कम्ब्याट त्यागेर फिल्म

बेलायती सेनामा ‘बेस्ट सोल्जर’ अवार्ड जितेकै वर्ष जागिर छाडेर स्वदेश फर्किएका मिलन चाम्स यतिबेला नेपाली फिल्म निर्देशनमा व्यस्त छन् ।
सुशील पौडेल

काठमाडौँ — मिलन चाम्लिङ उर्फ चाम्सले १२–१३ वर्षको छँदै भोजपुरमा शिवशक्ति फिल्म हल चलाउन थालिसकेका थिए । उनी राई परिवारमा जन्मिएकैले रहर मारेरै भए पनि ब्रिटिस आर्मी (बेलायती सेना) बन्न पुगेका थिए । ‘मेरा बाउबाजे सबै ब्रिटिस आर्मीमा भएकाले मलाई पनि आर्मी नै बन्नुपर्छ भनेर दबाब दिन्थे । मलाई त्यता रुचि नै थिएन ।

बच्चैदेखि भाग्दै, लुक्दै नेपाली, हिन्दी फिल्म यति धेरै हेरें कि मलाई पनि फिल्म निर्माण गर्ने रहर भयो,’ उनले भने ।


फेब्रुअरी १९९८ मा लन्डनबाट चाम्सको फौजी जीवन सुरु भयो । धन्न, आर्मीतर्फ पनि प्रशासनिक विभागमा भएकाले मिलनलाई कम्ब्याटमा बन्दुक भिरेर भने हिँड्नुपरेन । तैपनि घर र फिल्मको यादले खुब सताउँथ्यो । ‘साथीहरू मलाई ५ प्रतिशत मात्रै आर्मी र बाँकी सबै मनोरञ्जनले भरिएको छ भनेर जिस्काउँथे,’ त्यस बेला भर्खर १७ वर्ष पार गरेका मिलनले रोएरै पश्चाताप गर्नुमा भन्दा आर्मी जीवनलाई अवसरमा बदल्ने सोचेको बताए, ‘त्यसपछि फिल्म इडिटिङदेखि मेकिङसम्म पढ्न थालें ।’

Yamaha


उनले आफ्नै बलबुताले फाटफुट म्युजिक भिडियो निर्देशन पनि गर्न थाले । भिडियोमा राम्रै जमिरहेका बेला सन् २००५ मा उनले पहिलोपटक सर्ट फिल्म ‘पश्चाताप’ बनाए । यसबाट उनले पश्चाताप गर्नुपरेन । बरु १५ वर्षपछि आर्मी छोडेर पूर्णकालीन फिल्म निर्देशक बन्न त्यसले भर्‍याङको काम गर्‍यो । उनले बेस्ट सोल्जरको मेडल जितेकै वर्ष मन चंगा पारेर ब्रिटिस आर्मी छोडेका थिए ।


सन् २०१२ मा नेपाल फर्केर मिलनले पहिलो फिल्म बनाए, ‘हँसिया’ । आफू मात्रै नयाँ थिएनन्, छायांकार, सम्पादक, द्वन्द्व निर्देशकदेखि अधिकांश नयाँ लिएर एक्सन फिल्म बनाए । फिल्म खासै चलेन तर त्यसपछि मिलन भने खुबै चले । कारण, पहिलो फिल्ममै उनले आफूमा प्रचुर सम्भावना रहेको देखाइदिए ।


‘तर त्यो बेला ममा भयंकर घमण्ड थियो । म जत्तिको जान्ने कोही पनि छैनझैं गर्थें । द्वन्द्व निर्देशकलाई पनि सिकाइदिन्थें । अहिले सम्झिँदा लाज लाग्छ,’ मार्शल आर्ट्स पनि खेलेका मिलनले आफू घमण्डी भएर नै त्यो फिल्म कमजोर बनेको निष्कर्ष निकाल्दै भने, ‘मैले एक्सनका नाममा इमोसनलाई छोडेको रहेछु ।’


त्यसपछि आफ्नो सहज र रुचिको जानरा एक्सनबाट हटेर बनाएको लभस्टोरी फिल्म ‘वीरविक्रम’ हिट भएपछि भने मिलनको फिल्मप्रतिको बुझाइ फेरियो । भन्छन्, ‘आम मानिसको जीवनको भोगाइभित्र छिर्न सक्नुपर्ने रहेछ । जब दर्शकले फिल्मलाई आफूसँग रिलेट गर्छ तब मन पराइने रहेछ ।’ त्यसपछि ‘लिलिबिली’ हुँदै पछिल्लो फिल्म ‘बोबी’ बाट मिलनले सफलता हात पारे । त्यसो त बीचका उनका दुई फिल्म ‘ब्लाइन्ड रक्स’ र ‘ह्याप्पी डेज’ आशातीत सफल भएनन् । तैपनि मिलनको निर्देशकीय क्रेज घटेन । यतिबेला उनले अनमोल केसीलाई लिएर ‘ब्याचलर बन्टी’ र त्यस लगत्तै ‘वीरविक्रम २’ बनाउँदै छन् ।


पाँच वर्षभित्र ६ फिल्म रिलिज गरिसकेका मिलन यतिबेला छिटो फिल्म तयार पार्नेमा दरिएका छन् । उनी यसो हुनुमा आफूमा भएको सम्पादन र छायांकनको ज्ञान रहेको टिप्पणी गर्छन् । ‘म सम्पादकको दृष्टिकोणले फिल्म खिच्ने भएकाले अनावश्यक सट हुँदैनन् । जसले गर्दा सुटिङ पनि छिटो सकिन्छ,’ मिलन यतिबेला दुई नेपाली प्रोजेक्टसँगै एक विदेशी प्रोजेक्टको तयारीमा पनि छन् । उनी झन्डै पाँच वर्षदेखि नै गृहकार्य भइरहेको फिल्म ‘गोर्खा प्रोटेक्टर’ लाई सन् २०२० को अन्त्यसम्म रिलिज गर्ने गरी फ्लोरमा जाने तयारी कस्दैछन् ।
एकाध नेपाली कलाकारबाहेक सबै विदेशी कलाकार रहने गोर्खा प्रोटेक्टरमा गोर्खाली, गौतम बुद्ध र सगरमाथालाई समावेश गरिने उनले बताए । ‘यो फिल्म रिलिजपछि नेपालमा पर्यटक बढ्नेछन् । गोर्खालीको इमानदारिता र बहादुरितालाई मुख्य गरी जोडिन्छ । क्वीन एलिजावेथदेखि सगरमाथा शिखरसम्म यसको कथा जोडिएको छ,’ विदेशी लेखकसँग मिलेर स्क्रिप्ट तयारी गरिरहेका मिलनले झन्डै २२ करोड रुपैयाँको बजेटमा फिल्म तयार पारिने जनाए ।


मिलन त्यस्तो उत्कृष्ट फिल्म बनाउँदैनन् तर भाग्यमानी छन् । उनका फिल्म चल्छन् पनि । प्राय: टिममा नयाँ व्यक्ति लिएर काम गर्न रुचाउने मिलनलाई अचेल स्टारको आडमा चलेको आरोप पनि लाग्छ । ‘हँसिया’ मा उनले राजेश हमालको कपाल कटाएको विषयलाई क्यास गराएका थिए भने ‘लिलिबिली’ सम्म आइपुग्दा उनको फिल्म चलाउने हतियार प्रदीप खड्का बनेका थिए । तर उनी यसमा सहमत छैनन् ।


‘कलाकारकै कारणले मात्रै फिल्म हिट हुँदैन । हो, स्टारडमका हिसाबले सुरुआती व्यापार गर्छ तर त्यसपछि चल्न फिल्म नै राम्रो हुनुपर्छ,’ उनले पनि आफ्नाबारे हुने गरेका टीकाटिप्पणी सुन्ने गरेका छन् । थप्छन्, ‘मेरोबारेमा त्यति राम्रो प्रतिक्रिया पाइँदैन । ‘बोबी’ कै विषयमा पनि मैले ३० लाख रुपैयाँको टिकट काटेको भन्ने हल्ला रहेछ । त्यसो भए के त्यो आँसु पनि मैले नै किनेको रहेछु ?’


मिलनलाई राम्रोसँग थाहा छ, फिल्मले व्यापार गर्नुपर्छ । निर्माताको लगानी सुरक्षित भएमात्र उद्योगका अरू पनि सुरक्षित हुन्छन् भन्ने उनको मान्यता छ । फेरि बच्चैदेखि फिल्मको व्यापार थालेका उनले त्यसलाई लन्डनमा रहँदा पनि निरन्तरता दिए । ‘सम्भवत: बेलायतमा नेपाली फिल्म चलाउने म नै पहिलो होला,’ मिलनले ठोकुवा नै गर्न नसके पनि नेपाली फिल्म चलाउन घरघरमा पुगेर टिकट बेचेको संघर्ष ताजै छ । उनै मिलन अचेल आफ्ना फिल्मको विदेशमा रेड कार्पेट प्रिमियरमा कुदिरहेका हुन्छन् । सिंगापुर, लन्डन वा नर्वेमा त्यसको सुरुवात पनि गरिसके ।


केही न केही नयाँ गर्न रुचाउने स्वभावका मिलन ‘ब्याचलर बन्टी’ लाई चार देशमा छायांकन गर्ने सुरसारमा छन् भने ‘वीरविक्रम २’ मा भारतकै कोरियोग्राफर, टेक्निसियन राखेर २०० क्राउडमा भारतमै गीत खिच्दैछन् । ‘बलिउडले काम कसरी गर्दोरहेछ भनेर मलाई सिक्नु छ । आखिर टेक्नोलोजीमा त लगभग सबै बराबरी नै भइसक्यो । हाम्रो कमजोरी कहाँ छ भन्ने फरक हेर्न पनि यो प्रयोग गर्न लागेको हुँ,’ उनले भने ।


बेनिशा हमाल नायिका


उहाँ (मिलन चाम्लिङ) एकदमै मिहिनेती र वचनको पक्का गर्ने स्वभावको मान्छे हुनुहुन्छ । उहाँसँग मेसिन जसरी काम गर्न सक्ने खुबी छ । एकै वर्ष ३–४ वटा फिल्म गरिदिनु हुन्छ जुन कुरा हामीले सोच्न पनि सक्दैनौं । त्यति धेरै जाँगर कहाँबाट आउँछ होला ?


उहाँले काम गरेको देख्दा हामीलाई नै जाँगर चल्छ । फेरि कहिल्यै कामको दबाब महसुस गर्नुहुन्न । अरू त अरू बेला, बिरामी हुँदासमेत जोस घटेको देखिन्न । निर्देशकका रूपमा उहाँ कलाकारलाई स्वतन्त्रता दिने भएकाले इनपुट दिन पाइन्छ । कलाकारका कुरा सुन्ने र एकदमै आदर गर्ने स्वभावको डाउन टु अर्थ लाग्छ । यति हुँदाहुँदै पनि उहाँले ३–४ फिल्मको सट्टा एउटै फिल्मलाई समय दिएर बनाएमा एउटै चीज झनै राम्रो बनाउन सक्नुहुन्थ्यो होला भन्ने सुझाव दिन चाहन्छु ।

मिलनका निर्देशन
फिल्म : हँसिया
सन् २०१४
व्यापार : सफल

फिल्म : वीरविक्रम
सन् २०१६
व्यापार : ब्लकबस्टर्स हिट

फिल्म : ब्लाइन्ड रक्स
सन् २०१८
व्यापार : असफल

फिल्म : ह्याप्पी डेज
सन् २०१८
व्यापार : असफल

फिल्म : लिलिबिली
सन् २०१८
व्यापार : सफल

फिल्म : बोबी
सन् २०१८
व्यापार : सफल

sushilpaudel2@gmail.com

प्रकाशित : भाद्र २२, २०७५ १०:३४
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

पटकथामा खोइ लगानी ?

पटकथा लेखकलाई फिल्म निर्देशकहरू आफूले भनेअनुसार लेखिदिने टाइपराइटर जस्तो मात्रै ठान्छन् । - नयनराज पाण्डे
फिल्ममेकरहरूमा विषयगत ज्ञान कम छ । नयाँ काम गर्न नयाँ विषयवस्तु लिने जोखिम मोल्ने कोही देख्दिनँ । -उपेन्द्र सुब्बा
२७/२८ लाख रुपैयाँ खर्चेर गीत खिचिएको सुनिन्छ, तर पटकथा लेखकलाई ५ लाख दिन पनि दाँतबाट पसिना छुटाउँछन् । -सुबिन भट्टराई
फिल्म निर्देशकले नै स्क्रिप्टबाहेक अरू फिल्मका प्लटहरू चोरेर हाल्दिने र बदनाम गराउने गरेका छन् । -अविनाश श्रेष्ठ
सुशील पौडेल

काठमाडौँ — म केवल लेखक त सजिलै हुनसक्छु तर म लेखक हैन । म पटकथा लेखक हुँ, जुन आधाआधी फिल्ममेकर पनि हो । तर पटकथा लेखन कला हैन, किनभने यसले कलाको रुपमा काम गर्दैन बरु अरुलाई कला कर्मका लागि आमन्त्रण गर्छ ।’

‘ट्याक्सी ड्राइभर’ फिल्मका पटकथा लेखकसमेत रहेका पल स्वेडरको उपर्युक्त भनाइले फिल्मको पटकथा लेखन सामान्य नभई विशिष्ट रहेकोतर्फ संकेत गर्छ । अझ अर्का पटकथा लेखक/निर्देशक रोबर्ट अल्टम्यान त पटकथा लेखनलाई केवल लेखनमा मात्र सीमित नभई ‘ब्लुप्रिन्टिङ’ अर्थात् फिल्मको खाका ठान्छन् । नेपाली फिल्ममेकरमा भने पटकथा लेखनबारे अपेक्षित गम्भीरता देखिँदैन ।

अझै पनि अधिकांश फिल्ममेकर चल्ने खालका तीनचार गीत र बलजफ्ती फाइट सिक्वेन्स जोडजाड पारेर पटकथा लेख्ने र स्टारडम भएको आर्टिस्टलाई खेलाउने हो भने हिट भइन्छ भन्ने कुरालाई गुरुमन्त्र मान्छन् । तिनका लागि कथा/पटकथा बरु अरूकै फिल्मबाट तानतुन पारिएका भए पनि स्वीकार्य हुन्छ । फिल्म केवल व्यावसायिक उत्पादन मात्र नभई सिर्जनात्मक अभिव्यक्ति पनि हो भन्ने कुरा कमैले आत्मसात् मात्र गरेको पाइन्छ । पछिल्लो समय साहित्य लेखनले बजार पिटिरहँदा पटकथा लेखन भने झन्झन् कमजोर बन्दै गइरहेको छ । पलले भनेझैं म लेखक हैन, पटकथा लेखक हुँ भनेर कोही अघि आउने अवस्था बन्न सकेको छैन ।

नयनराज पाण्डे बेस्टसेलर लेखकहरूमा पर्छन् । उनी एक दर्जन फिल्मका पटकथाकार पनि हुन् । पछिल्लो फिल्म ‘मैना’ लेखेपछि उनी साहित्य लेखनमै रमाइरहेका छन्, फिल्ममा फर्केका छैनन् । किन त ? ‘बल्ल अहिले धेरै निर्देशकलाई राम्रो फिल्मको मेरुदण्ड स्क्रिप्ट हो भन्ने सैद्धान्तिक ज्ञान त भएको छ, तर त्यसलाई व्यवहारमा उतार्न सकिरहेका छैनन्,’ उनी भन्छन्, ‘लेखकलाई गराउने मिहिनेत र दिने पारिश्रमिकमा कमी छ । मौलिक पटकथा के हो भन्ने बुझाइमा कमजोरी छ ।’ लेखकलाई समय र पारिश्रमिक दिने मामिलामा निर्माता/निर्देशक हच्किने गरेको तर्क गर्दै उनी थप्छन्, ‘पटकथा लेखकलाई त निर्देशकहरू आफूले भनेअनुसार लेखिदिने टाइपराइटर जस्तो मात्रै ठान्छन् । यो सिर्जनात्मक अभिव्यक्ति हो भन्ने नै छैन । तिनमा फिल्म बनाउने हतारो मात्रै छ ।’

‘समर लभ’ उपन्यासबाट खास गरी युवापुस्तामाझ एकाएक ‘हटकेक’ बनेका सुविन भट्टराई फिल्म खुब हेर्छन् । तर नेपाली फिल्म उनलाई अझै पनि केटाकेटीले भाँडाकुटी खेले जस्तो लाग्छ । ‘हाम्रा मेकरले राम्रा फिल्म पनि हेर्दैनन् कि के हो ?’ भट्टराई उल्टै आश्चर्यमिश्रित प्रश्न गर्छन् । यति बेला ‘समर लभ’ माथि नै फिल्म बन्दै छ । यसको पटकथा पनि सुविनले नै तयार पारे । अहिले फिल्मलेखनले उनलाई छुन थालेको छ ।

‘आफूले धेरै हेर्ने भएकोले पनि फिल्म लेख्नु मेरो प्यासन हो । आफ्ना कथा पोख्न पाए हुन्थ्यो भन्ने लाग्छ,’ अरूसँग चित्तबुझ्दो सहकार्य भएन भने आफैंले भए पनि फिल्म बनाएरै छोड्ने अठोट सुनाउँदै उनी थप्छन्, ‘फिल्म त म बनाउँछु, बनाउँछु । मन छुने राम्रा–राम्रा स्क्रिप्ट मसँग छन् । तर निर्माताहरू अझै पनि भल्गर जोक भएका फर्मुला शैलीकै स्क्रिप्ट खोज्छन् । भिजन नै छैन । हामी सिर्जनशीलतामा भन्दा पनि चोरचार पारेर फिल्म बनाउने प्रक्रियामा चलिरहेका छौं ।’

कवि छविमा रमाइरहेका उपेन्द्र सुब्बा ‘कबड्डी’ बाट एकाएक पटकथा लेखकका रूपमा उदाए । उनले फिल्ममार्फत् आफ्नो उपस्थिति सार्थक पनि बनाए । सिक्वेलसम्म दोहोरिएका उनी त्यसपछि पटकथा लेखनबाट ओझेल परे । ‘फिल्म मेकरहरूमा विषयगत ज्ञान कम छ । नयाँ गर्न नयाँ विषयवस्तु लिने जोखिम मोल्ने कोही देख्दिनँ,’ उनी भन्छन्, ‘हामी कलासंस्कृतिमा आफूलाई धनी त भन्छौं, तर यतातर्फ अध्ययन गर्ने परिपाटी नै छैन ।

सिर्जनशील लेखकहरू नभएका हैनन्, तर एकाध फिल्म लेखेपछि नै अघाइसक्छन् । लेखकले जुन कल्पनाशीलता पस्केको हुन्छ, मेकरले प्राविधिक कठिनाइ देखाई खिच्न झन्झट मान्छन् । यसले गर्दा लेखकमा वितृष्णा उत्पन्न हुन्छ र हराउँछन् ।’ फिल्मकर्मीले लेखकको मर्म नबुझेको गुनासो गर्ने उनी बरु आफ्नै लेखनमा निर्देशनमा उत्रने सोचमा रहेछन् ।

निरन्तर हिट फिल्म दिएकैले ‘बाघ निर्माता’ को उपनाम पाएका छवि ओझालाई पनि थाहा छ, नेपाली फिल्मको मुख्य समस्या कमजोर पटकथामा छ भनेर । ‘लेखक राम्रा छन् । हामीले लेखाउन नसकेको हो,’ उनी भन्छन् ।

राम्रा भनिने लेखकमा आफ्नै राम्रो भन्ने र अरूका कुरा नखाने कमजोरी पनि रहेको आरोप लगाउँदै उनी थप्छन्, ‘कमजोरी दुवै पक्षको छ । एक वर्ष लगाएर लेख्ने गरी हामी पनि पारिश्रमिक दिँदैनौं । एकै महिनामा फिल्म फ्लोरमा गएन भने विदेशबाट आएको मुर्गा निर्माता भाग्छ भनेर हतारो गर्छौं । विदेशमा स्क्रिप्टभन्दा राम्रो फिल्म बन्छ । हामीकहाँ भएकै स्क्रिप्टअनुसार पनि फिल्म बन्दैन । निर्माणमा बजेट थोरै हुनु र घिसिपिटी कथामा फिल्म बन्ने परिपाटी भइरहनुले यस्तो भएको हो ।’

भर्खरभर्खर नेपाल टेलिभिजन प्रसारणमा आएको थियो । टीभीमा सिरियल लेख्ने मान्छेको अभाव थियो । फिल्मको पटकथा बम्बई गएर लेखाउने परिपाटी थियो । यस्तोमा भारतको असमदेखि आएका थिए अविनाश श्रेष्ठ । ‘२०४३ देखि तीन वर्षभित्र मैले ७०/८० टेलिफिल्म लेखेका’ उनलाई फिल्ममा भने प्रदीप रिमालले ताने, ‘माया’ बाट । ‘त्यो बेला प्रदीप रिमालले सहयोगका लागि भनेपछि एक पैसा नलिईकन स्क्रिप्ट लेखिदिएको थिएँ,’ उनी भन्छन् । त्यसपछि अविनाशले ‘भाउजू’, ‘राँको’, ‘पराईघर’, ‘साथी’ गरी २८ फिल्म लेखे । उनी फिल्म लेखेर सन्तुष्ट भने छैनन् । ‘निर्देशकले नै स्क्रिप्टबाहेक अरू फिल्मका प्लटहरू चोरेर हाल्दिने र बदनाम गराउने गरेका छन्,’ उनी यति बेला फिल्मको राम्रो भविष्य देखिरहेको टिप्पणी गर्दै र पटकथा लेखनको ज्ञान पनि पुस्तान्तरण हुनुपर्ने धारणा राख्दै थप्छन्, ‘लेखकलाई प्रोत्साहन गर्नुपर्‍यो । रचनात्मक मान्छे आउनुपर्छ । चोर्ने प्रवृत्ति छोड्नुपर्छ ।’

नेपाली फिल्ममा गतिलो पटकथा नहुनुमा राम्रा लेखकबाट लेखाउने हैसियत राख्न नसक्नु अनि पटकथालाई समय दिन र आर्थिक लगानी गर्न कन्जुस्याइँ गर्नु मुख्य कमजोरी हुन् । ‘फिल्मलाई निर्देशकको माध्यम भनियो तर पटकथा लेखकलाई न पारिश्रमिक न सम्मान गरियो,’ नयनराज भन्छन्, ‘कुनै पनि लेखकले राम्रो विषयवस्तु पायो भने फिल्म लेख्नभन्दा पुस्तक लेख्न थाल्छ । मेरो सिर्जना मेरै पुस्तकमा आओस् भन्ने लेखकको चाहना हुन्छ । पुस्तक उसको सम्पत्ति हुन्छ । तर फिल्ममा अपनत्व मिल्दैन ।’

सुविनलाई पनि धेरै फिल्मकर्मीले पटकथा लेखनको प्रस्ताव लिएर आए । तर उनलाई पनि समय र पैसामा चित्त नबुझेपछि हुन्छ भनिहाल्न सकेका छैनन् । भन्छन्, ‘असोजमा फ्लोरमा जाने फिल्मका लागि असारमा लेखकसँग कुरा गरिन्छ । अर्को कुरा, कम पारिश्रमिक सबैभन्दा ठूलो समस्या हो । अहिले दिइएजति रकममा त हातै चल्दैन । २७/२८ लाख रुपैयाँ खर्चेर गीत खिचिएको सुनिन्छ, तर पटकथा लेखकलाई ५ लाख दिन पनि दाँतबाट पसिना छुटाउँछन् ।’ उनलाई पनि बरु फिल्म लेख्नु भन्दा पुस्तक लेख्नु धेरै ठीक लाग्छ । भन्छन्, ‘आकाशपातालकै फरक जस्तो छ । एउटा पुस्तक लेख्नु १५ फिल्म लेखे बराबर होला, आर्थिक रूपमा पनि ।’

समस्याको पर्दा यति बेला बिस्तारै हट्दै पनि गएको छ । बुद्धिसागर, ब्रजेश वा कुमार नगरकोटी जस्ता अहिलेका व्यस्त लेखक पनि फिल्मको पटकथा लेखिरहेका छन् । अब उनीहरूमा गरिएको मोटो लगानीको समीक्षात्मक वा व्यावसायिक प्रतिफलको आस फिल्म निर्माता/निर्देशकले पालेकै होलान् । पूरा भएमा पटकथा लेखनमा ब्रेक थ्रु हुने पक्का छ ।

प्रकाशित : भाद्र ४, २०७५ ०९:२५
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT