खाऔं स्याउ

दिनहुँ एउटा स्याउ खाए डाक्टरकहाँ जानै पर्दैन
विमल खतिवडा

काठमाडौँ — यो चर्चित भनाइ सबैका लागि उत्तिकै महत्त्वपूर्ण छ । किनभने स्याउ खाँदाका फाइदा धेरै छन् । स्याउमा पर्याप्त पौष्टिक तत्त्वहरू छन् । यसमा भिटामिन ‘ए’ र ‘सी’ तथा क्याल्सियम पाइन्छ । विज्ञहरूका अनुसार स्याउ पेट तथा पाचनशक्तिका लागि लाभदायक छ । स्याउ खानाले मधुमेहको सम्भावना कम हुन्छ ।

यसले हड्डीलाई स्वस्थ्य राख्छ । तौल घटाउन मद्दत गर्छ । मुटु रोगीका लागि पनि फाइदाजनक छ । स्याउमा हुने तत्त्वहरूले क्यान्सर लाग्नबाट जोगाउन सक्छ । दमसँग लड्न सक्ने क्षमता बढाउँछ । यसमा भएको एन्टिअक्सिडेन्टले वृद्धावस्थामा मस्तिष्क बलियो राख्नसमेत मद्दत गर्छ ।

यति लाभदायक स्याउ पाउन पनि खासै गाह्रो छैन । किनभने हाम्रै मुलुममा पनि स्याउको पर्याप्त उत्पादन हुन्छ । विदेशबाट पनि आउँछ । नेपालमा खासगरी रेड डेलिसियस, रोयल डेलिसियस, गोल्डेन डेलिसियस, रिचा रेड र फुजी जातका स्याउ फल्छन् । जातअनुसार स्याउको रंग फरक–फरक हुन्छ । धेरैजसो स्याउ गाढा रातो, रातो, सुनौलो पहेंलो र हरियो हुन्छन् ।

स्याउ भदौ अन्तिमदेखि कात्तिक अन्तिमसम्म टिप्ने गरिन्छ । यो सिजनमा स्याउका बोट राताम्ये हुन्छन् । नेपालका ३३ जिल्लामा स्याउ फल्छ । जुम्ला, मनाङ, मुस्ताङ, डोल्पा, मुगु, कालिकोट र हुम्लामा यसको व्यावसायिक खेती हुने गरेको छ । सबैभन्दा बढी स्याउ जुम्लामा पाइन्छ । यसलाई ७ डिग्री सेल्सियसभन्दा कम तापक्रम चाहिन्छ । एउटा दानाको तौल औसतमा १ सय ८५ ग्राम हुन्छ । एउटा बोटमा १ सय केजीसम्म फल्छ । नेपालमा श्री ३ चन्द्रशमशेरका पालामा जापान र इटालीबाट स्याउका केही बोट ल्याएर काठमाडौंको छाउनी, बालाजु र गोदावरीमा लगाइएको इतिहास छ ।

स्याउका बिरुवा पुस, माघमा रोपिन्छ । रोप्दा बिरुवा १० फिटको हुन्छ । रोपेको ५ वर्षमा फल्न थाल्छ । नेपालमा समुद्री सतहदेखि ३ हजार मिटर उचाइमा स्याउ खेती गर्न सकिन्छ । स्याउ फुल्ने समयमा कम तापक्रम, वर्षा, हिमपात र मौसम बदली भइरहे परागसेचन प्रक्रियामा बाधा पुग्छ ।

भदौ र असोजमा नेपालमै फलेको स्याउले बजार धान्छ । अरू बेला बाहिरबाट ल्याउनुपर्छ । चीन र भारतबाट धेरै स्याउ आयात हुन्छ । केही मात्रमा न्युजिल्यान्ड र अस्ट्रेलियाबाट पनि आउँछ । स्याउबाट रक्सी (ब्रान्डी), जुस, जाम, सुकुटी पनि बनाइन्छ । यसलाई दानै र काटेर चाना बनाएर खाना सकिन्छ ।

नेपालमा १२ हजार हेक्टर क्षेत्रफलमा स्याउ लगाइएको छ । वार्षिक २० हजार मेट्रिक टन स्याउ उत्पादन हुन्छ । ५ वर्षमा फल्ने स्याउ एक रोपनीमा २५ बोट लगाइन्छ । ‘नेपालमा फलेको स्याउ स्वादिलो र रसिलो हुन्छ,’ वरिष्ठ फलफूल विकास अधिकृत दीपक भट्टराई भन्छन्, ‘त्यही भएर बालबालिकादेखि वृद्धवृद्धासम्म सबै उमेरकाले यसको स्वाद मन पराउँछन् ।’ उनका अनुसार स्याउबाट राम्रो आम्दानी पनि हुने हुँदा खेती गर्ने किसान बर्सेनि बढ्दै गएका छन् । पछिल्लो समय एक वर्षमै फल्ने उच्च घनत्व स्याउ खेती प्रविधि नेपालमा भित्रिएको छ । यो प्रविधिमार्फत सर्भिया र इटालीबाट बिरुवा ल्याएर सन् २०१५ देखि खेती गर्न थालिएको हो ।

Yamaha

Esewa Pasal

प्रकाशित : भाद्र १०, २०७५ १२:१५
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

कसरी बढाउने पढाइमा रुचि ?

कान्तिपुर संवाददाता

काठमाडौँ — अचेल धेरै साथीको गुनासो हुन्छ– किन हो मलाई त पढ्नै मन लाग्दैन  ? म त परीक्षा आएपछि मात्रै पढ्ने हो । अब त पढ्छु भन्यो, दिमागमा बसे पो ! धेरैको मनमा यस्तै कुराहरू खेलिरहेको हुन्छ । मनोवैज्ञानिकहरूले यसो हुनुका केही कारण पत्ता लगाएका छन् । ती कारण बुझेर अघि बढ्न सके पढाई झर्कोलाग्दो हुँदैन । परीक्षामा हाउगुजी बन्दैन । पढ्न मन लगाउने १० मुख्य उपाय यस्ता छन्–

१. केन्द्रित हुने : हामी जुन विषय पढिरहेका हुुन्छाँै, त्यसमै केन्द्रित हुनुपर्छ । गणितका समस्या समाधान गरिरहेका बेला मनमा अंग्रेजीको कुरा खेलाउनुहुन्न । नेपालीको समयमा गणित या विज्ञानको चिन्ता लिनुभएन । एक पटक या एकै समयमा धेरै विषयलाई मनमा स्थान दिनुहुन्न । जे पढिरहेको हो त्यसैमा मात्र केन्द्रित हुनु पर्छ ।

२. पकड राख्ने : कुनै विषयमा पकड कमजोर छ भने त्यो विषयमा अझ धेरै ध्यान दिनुपर्छ । हामी त्यो विषय पढ्न बढी रुचाउँछौँ जुन राम्ररी आउँछ । पकड भएको विषय राम्ररी बुझ्न सक्छौँ । त्यसमा अंक पनि राम्रै आएको हुन्छ । आफूले रुचाएको विषय पढ्दा समय बितेको पत्तै हुन्न । त्यसैले कमजोर विषयमा आफ्नो पकड बढाउने प्रयास गर्नुपर्छ ।

३. रुचि बढाउने : कुनै विषयमा रुचि छैन भने त्यसमा रुचि जगाउनुपर्छ । रुचि नभएको विषयमा रुचि बढाउन ४–५ दिन नियमपूर्वक लगातार अभ्यास गर्नुपर्छ । सुरु–सुरुमा यसो गर्दा दिक्क लाग्न सक्छ । तर त्यो अवधिभरिमा थोरै मात्र रुचि बढ्यो भने त्यो पहिले नरुचाएको विषय पनि रुचिकर लाग्न सक्छ ।

४. सीमित किताब : पढ्ने टेबल, खाट या भुइँमा सबै विषयको पुस्तक छरपष्ट राख्नु हुँदैन । जुन विषय पढ्ने हो त्यो मात्रै राख्नुपर्छ । बाँकी र्‍याक या झोलामै रहन दिनुपर्छ । सबै विषयका धेरै किताब छेउमै छ भने यो पढौं कि त्यो भन्ने लाग्न सक्छ । गृहकार्य गर्दा पनि सम्बन्धित विषयलाई मात्रै आफ्नो टेबलमा राख्नुपर्छ । एउटा सकिनेबित्तिकै अर्को निकाल्नुपर्छ । पढ्ने कोठा अस्तव्यस्त बनाउनुहुन्न ।

५. निश्चित समय : पढ्ने निश्चित समय हुनुपर्छ । जुनसुकै किताब जुनसुकै झोला या र्‍याकबाट निकालेर पढ्ने बानी खासै प्रभावकारी होइन । यसले एकाग्र हुन सकिन्न । पढाइको एउटा निश्चित क्रम हुनुपर्छ । बरु यसका लागि एउटा टाइम– टेबल बनाउन सकिन्छ । त्यसैका आधारमा पढे पढाइ नियमित हुन सक्छ ।

६. लक्ष्य निर्धारण : निश्चित लक्ष्यबिनाको पढाइ पनि बोझिलो हुन सक्छ । लक्ष्य नै निर्धारित छैन भने गन्तव्यमा कसरी पुग्न सकिन्छ ? कुन विषय पढ्ने अनि त्यो पढेर के बन्ने भन्ने निर्धारण गर्न नसक्नाले पनि पढाइमा रुचि नलागेको हुन सक्छ । त्यसैले पढ्नुअघि लक्ष्य विचार गर्नु महत्त्वपूर्ण छ।

७. सञ्चारका प्रविधि : अहिलेको डिजिटल युगमा हरेक समय हामी मोबाइल फोन, ट्याबलेट, ल्यापटप लगायतले घेरिएका हुन्छाँै । यीमध्ये खासगरी मोबाइल फोनले हाम्रो ध्यानलाई अन्यत्र मोडिदिन्छ । फोनमा कुनै कुरा नआए पनि छिटोछिटो हेर्न मन लाग्छ । फेसबुकमा साथीसँग च्याट गर्न मन लाग्छ । मोबाइल गेम खेल्न मन हुन्छ । यी सबैले पढाइलाई चौपट पार्छन् । त्यसैले पढ्ने बेला यी उपकरणबाट टाढै बस्नुपर्छ । सम्भव भए फोन अफ गरिदिनुपर्छ ।

८. साथीसंगत : साथीको सही कुरालाई समर्थन गर्नुपर्छ । गलतलाई ‘नाइँ’ भन्न सक्नुपर्छ । पढाइमा रुचि राख्नेलाई साथी बनाउनुपर्छ । गलत गतिविधिमा लागेकासँग टाढै बस्नुपर्छ । यदि यसो नगरिए दौतरीको दबाबमा गलत क्रियाकलापमा पनि लाग्न सकिन्छ । अनि स्वत: पढाइको स्तर खस्किन्छ ।

९. प्रेरणा : प्रेरणाले हामीलाई सफलताका लागि नयाँ ऊर्जा प्रदान गर्छ । हाम्रा वरपर संघर्ष गरेर सफल भएका मानिस प्रशस्तै भेटिन्छन् । तिनीहरूबारे थाहा पाउँदा हामीलाई प्रेरणा प्राप्त हुन सक्छ । आफ्नै अभिभावकका संघर्षका कुरालाई पनि शिक्षाका रूपमा लिन सकिन्छ । सफल व्यक्तिका जीवनी पढ्नुपर्छ ।

१०. खास रुचि : जुन विषयमा आफ्नो ज्यादा रुचि छ, हामी त्यसैतर्फ बढी अग्रसर हुनुपर्छ । सिर्जनात्मक क्षेत्रमा रुचि छ भने त्यसलाई पढाइसँग जोडेर अघि बढ्नुपर्छ । आफ्नो रचनात्मकतालाई पढाइको विषयमा पनि लागू गर्न सकिन्छ । कलामा रुचि छ भने चित्र बनाएर पढ्न सकिन्छ । नृत्यमा रुचि छ भने नाच्दै कठिन पाठ सम्झन सकिन्छ । पढाइसँगै अन्य रुचिकर विषयलाई पनि अगाडि बढाउन सकिए झनै राम्रो हुन्छ ।

प्रकाशित : भाद्र १०, २०७५ १२:२६
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT