निहुँ खोज्दै लाम्खुट्टे

कविता
कान्तिपुर संवाददाता

काठमाडौँ — निहुँ खोज्दै लाम्खुट्टे आउँछ कोठामाकोठाबाट निस्केर जान्छ ग‍ोठमा

यसले दु:ख दिने भो रोग सार्ने भो
कानमा आई कराउँद‌ै दिक्क पार्ने भो
टोकी टोकी छालामा चाला बनायो
रगत चुस्दै गालाको दसैं मनायो
लाम्खुट्टेलाई लखेट्ने के छ तरिका
रोग यसले ल्याउँछ रे अनेक थरिका
दिउँसो बस्छ फोहोरमा झाडी, बोटमा
राति फेरि आउँछ हाम्रै को‍ठामा
धपाउन खोजेको जाँदै गएन
यौटा झुल नकिनी हुँदै भएन
म्याट बाली लखेट्छु बत्ती जोडेर
धूप सल्काई भगाउँछु सलाई कोरेर
मलेरिया लाएर यस‌‌ै मार्छ कि ?
हात्तीपाइले सारेर थला पार्छ कि ?
रोगको खानी छ यसक‍‍‍ो आफ्नै ओठमा
रोग सार्न आउँदै छ हाम्रै कोठामा ।

प्रकाशित : भाद्र १७, २०७५ १०:३४
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

मकैको अर्कै खेती !

कान्तिपुर संवाददाता

काठमाडौँ — हाम्रो स्कुलमा एक वर्ष नेपाली र एक वर्ष अंग्रेजी नाटक मञ्चन गर्ने परम्परा बसाएको छ । त्यसैअनुसार यस वर्ष नेपाली विभागले सञ्जीव उप्रेतीद्वारा रचित नाटक ‘मकैको अर्कै खेती’ को मञ्चन गर्ने निर्णय गर्‍यो । लगत्तै पात्रहरू छानियौं । हरेकको भूमिका तय भयो ।

त्यसपछि अभ्यास पनि सुरु भयो । हामी २७ विद्यार्थी कलाकारका रूपमा छानिएका थियौं । मैले प्रमुख पात्र लेखकको भूमिका पाएको थिएँ । त्यसअनुसार मैले लेखकको संसारमा डुबेर लेखकीय पीडालाई महसुस गर्नुपर्ने भयो ।

पश्चिमेली उत्तरआधुनिक शिल्पशैलीको यो नाटकले नेपाली समसामयिक सन्दर्भलाई व्यंग्यात्मक रूपमा प्रस्तुत गरेको छ । सुब्बा कृष्णलाल अधिकारीले विसं. १९७७ मा लेखेको ‘मकैको खेती’ कै आधारभूमिमा रचित यस नाटकमा लेखकलाई मकैको अर्कै खेती पुस्तकले भ्रम फिँजाएको झूटो आरोपमा मुद्दा चलाइन्छ । लेखकको अस्मितामाथि नारीवादी अधिकारकर्मी, तेस्रोलिंगी, प्रकाशक, मानवअधिकारवादी, इतिहासकार, अनुवादक, समालोचक तथा उपेक्षित समुदायका विभिन्न पक्षधरदेखि भट्टीपसलेसम्मले धावा बोल्छन् ।

नाटकमा भेष बदलेको न्यायाधीश नै अनुसन्धान अधिकृत र घाटे ब्राह्मणको रूपमा प्रस्तुत भएर लेखकको दाहसंस्कार गर्ने आदेश दिन्छन् । अनेकन तानाबाना बुनेर उसलाई जिउँदै जलाइन्छ । ‘सिर्जनाको जन्म नै स्रष्टा वा लेखकको मृत्युको कारक’ भन्ने फ्रान्सेली दार्शनिक रोला बार्थको मान्यतामा आधारित नाटकमा लेखकलाई जलाए पनि उसको विचार भने अमर हुने तथ्य प्रस्तुत गरिएको छ ।

समसामयिक समाजको सजीव चित्रण गरिएको यो नाटक मञ्चन गर्नु त्यति सहज थिएन । हामी सबै पात्रले त्यो चुनौती सामना गर्ने दृढ अठोट गर्‍यौं । अधिकांश कलाकारको अभिनय–अनुभव थिएन । त्यसैले हामी सबैले शून्यबाटै अभ्यास सुरु गर्‍यौं । अभ्यासका क्रममा विभिन्न अप्ठेरा आए । पात्रमा घुसेर अभिनय गर्नु सजिलो थिएन । अझ कहिल्यै नपुगेको अदालत र आर्यघाटका काजकिरियाहरूको अभिनय सबैभन्दा गाह्रो थियो । नाटकलाई जीवन्त बनाउन हरेक कलाकारले उत्तिकै श्रम परेको छ । फरकफरक पात्रका रूपमा अभिनय गर्दा हरेकलाई बेग्लै अनुभूति पनि भएको छ ।

व्यक्तिगत रूपमा भन्नुपर्दा, मैले यो नाटकबाट धेरै सिक्ने अवसर पाएँ । अभिनयसँगै नेपाली समाजको कटु यथार्थ नियालेर हेर्न पाएँ । लेखकलाई कसरी दोहोलो काट्छन् भनेर महसुस गर्न पाएँ । सामान्य लेखक कसरी शब्दको खेती गर्नेहरूले बिछयाएको जालमा फस्छन् भन्ने थाहा भयो । नाटकको मागअनुसार शारीरिक र मानसिक रूपमा आफैंलाई परिवर्तन गर्दा आफू पनि त्यस्तै पीडित लेखक भएको आभास भयो ।

मेरा सहकर्मी नाटय–अभिनेता/अभिनेत्री मित्रहरूको सशक्त अभिनयले हामी नाटय संसारमा हराउन थालिसकेका थियौं । सम्झँदा आज पनि आफू अझै त्यही संसारमा छु जस्तो लाग्छ । मकैको अर्कै खेतीले हाम्रो मन मस्तिष्कमा अर्कै छाप छोडेको छ ।

डेढ महिनाको निरन्तर अभ्यासपछि हामी नाटक मञ्चन गर्न तयार भयौं । हल्का डर, मनमा खुलदुली र अपार उत्सुकता लिएर हामी मञ्चमा प्रस्तुत भयौं । हाम्रो आफ्नै स्कुलका अतिरिक्त दर्जनभन्दा बढी विद्यालयका विद्यार्थी, शिक्षक र अभिभावकमाझ भदौं ५ देखि ८ गतेसम्म लगातार ४ दिन नाटक मञ्चन गरिएको थियो । उक्त अवधिभर पाएको दर्शकको साथ, उत्साह र प्रशंंसाले हाम्रो परिश्रम र मिहिनेत खेर नगएको महसुस भयो । लेखक सञ्जीव उप्रेतीले हाम्रो प्रयासलाई जसरी खुला हृदयले हौस्याउनुभयो, त्यसले हामीमा थप ऊर्जा भरिएको महसुस भयो । आत्मविश्वास यसरी बढयो कि अब हामीलाई जस्तोसुकै नाटक पनि मञ्चन गर्न सक्छौं जस्तो लागेको छ । नाटकको निर्देशन नेपाली विभागका शिक्षकहरू ज्ञानप्रसाद आचार्य, प्रिया पौडेल, प्रेमनारायण भुसाल, बाबुराम लम्साल, गणेश तिमिल्सिना र हरिशरण ढुंगानाले संयुक्त रूपमा गर्नुभएको थियो । नाटक सफलतापूर्व मञ्चन गर्नमा प्राचार्य केशरबहादुर खुलाल र नाटककार उप्रेतीलगायतको साथ र सहयोग पनि उत्तिकै महत्त्वपूर्ण रहयो ।

किसन कुँवर, कक्षा–१२
बूढानीलकण्ठ स्कुल, काठमाडौं

प्रकाशित : भाद्र १७, २०७५ १०:३४
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT