आँखा

जितेन्द्र साह

काठमाडौँ — तीन वर्ष, तीन जाँच, आउन नदिऔं,बच्चाको आँखामा कुनै आँच नानीबाबुको आँखामा रोग लाग्न नदिन मोरङ र सुनसरीमा दुई वर्षदेखि सञ्चालित अभियानको नारा हो यो । सीमावर्ती रानीस्थित विराटनगर आँखा अस्पतालले स्वास्थ्य चौकी, जिल्ला समन्वय समिति, जनस्वास्थ्य कार्यालय, आफ्नै केन्द्रहरू र भीडभाड हुने थलोमा यो जनचेतनामूलक सामग्री टाँसेको छ ।

जन्मेपछि, हिँड्न थालेपछि र विद्यालय जानुअघि बालबालिकाको आँखा अनिवार्य जचाउनुपर्ने सन्देश गाउँगाउँ पुर्‍याइँदै छ । ‘जन्मैदेखि नै दुवै आँखाको सुरक्षा आवश्यक छ,’ अस्पतालका प्रबन्धक कुमार पृथु भन्छन्, ‘जानकारीको अभाव र लापरबाहीले बालबालिकाको आँखामा जटिल प्रकृतिका समस्या देखिन सक्छन् ।’ यस्तो अवस्था आउन नदिन अभियान नै चलाउनुपरेको उनले बताए ।

बालबालिका अस्पतालमा आउन प्रेरित हुन् भनेर जाँच कक्षबाहिर थरीथरीका खेलौना राखिएका छन् । अस्पताल परिसरमा पिङ, चिप्लेटीसहितको बाल बगैंचा छ । बालबालिकाको रुचिअनुरूप अस्पतालभित्रै गुणस्तरीय र स्टायलिस चस्मा उपलब्ध छन् । तर चस्माले पनि काम गर्ने अवस्था पार गरेमा बालबालिकामा ‘अल्छी आँखा’ (एम्प्लोपिया) रोग लाग्ने चिकित्सक बताउँछन् । यो रोगमा आँखा कम चल्ने, कम देखिने र डेढो हुन्छ । यो चरणमा आइपुगेपछि चस्मा लगाउँदा पनि राम्ररी देखिन्न । ८ वर्षदेखि १५ वर्षभित्रको उमेरसम्म उपचार गरिएन भने एउटा आँखाले पूरै देख्न छाड्छ । वंशाणुगत, पोषणमा कमी, जन्मिँदा कम तौलको हुनु र चोटपटक लागेमा यस्तो समस्या आउँछ ।

एउटाको उपचार भएन भने अर्को आँखा पनि पूरै बिग्रन्छ । अध्ययनअनुसार १५ प्रतिशत बिरामीमा दुवै आँखा बिग्रेको पाइएको छ । आँखालाई जोगाइराख्न पटाका नपड्काउने, धारिलो/तिखो वस्तुले नखेल्नेजस्ता सावधानी अपनाउनुपर्छ । विशेषज्ञहरूका अनुसार निकै नै ढिलो भए डेढो भइसकेको आँखालाई पनि बाहिरबाट सामान्य देखिने गरी सिधा पार्न त सकिन्छ तर ज्योति नफर्कन पनि सक्छ ।

जन्मेपछि आँखामा चोटपटक लागेमा, शिशु गर्भमा हुँदा आमाले पोषण नपाउँदा, आमालाई संक्रमण हुँदा र वंशाणुगत कारणले बालबालिकामा पनि मोतीबिन्दु हुने गरेको चिकित्सक बताउँछन् । मोबाइल गेमको प्रभावले पनि पछिल्लो समय कलिला बालबालिकाको आँखा कमजोर हुने समस्या बढ्दो छ । अस्पतालका कार्यक्रम निर्देशक एवं कोर्नियाविज्ञ डा. सञ्जय सिंह भन्छन्, ‘अहिले बालबालिका आउटडोरभन्दा कोठाभित्रै कम्प्युटर, टयाबलेट, ल्यापटप र मोबाइलमा खेलिने इन्डोर गेममा बढी रमाउँछन् । यसबाट पनि आँखाको दृष्टि कमजोर हुन्छ ।


आँखालाई स्वस्थ राख्ने उपाय :
-दिनहुँ हरियो तरकारी, साग र फलफूल खाने ।
-आँखा रातो/संक्रमित भएकाको नजिक नजाने, सम्पर्कमा नरहने
-घाम र धुलोमा निस्कँदा कालो चस्मा लगाउने ।
-खेल्दा धारिलो/तिखो वस्तुबाट टाढै रहने ।
-धुलो कसिंगर पर्दा नमाड्ने, सफा पानीले धुने
-धेरै नजिकबाट टीभी नहेर्ने । हरेक २० मिनेटमा २० सेकेन्डका लागि आँखालाई आराम दिने
-मोबाइल/टयाबलेट/कम्प्युटर लगातार २०/३० मिनेटभन्दा बढी नचलाउने
-चिकित्सकको सल्लाहअनुसार आँखाको नियमित व्यायाम गर्ने

Yamaha

प्रकाशित : भाद्र १७, २०७५ १०:३४
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT

हातैले लेखौं– धन्यवाद !

कान्तिपुर संवाददाता

काठमाडौँ — हालसालै तिमीले कसैलाई हातैले केही लेखेर पठाएका छौ ? छौ भने, त्यसमा ‘धन्यवाद’ लेखेका थियौ कि थिएनौं ? थिएनौ भने, जानिराख हस्तलिखित धन्यवादका कुरा । यी कुरा साइकोलजिकल साइन्स जर्नलमा प्रकाशित लेखमा आधारित हुन् ।इन्टरनेटको विकास हुनुपूर्व पत्र प्राय: हातैले लेखिन्थ्यो ।

इमेलको चलन चलेपछि हस्तलिखित पत्रको प्रयोगमा ज्यादै कमी आयो ।

अमेरिकाको टेक्सासस्थित म्याक कोम्बस स्कुल अफ बिजनेसका बजारशास्त्र विषयका उपप्राध्यापक अमित कुमारले हस्तलिखित धन्यवाद पत्रको फाइदासम्बन्धी अनुसन्धानको नेतृत्व गरेका थिए । उनीसँगै सिकागो विश्वविद्यालयको स्कुल अफ बिजनेसका व्यावहारिक विज्ञान विषयका प्रोफेसर निकोलस एप्ले पनि अध्ययनमा संलग्न थिए । हालै कुमार र एप्लेले यससम्बन्धी अनुसन्धानका क्रममा तीन प्रयोग गरे । ती प्रयोगअनुसार अध्ययनमा सहभागीले विभिन्न पत्रहरू लेखे । आफ्नो पत्र प्राप्त गर्ने व्यक्तिले कस्तो आश्चर्य, खुसी वा सम्भावना व्यक्त गर्लान् भनेर अनुमान पनि गरे ।

नतिजा के निस्कियो भने, प्रशंसाका लागि हस्तलिखित पत्रमार्फत व्यक्त हुने कृतज्ञता (धन्यवाद) पाउने व्यक्ति त खुसी देखियो नै त्यस्तो पत्र पठाउने व्यक्तिमा पनि सकारात्मक भावना बढेको पाइयो । अध्ययनको निष्कर्ष थियो– दैनिक रूपमा व्यक्त गरिने धन्यवाद नोटले मानिसलाई जीवनको बाटोमा थप प्रेरणा दिन्छ ।

‘हामीले के देख्यौं भने, विचारशील व्यक्ति र इमानदारलाई केही शब्दको धन्यवाद नोट लेख्न खासै समय लाग्दैन,’ कुमार भन्छन्, ‘यसको लागत कम हुन्छ, तर लाभ भने अपेक्षा गरिएभन्दा ठूला छन् ।’ लस एन्जलस टाइम्समा प्रकाशित यससम्बन्धी लेखमा ‘सही धन्यवाद नोट लेख्नका लागि दिइएका केही सुझाव यस्ता छन्– सुरुमा शिष्टाचार जनाउने । जस्तो कि तिमीलाई यस वर्ष धन्यवाद दिन पाउँदा निकै खुसी लागेको छ । आफूलाई गरिएको मद्दत वा दिइएको वस्तुका लागि धन्यबाद दिने । जस्तै : निकै राम्रो कचौराका लागि धन्यवाद । वास्तवमा यो मेरो डाइनिङ टेबलको रंगमा निकै राम्रो देखिएको छ । म जुनसुकै मौसममा पनि यसलाई प्रयोग गर्छु । धन्यवाद नोटमा आफ्नो रुचि र चाहना पनि समावेश गर्नु राम्रो हुन्छ । तर अनिवार्य भने छैन । जस्तै, म नयाँ वर्षमा भ्रमण गर्न उत्सुक छु । आशा गर्छु, तिमी पनि बिदाको आनन्द लिन्छौ ।

के अब यति बुझिसकेपछि पनि तिमी कसैलाई धन्यवाद भन्न वा लेख्न कन्जुस्याइँ गर्छौ ? कुमार र एप्लेको अध्ययनबारे थाहा पाइसकेपछि धेरैले हस्तलिखित पत्रको मनोवैज्ञानिक र सामाजिक फाइदा बुझ्नेछन् । अनि पक्कै पनि यस्ता धन्यवाद नोट लेख्नेछन् । साथै यस्तो बानी साथीहरूमाझ पनि छिट्टै फैलाउनेछन् ।

(क्रिस्टोफर बर्गल्यान्डको साइकोलजी टुडेमा प्रकाशित लेखको भावानुवाद)

प्रकाशित : भाद्र १७, २०७५ १०:३४
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT