पर्वतीय संग्रहालय

राजाराम पौडेल

काठमाडौँ — पोखरा - हिमाली क्षेत्रका बाबुनानीलाई हिमाल र हिमाली जनजीवनबारे धेरै कुरा बताइरहनु पर्दैन । तर अन्य क्षेत्रका धेरैजसोलाई थाहा नहुन सक्छ । भौगोलिक विकटता र अत्यधिक जाडो हुने भएकाले हिमाली भेगको जनजीवन सहज हुन्न । त्यहाँको चालचलन र संस्कृति पनि अरू ठाउँको भन्दा फरक हुन्छ ।

खासमा त्यस्तो फरकचाहिँ के होला त ? यो जिज्ञासाको जवाफ दिन तयार छ– पोखरास्थित अन्तर्राष्ट्रिय पर्वतीय संग्रहालय । यो संग्रहालय हिमाली क्षेत्रहरूलाई नजिकबाट चिनाउने गन्तव्य बनेको छ । पोखराको रातोपैरोमा सय रोपनी क्षेत्रफलमा फैलिएको यो संग्रहालय हिमाल तथा हिमाली भेगको जनजीवनबारे जानकारी लिन चाहनेका लागि नगई नहुने ठाउँ भएको छ । त्यसैले धेरै अभिभावक आफ्ना बालबालिकालाई यहाँ घुम्नका लागि लिएर जाने गर्छन् ।

संग्रहालय अवलोकन गर्न विद्यार्थीलाई ४० रुपैयाँ शुल्क लाग्छ । संग्रहालयमा विद्यार्थीलाई इच्छाअनुसार जानकारी दिँदै अवलोकन गर्ने व्यवस्था मिलाइन्छ । मगर, किरात, छन्त्याल, गुरुङ, शेर्पालगायत विभिन्न समुदायका संस्कृतिलाई नजिकबाट चिनाउने व्यवस्था गरिएको छ । यहाँ जापान, ताइवान, स्लोभानिया र कोरियाको संस्कृतिसमेत हेर्न पाइन्छ । संग्रहालयको मूलद्वारबाट छिर्नेबित्तिकै देब्रेतर्फ क्ल्याइम्बिङ वाल छ । वालमा हिमाल चढ्ने आधारभूत ज्ञान दिनुका साथै प्रतियोगितासमेत गरिन्छ ।

नेपाली घर संग्रहालय परिसरमा खरको छानो, ढिकी, जाँतो, मौरीको घार, परेवाको गन्ज (गुँड), गाईवस्तु, तामाका ग्रागीलगायत हेर्न पाइन्छ । संग्रहालय अगाडि मनास्लु हिमालको प्रतीक स्वरूप ३१ फिटको पर्वत बनाइएको छ । यो प्रतीक जापानी सहयोगमा बनेको हो । मनास्लु हिमालको सबैभन्दा पहिला आरोहण गर्ने जापानी नै थिए । संग्रहालयमा हिमालमा पाइने याकलाई चिनाउने प्रयाससमेत गरिएको छ । त्यसका लागि संग्रहालय भवन अगाडि पित्तलको प्रतिमा राखिएको छ ।

संग्रहालयमा ल्याब–लेआउट–प्लान राखिएको छ । यसको अध्ययन गरी कसरी पूरै संग्रहालय घुम्ने भन्ने कुरा बुझ्न सकिन्छ । नेपाली पर्वतीय कक्ष र अन्तर्राष्ट्रिय पर्वतीय कक्षमार्फत पर्वतीय संस्कृति, संस्कार, धर्मलगायतको जानकारी दिने व्यवस्था मिलाइएको छ ।

संग्रहालयमा रहेको भिजुल हलमा हिमालयसम्बन्धी दृश्य हेर्न पाइन्छ । दोस्रो हलमा ८ हजार मिटरभन्दा माथिका हिमालका तस्बिर राखिएका छन् । हिमालको उत्पत्ति, हिमाली जीवजन्तु र वनस्पतिबारे पनि जानकारी पनि समेटिएको छ । नेपाल पर्वतारोहण संघका अध्यक्ष दावा नोर्बर्ु, परिकल्पनाकार कुमार खड्गविक्रम शाह, डा. हर्क गुरुङ, सर्भे गर्ने डा. टोनी हेगन, जापानबाट आएका पहिलो व्यक्ति कावागुची इकाई लगायतबारेको जानकारी दोस्रो हलमा हेर्न सकिन्छ ।

तेस्रो हललाई पर्वतीय क्रियाकलाप कक्ष नामकरण गरिएको छ । यहाँ ८ हजार मिटरभन्दा माथिका हिमाल चढ्ने पहिला व्यक्तिको विवरण, हिमाल चढ्दा केकस्ता सामग्री प्रयोग गरिन्छन्, हिमालको वातावरण, हिमालमा पाइने यती, हिमालमा फालिएका फोहोरमैलाको प्रस्तुति हेर्न सकिन्छ ।

बेलायतीहरूले सन् १९२० बाटै हिमाल चढ्न खोजेका थिए । तर ८ पटकसम्म उनीहरू असफल भए । संग्रहालयमा असफल आरोहण गर्नेको ऐतिहासिक फोटाको संग्रह राखिएको छ । रोयल जोग्राफिकल सोसाइटी लन्डनले प्रिन्ट डेभलप गरेर राखेको यिनै तस्बिर हेरेर त्यसपछाडि हिमाल चढ्न सहज बनेको बताइन्छ । अवलोकनकर्ताले संग्रहालय परिसरभित्र सहज तरिकाले फोटो खिच्न सक्छन् । संग्रहालयमा जलवायु परिवर्तनसम्बन्धी सामग्री राखिएका छन् । संग्रहालयको माथिल्लो तलामा इजरायलको जेरुसेलमको भू–धरातलभन्दा ४ सय २२ मिटर तल मृत सागरको ढुंगा र विश्वको सर्वोच्च शिखर सगरमाथाको ८ हजार ८ सय ४८ मिटरमा रहेको ढुंगा एकै ठाउँमा हेर्ने पाइन्छ । पर्वतीय जानकारी दिने झन्डै ३५ सय किताब रहेको लाइब्रेरी पनि यहाँ छ । विद्यार्थीले पर्वतीय जानकारी लिन ती किताब अध्ययन गर्न सक्छन्् । संग्रहालयमा शेर्पाहरूको संस्कृति, पाहुनालाई स्वागत गर्ने मोडल, सबै सामग्रीसहित बौद्ध धर्म, संस्कृतिको झझल्को यो कक्षले दिन्छ ।

शारीरिक अपांगता भएका व्यक्तिलाई ह्वीलचियरमार्फत अवलोकनको व्यवस्था मिलाइएको छ । ह्वीलचियर संग्रहालयले नै उपलब्ध गराउँछ । टच स्क्रिनमार्फत हिमाललाई नजिकबाट हेर्न व्यवस्था मिलाइएको छ । अवलोकनकर्ताले मकालु, सगरमाथा, खुम्बु हिमालका दृश्य औंलाले चलाएर हेर्न सक्छन् । विद्यार्थीका अलवा यहाँ दिनहँु आन्तरिक तथा बाहय पर्यटकको भीड लाग्ने गर्छ । संग्रहालय प्रमुख तथा संग्रहालयविज्ञ बलप्रसाद राईका अनुसार यो संग्रहालय २०६० साल माघ २२ देखि सञ्चालनमा आएको हो ।

Yamaha

Esewa Pasal

प्रकाशित : असार ३, २०७५ ११:३८
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

आयो फुटबलको महोत्सव !

कान्तिपुर संवाददाता

काठमाडौँ — विश्वकै सबैभन्दा चर्चित खेल फुटबलको महोत्सव ‘फिफा विश्वकप २०१८’ बिहीबारदेखि सुरु भएको छ । युरोपेली राष्ट्र रूसले आयोजना गर्ने विश्वकप असार ३१ सम्म चल्नेछ । सन् १९३० बाट सुरु भएको विश्वकपको यो २१ औं संस्करण हो । विश्वभरका उत्कृष्ट ३२ टोलीले छनोट चरण पार गरेर यस महत्त्वपूर्ण प्रतियोगितामा स्थान बनाएका छन् । सहभागी राष्ट्रलाई ४–४ राष्ट्र सम्मिलित ८ समूहमा बाँडिएको छ ।

युरोपबाट सर्वाधिक १४ टोलीले प्रतियोगितामा सहभागिता जनाउँदै छन् । विश्व फुटबलमा एक समय तहल्का मच्चाएका इटाली र नेदरल्यान्ड्स भने यसपटक छनोट हुन सकेनन् । टोलीमा विश्वस्तरीय खेलाडी भए पनि छनोटमा राम्रो नतिजा ल्याउन नसक्दा विश्वकप खेल्न पाएनन् ।

यसपटक विश्वकपमा दुई नयाँ टोली पनि आएका छन् । आइसल्यान्ड र पानामा पहिलोपटक विश्वकपमा सहभागिता जनाउँदै छन् । रूसको ११ सहरमा रहेका १२ रंगशालामा प्रतियोगिताको ६४ खेल आयोजना हुनेछन् । राजधानी मक्सोमा दुई रंगशाला रहेका छन् ।
विश्वकपका खेल खेलाउन फिफाले ३६ रेफ्री र ६३ सहायक रेफ्रीहरू पनि छानिसकेको छ । यसपटक विश्वकपमा भिडियो असिस्टेन्ट रेफ्री (भार) को पनि प्रयोग हुँदै छ । खेल चलिरहेको बेलामा रेफ्रीले कुनै मुभ छुटाएको खण्डमा उक्त मुभ सकिएपछि भिडियोमा हेरेर रेफ्रीले आफ्नो निर्णय बदल्न सक्छन् । भारका लागि मात्र फिफाले १३ रेफ्रीलाई नियुक्त गरेको छ ।

यसपटक प्रतियोगितामा जर्मनी, स्पेन, फ्रान्स र ब्राजिललाई उपाधिको दाबेदार टोलीका रूपमा हेरिएको छ । जर्मनीले ४ वर्षअघि ब्राजिलमा भएको विश्वकप पनि जितेको थियो । विश्वका उत्कृष्ट दुई खेलाडी लियोनेल मेस्सी र क्रिस्टियानो रोनाल्डो सम्मिलित अर्जेन्टिना र पोर्चुगल पनि उपाधिको सम्भावना बोकेका टोली हुन् । छनोटमा उत्कृष्ट प्रदर्शन गरेको इंग्ल्यान्ड पनि उपाधि लक्ष्यसहित रूस पुगेको छ ।

हालसम्म ब्राजिलले सर्वाधिक ५ पटक विश्वकप उपाधि जितेको छ । जर्मनी र इटालीले समान ४–४ पटक तथा अर्जेन्टिना र उरुग्वे पनि २–२ पटक विश्वकप च्याम्पियन भएका छन् । फ्रान्स, इंग्ल्यान्ड र स्पेन पनि १–१ उपाधिसहित विजेताको सूचीमा अटाएका छन् । विश्वकप उपाधिमा नेदरल्यान्ड्स भने अभागी राष्ट्र सावित भएको छ । डच टोली ३ पटक फाइनलमा पराजित भएको छ ।

विश्वकपमा सर्वाधिक गोल गर्ने कीर्तिमान जर्मनीका मिरोस्लाभ क्लोजको नाममा छ । उनले सन् २००२ देखि २०१४ सम्म ४ संस्करण खेल्दै १६ गोल गरेका छन् । ब्राजिलका रोनाल्डो १५ र पश्चिम जर्मनीका गर्ड मुलर १४ गोलसहित शीर्ष ३ मा अटाएका छन् । रूसमा जारी विश्वकपमा सहभागी हुने खेलाडीमा जर्मनीका थोमस मुलर १० गोलसहित अगाडि छन् । पछिल्ला दुवै संस्करणमा ५–५ गोल गरेका उनले शीर्ष स्थानका क्लोजसँग अन्तर घटाउने प्रयास गर्नेछन् । फुटबलकै महाकुम्भ विश्वकपबाट नेपाल पनि अछुतो छैन । नेपालले पनि विश्वकप छनोटको प्रारम्भिक चरण खेलेको थियो । सन् २०१५ मा भएको प्रारम्भिक छनोटमा भारतसँग २–० ले पराजित हुँदै नेपालको विश्वकपमा छनोट हुने सम्भावना समाप्त भएको थियो । त्यसअघिका संस्करणमा पनि नेपालले विश्वकपका प्रारम्भिक चरणको छनोट पारे गर्न सकेको छैन ।

नेपाल विश्वकपमा छनोट नभए पनि विश्वकपको क्रेजले भने नेपाली समर्थकलाई छोपेको छ । विश्वकप सुरु हुनु अगाडिदेखि नै बाटोमा विश्वकपमा सहभागी राष्ट्रहरूको समर्थनमा जर्सी लगाउनेको भीड देख्न सकिन्छ । यसमा दक्षिण अमेरिकी राष्ट्र ब्राजिल र अर्जेन्टिनाकै बाहुल्य रहेको छ । जर्सी लगाउने मात्र हैन, घरबाहिर आफूले समर्थन गर्ने देशको झन्डा राख्ने, सवारीसाधनमा त्यसै किसिमको सजावट गर्ने चलन पनि आइसकेको छ ।

विश्वकपकै सेरोफेरोमा विद्यालयहरूले पनि विद्यार्थीलाई लक्षित गरेर विभिन्न मनोरञ्जनात्मक कार्यक्रमहरू ल्याउने गरेका छन् । यसपटक पनि विद्यार्थीलाई खेल भावना जगाउन र फुटबलको ज्ञान सिकाउने उद्देश्यले विभिन्न विद्यालयले खेलसँग सम्बन्धित कार्यक्रम आयोजना गर्दै विश्वकपको स्वागत गरे । बच्चा मात्र हैन, युवामाझ पनि विश्वकपको रौनक लागेको छ । एउटै टोलीलाई समर्थन गर्नेहरू एकत्रित भएर खेल हेर्ने चलन पनि सुरु भइसकेको छ । विश्वकप अगाडि बढ्दै जाँदा यस्ता कार्यक्रमले अझै व्यापक रूपमा बढ्ने आशा गर्न सकिन्छ ।

प्रकाशित : असार ३, २०७५ ११:५८
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT