिका जानुबाहेक मसँग अरू विकल्प नै थिएन, देश चिनाउने योजस्तो राम्रो अवसर विरलै पाइन्छ ।’ उनले परीक्षा दिएनन्, बाँकी दुई पनि फेल भए । तर उनीहरू आ–आफ्ना कलेजमा सम्मानको पात्र बनेका छन् ।


वल्र्ड फाइनल्सको एआई विधामा ई–एग्रोभेटले जित्ने आशा कमै थियो । हात नभएका व्यक्तिका लागि बनाइएको एआई जडित स्मार्ट आर्म, बच्चा किन रोइरहेको छ भनी उसको अनुहार हेरेर पत्ता लगाउने एआई उपकरण, थ्रीडी कलर एक्सरे, आवाज सन्तुलन गरी सुन्न मिल्ने हियरिङ एडजस्ता एप्लिकेसनसँग ई–एग्रोभेटको प्रतिस्पर्धा थियो । तर, १५ हजार अमेरिकी डलरको उक्त पुरस्कार सोचवेयरका तीन युवाले पोल्टामा पारे ।


पुरस्कार जितेपछि उनीहरूलाई चुनौती पनि थपिएको छ । ‘सुरुमा त सबै ब्याकपेपर पूरा गर्नु छ,’ इडा सुनाउँछिन्, ‘त्यसपछि यस एप्लिकेसनलाई थप सुदृढ बनाएर धेरै बोटबिरुवाका डाटा थप्दै जानु छ । अनि, किसान–किसानको घरदैलोमा ई–एग्रोभेटको उपयोगिता र प्रयोग गर्ने विधि सिकाउनुपर्ने छ । सबै किसानका हातमा मोबाइल फोन नहुनु अर्को चुनौती हो । त्यसका लागि उसले प्रयास गरिरहेको छ ।


बोटबिरुवाको डाटा संकलन गर्न अर्को झन्झट छ । ‘खाद्य तथा कृषि संगठनले संकलन गरेको डाटा त छ । तर, हामीले खोजेका सबै पक्ष त्यसमा समेटिएका छैनन्,’ शिशिरले दुखेसो पोखे । तर, उनी हार मान्नेवाला छैनन् । कृषि मन्त्रालय तथा अन्य स्थानीय कृषि निकायमा एप्लिकेसन प्रदर्शनी गर्न लगेका बेला धेरैले पत्याएनन् । कारण, मानिसले गर्न नसक्ने काम एउटा मोबाइल उपकरणले गर्न सक्छ भन्ने कसैलाई लागेको थिएन । तर, केही बोटबिरुवामा यसको सफल परीक्षण भइसकेपछि हाललाई भने त्यहाँका प्रमुख यस एप्लिकेसनप्रति सकारात्मक देखिएका छन् । एप्लिकेसनको सार्थकता सिद्ध गर्न चुनौतीको थुप्रो नै छ । तर भन्छन्, ‘सहज छैन । तर, असम्भव पनि छैन ।’

twitter : @LuitelBibhu

Esewa Pasal

प्रकाशित : भाद्र २२, २०७५ १०:२६
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

पुराना गाडी नयाँ गन्तव्य

सडकबाट हटाइएका बीस वर्ष पुराना गाडीलाई पुन: प्रयोग गर्न अहिलेका युवालाई प्रोत्साहित गर्न सकिँदैन र ?
विभु लुइटेल

काठमाडौँ — अमेरिकाको न्युयोर्क राज्यको ज्याक्सन हाइट्समा पासाङ थिन्लेले फुड ट्रक ‘म:म ब्रोज’ सञ्चालन गर्न थालेको डेढ वर्ष बढी भयो । यसको ख्याति यति छिट्टै फैलियो कि थिन्लेले अमेरिकाका अन्य ठूला सहरमा शाखा विस्तार नगरी सुखै पाएनन् । बिफ, चिकेन र भेज म:म बेच्दै सुरु भएको यो फुड ट्रकमा विस्तारै अन्य परिकार पनि पाइन थाल्यो ।

नेपाली थाली, चाउमिन, स्याभाले, लाफिङजस्ता परिकार त्यहाँ बसोबास गरेका नेपालीले मात्र नभई विदेशीले समेत रुचाउन थाले । उनैलाई पछ्याउँदै अरूले पनि सेलरोटी, समयबजी लगायतका नेपाली परिकार बनाई बेच्ने ट्रक अमेरिकाका विभिन्न सहरमा सञ्चालन गर्न थालेका छन् ।


काठमाडौंका सहरबजार तथा गल्लीहरूमा ठेलागाडामा खानेकुरा बेच्ने प्रचलन नौलो होइन । तर, पुराना बस, ट्रक र टेम्पोमा पनि खाना–खाजा बेचिन्छ, अझ बार नै सञ्चालन गरिन्छ भन्ने कुराले धेरैलाई अचम्मित पार्न सक्छ । राजधानीका सडकबाट करिब–करिब हराइसकेका मर्सिडिज र जापानी कोस्टरका पुराना मिनी बस प्रयोग गरी पाँच युवाले नागपोखरीमा ‘फुड ट्रक पार्क’ नामको खुला रेस्टुराँ सुरु गरेका छन् ।


‘होटल, रेस्टुराँ त धेरैले चलाइरहेका छन् । त्यही व्यवसायमा थोरै सिर्जनात्मकता थपौं भन्ने उद्देश्य मात्र हो,’ फुड ट्रक पार्कका सञ्चालक टसी पाल्जोर शेर्पा सुनाउँछन् । तीस वर्षीय उनले आफ्नो फर्निचर व्यवसायको मुनाफालाई फुड ट्रक पार्कमा लगानी गरेका हुन् । बेलायत, जर्मनी, फ्रान्सजस्ता देशमा देखेका फुड ट्रकको अवधारणा नेपालमा पनि प्रयोग गरी हेरौं भनी आफूले चुनौती लिएको र धेरै हदसम्म सफल पनि भएको उनको अनुभव छ ।


फुड ट्रक पार्क सुरु गरेको तीन दिनसम्म सित्तैमा खाजा खुवाइने भनी सामाजिक सञ्जालमा विज्ञापन निकालेको थियो । त्यसैले थाम्नै नसकिने भीड खानका लागि उर्लिएको टसीले बताए । त्यहाँका खानेकुराभन्दा पनि धेरैले रूप फेरिएका गाडी मन पराए, फोटो खिचेर आफ्ना इन्स्टाग्राम रंगाए । त्यसैले मार्केटिङ गर्न यसका सञ्चालकलाई खासै मिहिनेत गर्नुपरेन । ‘नयाँ कन्सेप्ट सबैले रुचाए । हामी उत्साहित भयौं,’ खुसी हुँदै टसीले सुनाए ।


फुड ट्रक पार्कमा रहेको जापानी कोस्टरमा ‘अमेरिकन डाइनर’ नामको फुड स्टेसन सञ्चालित छ । यसमा अमेरिकामा पाइने फास्ट फुड तयार गरिन्छन् । अन्य दुई बसमा ‘ताकोज एन्ड तापस’ तथा ‘द डम्पलिङ्स’ नामका फुड स्टेसनका भान्सा सञ्चालित छन् । ताकोज एन्ड तापसमा मेक्सिकन खाना–खाजा तयार गरिन्छ भने द डम्पलिङ्समा चिनियाँ ।


फुड ट्रकको सुरुवात अमेरिकाबाट भएको हो । अहिले पनि त्यहाँका युवा जमात्ले यस व्यवसायलाई सबैभन्दा सजिलो स्टार्टअपका रूपमा हेर्ने गरेको पाइन्छ । अमेरिकाको सन् २०१७ को तथ्यांक हेर्ने हो भने फुड ट्रकबाट उठेको कुल आम्दानी करिब तीन अर्ब अमेरिकी डलर छ । अमेरिकामा मात्रै सय वर्षभन्दा लामो इतिहास बोकेको फुड ट्रक संस्कृति विश्वव्यापी हुन धेरै समय लागेन । नयाँ र अनौठा परिकार बनाई बेच्न सक्नेका लागि यो व्यापार अपार हुन्छ भन्नेमा दुई मत छैन । त्यसमाथि थोरै कर्मचारी मात्र भए पुग्ने ।


विकसित मुलुकमा तुलनात्मक रूपमा थोरै लगानीमा फुड ट्रक सञ्चालन गर्न सकिन्छ । कारण, त्यहाँ सञ्चालकलाई ट्रक एकै ठाउँमा राख्नुपर्ने बाध्यता छैन । फुड ट्रक चलाएबापत सरकारलाई कर तिरे मात्र पुग्छ । तर, हाम्रोमा त्यस्तो व्यवस्था छैन । फुड ट्रक पार्कका अर्का सञ्चालक तेन्जिङ शेर्पा भन्छन्, ‘हामीले बाटोमा ट्रक वा बस गुडाई खानेकुरा बेच्ने अनुमति नै पाएनौं । त्यसैले जग्गा भाडामा लिएर यो फुड जोइन्ट सञ्चालन गर्न निकै महँगो पर्न गयो ।’


सरकारी नीति बाधक बनिदिँदा पुराना तथा विस्थापित गाडी यत्तिकै कतै थन्किएर बसेको गुनासो तेन्जिङले गरे । यो व्यवसाय सुरु गर्दा उनीहरूले भोगेको अर्को चुनौती हो– अधिकांश ग्राहकका जिब्रोले विदेशी स्वाद स्विकार्न नसक्नु । जापानी खानामा पनि गरम मसाला खोज्ने समुदायलाई यस फुड ट्रक पार्कको विविधता नीरस लाग्न सक्छ । ‘त्यस्ता ग्राहकको चित्त बुझाउन अब छिट्टै नेवारी र भारतीय खाना सर्भ गर्ने बस पनि ल्याउँदै छौं,’ सञ्चालक टसी पाल्जोर शेर्पाले बताए ।


यस व्यवसायका निम्ति प्रयोगमा आउने गाडीको सुरुमा त उचित मर्मत–सम्हार नै हुन अत्यावश्यक छ । गाडीभित्र भान्सा सञ्चालित हुन्छन्, आगोसमेत बालिन्छ । त्यसैले तिनका इन्जिन निकाल्न जरुरी छ । अमेरिकाको प्रचलन हेर्ने हो भने फुड ट्रकका भान्सेलाई गाडी चलाउनेबारे पनि ज्ञान हुनु आवश्यक छ । हाम्रोमा यस पक्षलाई भने खासै वास्ता गरिएको छैन ।
यस्तै व्यवसाय गर्ने लाममा सोसियल क्याफे, गैरीधाराका रञ्जन ओझा पनि पर्छन् । सिंगो क्याफे नै कुनै गाडीमा सञ्चालन गरिएको त होइन । तर, क्याफेको हाताभित्र उनले टेम्पोमा बार खोलेको पनि एक वर्षभन्दा बढी भइसक्यो । यही टेम्पोबाटै अल्कोहलसहितका पेय पदार्थ ग्राहकलाई दिइन्छ । कौशलटारबाट ल्याएको पुरानो तथा जीर्ण अवस्थाको टेम्पोलाई ओझा आफैंले रङरोगन तथा मर्मत–सम्हार गरी नयाँ रूप दिएका हुन् ।


‘जुनसुकै बिग्रेका गाडी सिर्जनात्मक रूपमा पुनप्र्रयोग गर्न सकिन्छ भन्ने सन्देश दिनु नै मेरो एक मात्र उद्देश्य थियो । यसमा धेरै हदसम्म सफल भएँ भन्ने लाग्छ,’ रञ्जनले भने । क्याफेमा आउने अधिकांश ग्राहकले टेम्पो बारको खुलेर प्रशंसा गरेका हुँदा यस्तै अर्को बार बनाउने उत्साह थपिएको उनले सुनाए । उनी सरोकारवाला निकायसँग प्रश्न गर्छन्, ‘सडकबाट हटाइएका बीस वर्ष पुराना गाडीलाई यही तरिकाले पुन: प्रयोग गर्न अहिलेका युवालाई प्रोत्साहित गर्न सकिँदैन र ?’

luitel.beevu@gmail.com

प्रकाशित : भाद्र १५, २०७५ १०:४०
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT