दुःखीहरूको कथा किन रोएर सुनाउने ?

'बहुसंख्यक दर्शकले सुखद अन्त्य नै खोज्छ भन्दैमा त्यतै दौडिहाल्नुपर्छ भन्ने होइन ।'
सुशील पौडेल

 रिलिजको झन्डै तीन वर्षपछि जात्रा फिल्मको सिक्वेलका रूपमा निर्देशक प्रदीप भट्टराईले जात्रैजात्रा ल्याएका छन्  । प्रदर्शनीको तीन हप्ता पार गर्दा पनि जात्रैजात्रा हेर्न दर्शकको हलमा जात्रा कायमै छ  ।

पछिल्लो समय नेपालमा कमेडी फिल्मले दर्शकको साथ पाइरहेका छन् । जात्रा र शत्रु गते पनि कमेडी जनरामै बनाएका निर्देशक भट्टराईले जात्रैजात्रालाई पनि कमेडीकै स्वादमा तयार पारे । विषयवस्तु गम्भीर हुँदाहुँदै पनि प्रस्तुतीकरण किन कमेडी गर्नुपर्‍यो त ? उनी भन्छन्, हो, ‘जात्रैजात्रा पूरै रोनाधोना बनाएको भए पनि हुन्थ्यो । किनभने दुःखी आत्माहरूको कथा छ । हामीलाई पनि सजिलो हुन्थ्यो होला । तर दुःखीहरूको कथा किन रोएर सुनाउने ? हाँसेर किन नसुनाउने भन्ने लाग्यो ।’ उनले देशमा यसै पनि विभिन्न कारणले दुःखीहरू धेरै भएका बेला कम्तीमा उनीहरू फिल्म हेरेर आफ्नाभन्दा ठूला दुःख अरूका देखेर खुसी होऊन् न भन्ने मनसाय राखेको बताए ।


त्यसो त निर्देशक भट्टराई आफ्नो फिल्मलाई कमेडी मात्रै भन्न रुचाउँदैनन् । फिल्ममा पात्र दुःखमा पर्दा दर्शक हाँस्छन् । तर यसलाई उनी डार्क कमेडी पनि भनिहाल्दैनन् । किन त ? ‘डार्क कमेडी यथार्थपरक नहुन पनि सक्छ । तर जात्रैजात्रामा हावा कमेडीभन्दा पनि तर्कसंगत कमेडी छ,’ उनी यस्ता फिल्म टिम राम्रो भएन भने बिग्रने सम्भावना हुने जोखिम पनि देख्छन् । प्रश्नमाथि प्रश्न गर्ने, तर्क गर्ने, झगडा गर्ने राम्रो टिम भएन भने उब्जेका प्रश्नप्रति जवाफदेही हुने हल खोज्न गाह्रो हुने भट्टराईको ठम्याइ रहेछ ।


त्यसैले जात्रैजात्रालाई दर्शकले राम्रो साथ दिइरहेका छन् । अझ परिवार नै हूल बाँधेर आएको देख्दा भने छक्क छन्, निर्देशक । ‘रोनाधोना र पारिवारिक फिल्म नभएकाले पनि परिवार नै हूल बाँधेर फिल्म हेर्न आउनुहोला भन्ने त हामीले सोचेका पनि थिएनौं,’ उनले भने । समीक्षासमेत तारिफयोग्य आएपछि पुलकित भएका भट्टराईलाई जात्राको सिक्वेल बनाउन सहज भने थिएन । मुख्य पात्र जेल गएका थिए । दुई करोड ८० लाख रुपैयाँको हिसाब देखिएको थिएन । यी यावत् कुराको उत्तरमा केही नयाँ कथा मिसाउनु साँच्चै गाह्रो काम थियो ।


‘यति धेरै आइडियामाथि काम गरियो । डेढ वर्ष जहाँ गए पनि यसैमा दिमाग घोटायौं । सुनको काण्ड र पैसाको मुद्दालाई जोड्न समय लाग्यो,’ निर्देशकले भने, ‘धेरै आइडिया फालिए । पैसा भाग लगाउनुपर्छ भनेर फणीन्द्रले योजना बुनेर सम्पुलाई सबै पैसा दिएर पोइला भगाउन लगाएको थियो । पछि सम्पु साँच्चैको पोइला गइदिन्छे । पैसासँगै पत्नी पनि गुमेपछि फणीन्द्रको जीवन जात्रैजात्रा हुन्थ्यो । यस्ता थुप्रै आइडिया आएका थिए । तर सिक्वेल बनाउन र कमेडीमा तर्क खोज्ने चक्करमा निकै समय लाग्यो ।’ जात्राको सिक्वेलका कारण पनि दर्शकमा यति धेरै अपेक्षा थियो कि उही मेसीले दुई, तीन गोल नहाने राम्रै खेलेन भन्ने परेजस्तो हुन्थ्यो यो टिमलाई पनि ।
दुःखद अन्त्यमा सकिएको जात्राको सिक्वेलले अहिले सुखद अन्त्यसहित बिट मारेको छ । फिल्मप्रतिको दर्शक हेराइ यसको अन्त्यमा पनि निर्भर हुने कुरा अहिले आएर निर्देशक भट्टराईले बुझ्न पाए । भने, ‘फिल्म हेरेर दर्शक खुसी भएरै निस्कन चाहनु हुँदोरहेछ । हिरो, हिरो नै देखिनुपर्छ । जे जस्तो भए पनि राम्रो मान्छेले अन्त्यमा सुख र न्याय पाउनै पर्छ । जात्राको अन्त्यमा मुख्य तीन पात्र जेल जानुपर्दा धेरै दर्शक निराश हुनुभएको थियो । त्यसैले पनि यसपालि दिमागै चलाएर सुखद समापन गरेका हौं ।’


तर दुःखान्त अन्त्य हुनै हुँदैन, दर्शकले रुचाउँदै नरुचाउने भन्ने पनि ठान्दैनन् उनी । ‘पशुपतिप्रसादको त्यही अन्त्य नै दर्शकलाई खुब मनपर्‍यो । जात्राकै पनि कतिपयले रुचाउनुभएको छ । उहाँहरूले जात्रालाई दिमागले हलबाट घरसम्म लग्यो भन्नुहुन्थ्यो । बहुसंख्यक दर्शकले सुखद अन्त्य नै खोज्छ भन्दैमा हामी पनि त्यतै दौडिहाल्नुपर्छ भन्ने होइन ।’पोखरामा जाँदा एक दर्शकले जात्रैजात्रा कमेडी फिल्म नै हैन भनेछन्, प्रदीपलाई । कारणमा ती दर्शकले भनेछन्, ‘पात्र जीवनसँग नजिक छ र उसको दुर्दशामा दर्शकको हाँसो छुट्यो भन्दैमा फिल्म कमेडी हैन । बरु दर्शक कमेडी हुन् ।’ लेखकसमेत रहेका भट्टराईलाई पनि त्यस्तै हो भन्ने लागेको छ । ‘हामीले पनि दर्शकलाई हँसाउनकै लागि भनेर एउटै संवाद पनि थोपरेका थिएनौं । तर्कसंगत कमेडीमा पनि जबर्जस्ती कमेडी गरेको नलागोस् भन्नेमा हामी सचेत थियौं,’ उनको ध्याउन्न दर्शक हाँसुन् भन्ने सधैं रहन्छ । फिल्मका कार्यकारी निर्मातासमेत रहेका जोयश भाइ उर्फ रवीन्द्रसिंह बानियाँले निर्देशकका बारेमा भने, ‘उहाँको खुबी भनेकै गहिरो कुरालाई पनि कमेडीमार्फत दर्शकलाई चखाउने हो । कमेडी दिने तर औषधि हालेर । जात्रैजात्राको पनि आवरणमा मात्रै कमेडी हो । भित्र त पात्रका दुःख नै छन् ।’

sushilpaudel2@gmail.com

प्रकाशित : जेष्ठ २४, २०७६ ११:०१
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

चर्को गितार

कान्तिपुर संवाददाता

सन् १९६९ को जनवरीमा लेड जेपलिनले आफ्नै नाममा पहिलो एल्बम निकालेको थियो  । त्यसमा पहिलोपल्ट गितारको आवाजलाई चर्को रूपमा बढी महत्त्व दिइएको थियो  । त्यसपछि यो पश्चिमेली संगीतमा सर्वाधिक एल्बम बिक्री भएको ब्यान्ड सावित भयो । यसले ५० वर्ष छोएको छ ।

दोहोर्‍याएर भन्नै पर्छ, लेड जेपलिनको ‘स्टेरवे टु हेभन’ सुनेका छैनौ भने के गीत सुनेका छौ र ? निकै शक्तिशाली छ, यो गीत । रक म्युजिकको इतिहासमा यत्तिको बेजोड गीत पाइन्न होला पनि । यसलाई गीत होइन, एन्थम हो भनिन्छ । हाम्रोतिर पनि हेभी मेटल म्युजिक खुबै लोकप्रिय छ । यसको जग सन् सत्तरीको वरिपरि बसेको थियो र यसका लागि सबैभन्दा ठूलो जस यही लेड जेपलिन ब्यान्डलाई दिनुपर्छ । लेड जेपलिनसँगै कुनै न कुनै रूपमा डिप पर्पल र ब्ल्याक साबाथ जोडिन्छ ।


यही तीन ब्यान्डकै कारण हेभी मेटल जन्मिएको मानिन्छ । सायद बढी प्रभाव लेड जेपलिनकै होला । त्यही ‘स्टेरवे टु हेभन’ फेरि सुन्नुपर्छ, त्यसले जसरी सुरुमा बिस्तारै गति लिन्छ र पछि जसरी यो गति बढ्दै जान्छ, भन्न सकिन्छ, सन् १९७१ यो गीत अहिलेका हेभी मेटल म्युजिकको जग हो । ‘काश्मीर’ र ‘होल लोटा लभ’ पनि यस्तै यस्तै छन् । त्यसो त लेड जेपलिनको चर्चा कहिले पनि सकिन्न, यसबारे कति मात्र कुरा गर्ने ? के–के बारे मात्र कुरा गर्ने ?


अहिले तत्काल यसको बढी चर्चा किन भइरहेको छ भने ब्यान्डले आफ्नो ५० वर्ष मनाइरहेको छ । यसै क्रममा ब्यान्डबारे पहिलो आधिकारिक डकुमेन्ट्री फिल्म पनि बन्दै छ र यो ५० वर्ष मनाउन नै हो । के हुन्छ त यसमा ? बास गितारिस्ट जोन पउल जोन्सले भनेका छन्, ‘हामीले अहिलेसम्म हाम्रो आफ्नै कथा हाम्रै मुखले भनेका छैनौं । अब सायद पालो आएको छ । यो डकुमेन्ट्रीले हाम्रो वास्तविक कथा बाहिर ल्याउनेछ ।’


अहिले यो पोस्ट–प्रोडक्सनमा छ र यसलाई लेड जेपलिनका प्रशंसकले मात्र होइन, पश्चिमेली संगीत मन पराउने सबैले व्यग्र प्रतीक्षा गर्नेछन् । यसका निर्देशक हुनेछन्, ब्रिटिस फिल्म मेकर बर्नाड म्याकमहन । उनकै भाषामा यसमा ब्यान्डको पूरा इतिहास भने हुने छैन, बरु ब्यान्ड लोकप्रियताको शिखरमा पुग्यो, त्यसको कारण खोज्ने प्रयास हुनेछ । त्यसको अर्थ यसमा सबैभन्दा बढी चर्चा स्वाभाविक रूपमा त्यही ‘स्टेरवे टु हेभन’ को हुनेछ । यसमा जोन्ससँगै ब्यान्डका फ्रन्टम्यान जिम्मी पेज र रोबर्ट प्लानले आफ्नो कथा भन्ने छन् । खाली ड्रमर जोन बोनहमले मात्र यो काम गर्ने छैनन्, किनभने उनी आफैं ‘हेभन’ पुगिसके भनिन्छ । सन् १९८० मा ३२ वर्षकै उमेरमा उनको निधन भएको थियो र यससँगै लेड जेपलिन आफैं ‘डिसब्यान्ड’ भएको थियो । भलै त्यसयता ब्यान्डका अरू तीन साथी एकै स्थानमा बसेर गीत प्रस्तुत नगरेका पनि होइनन् । वास्तवमै त्यसपछि लेड जेपलिन सदाका लागि रहेनन् । बोनहमको निधन भएको पनि धेरै वर्ष भइसकेको छ, तर पनि ब्यान्डको चर्चा अझै उत्तिकै छ । यसले पनि देखाउँछ, वास्तवमै लेड जेपलिन कति धेरै लोकप्रिय छ भनेर । सन् १९६९ को जनवरीमा लेड जेपलिनले आफ्नै नाममा पहिलो एल्बम निकालेको थियो । त्यसमा पहिलो पल्ट गितारको आवाजलाई चर्को रूपमा बढी महत्त्व दिइएको थियो । त्यसपछि त इतिहास नै बन्यो र ब्यान्ड पूरा पश्चिमेली संगीतमा सर्वाधिक एल्बम बिक्री भएको ब्यान्ड सावित भयो ।


उनीहरूले हेभिमेटलको जग त बसाले, उनीहरू आफैं भने ब्लुज र पश्चिमेली लोकगीतबाट धेरै प्रभावित थिए । ब्यान्ड सक्रिय रहेको ११ वर्षमा कुल ८ एल्बम जारी भए, सबै एकसेएक रहे । यी एल्बम २० करोड प्रतिभन्दा बढी बिकिसकेका छन् । सुरुमा क्रिटिक्सले लेड जेपलिनको आलोचना नै गरे, सायद उनीहरू आफ्नो समयभन्दा अगाडि थिए, त्यसैले ती क्रिटिक्सले ब्यान्डलाई बुझ्नै सकेनन् । पछि तिनै क्रिटिक्सले माने, अहिलेको पश्चिमेली संगीतमा लेड जेपलिनको जबरदस्त प्रभाव छ । यो ब्यान्डले जत्तिको नयाँ नयाँ प्रयोग अरू कसैले गर्न सकेन् । सन् १९९५ मै लेड जेपलिनलाई ‘रक एन्ड रोल हल अफ फेम’ मा समावेश गरिएको थियो । त्यही बेला भनिएको थियो, सन् ६० मा बिटल्सले जे काम सुरु गरेको थियो, त्यस्तै काम सन् ७० मा लेड जेपलिनले गर्‍यो । पेजले ब्यान्डका अधिकांश गीतमा संगीत दिए भने प्लान्टले त्यसमा शब्द भरे । पछि जोनको किबोर्डमा आधारित भएर पनि गीत बने र यसलाई खुबै मन पराइयो ।


पछि यो ब्यान्डको वास्तविक परिचय टुरमा बन्यो, जति बेला उनीहरूले एकपछि अर्को टुर लगातार गरिरहे । अधिकांश टुर ‘रेकर्ड ब्रेकिङ’ खालका रहे । अझै ती टुरका क्लिप्सहरू हेर्नुपर्छ, ब्यान्ड सदस्यको जोस र त्यसलाई सुहाउँदो दर्शकको प्रतिक्रिया गज्जब छ । सन् ७० तिर रक ब्यान्डसँग जोडिएको सेक्स, ड्रग्स र रक एन्ड रोलको मन्त्र सुरु गर्नेको श्रेय पनि लेड जेपलिनलाई जान्छ । यसलाई पछि अरू ब्यान्डले पनि पछ्याए भने तिनको प्रशंसक मात्र के कम र ?


उनीहरू पनि यही मन्त्रमा होमिए । यसै कारण लेड जेपलिनको धेरै आलोचना पनि गरिन्छ । एक समय पेज र प्लान्ट कति धेरै उग्र बनेका थिए भने उनीहरूको काम नै बाधा पुर्‍याउने हुन्थ्यो । यसबारे कत्ति धेरै कथा सुन्न पाइन्छ । जस्तो जुन होटलमा बस्यो, त्यसमा रहेको टेलिभिजन झ्यालबाट बाहिर फ्यालेर उधुम मच्चाउने गर्थे । जापानमा पनि यो ब्यान्ड निकै लोकप्रिय थियो र छ, तर उनीहरूले टोकियोका होटलबाट टेलिभिजन बाहिर फ्यालेपछि जापान आउनबाटै प्रतिबन्ध जस्तै लाग्यो र त्यहाँ दोहोर्‍याएर जानै पाएनन् ।


यस्तै एकपल्ट बोनहम मोटरसाइकल चढेर आफू बसेको होटलको कोठासम्म पुगेछन् । त्यति बेला त्यहाँ कस्तो स्थिति बन्यो होला, अनुमान मात्र गर्न सकिन्छ । वास्तवमै यी सबै पुराना कुरा भए, अहिले सम्झनुपर्ने भनेको त तिनै गीत र एल्बम नै हुन् । लेड जेपलिन ब्यान्ड बन्नुमा सबैभन्दा ठूलो हात गितारिस्ट पेजको रहेको मानिन्छ । सुरुमा उनको एउटा ब्यान्ड थियो– यार्डबर्डस । यो ब्यान्डले केही समय लन्डनका क्लबमा बजाउने काम गर्‍यो ।


प्लान्टको पनि आफ्नै अलग ब्यान्ड थियो, ‘ब्यान्ड अफ जोय’ नामको । पेजले सुरुदेखि नै जोन्सलाई चिन्थे । प्लान्ट
आफ्नो ब्यान्डका गायकसँग खुसी थिएनन्, त्यसैले जोन्सको सल्लाहमा एउटा बैठक डाके, जसमा पेजलाई बोलाइयो । पछि त्यसमा बोनहम पनि थपिए । सन् १९६८ को घटना हो यो । त्यो यस्तो बैठक थियो, जसले लेड जेपलिनलाई जन्म दियो नै र यसले त्यसपछि पूरा पश्चिमेली संगीतमै ठूलो परिवर्तन ल्यायो । लेड जेपलिन हुन्न थियो त, पश्चिमेली सगीत अहिलेको स्थितिमा हुने थिएन ।

हिमेशरत्न बज्राचार्य
twitter : @himeshratna

प्रकाशित : जेष्ठ २४, २०७६ ११:००
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT