बुद्धका पाइला

मनोज पौडेल

काठमाडौँ —  “संसारी माया विचित्रमरेर के पो लानु छनगर बेर्थै लोभी मनछोडेर जान्छौं व्यर्थैको धनआखिर एक पेट खानु छहाँसी खुसी जिउनु छअधर्म कहिले नसोचसके पुण्य कमाऊ...”

रत्नलामा घिसिङको शब्द र चन्द्रकुमार दोङको स्वर रहेको मर्मस्पर्शी र सन्देशमूलक गीत सुन्दा धेरैलाई राम्रो लाग्छ । धेरै गृहस्थीहरू गीत सुन्दासम्म निक्कै प्रभावित हुन्छन् । व्यवहारमा उतार्ने भने औंलामा गन्न सकिने अवस्थामा हुन्छन् । तर धुतांङगधारी भिक्षु भने निक्कै दुःखकष्ट सहेर शान्तिका लागि काम गर्छन् । गीतकै अनुसरण गर्छन् । जंगल र एकान्त बास बस्न मन पराउने धुतांङगधारी भिक्षु सुख सुविधाभन्दा परै बस्छन् । दुःखकष्ट गरेर भएको साधना दिगो हुन्छ त्यही भएर उनीहरू मिहिनेत र परिश्रममा बढी विश्वास गर्छन् ।


फरक परिवेशको मौसम, हावापानी र भौगोलिक अवस्था । त्यो छिचोल्दै ५० थाई, नेपाली, चीन र रुसका भिक्षुभिक्षुणी र उपासक उपासिकाले स्वयम्भू टु शाक्यमुनि शान्ति पैदल यात्रा गरे । सुरुमा उनीहरूले खाली खुट्टा यात्रा थाले । ग्रयावल, कालोपत्रे, उकालीओराली हिँड्दा कतिपयको खुट्टामा घाउ लाग्यो । एकले अर्कोको उपचार गरे । करुणा, मैत्री र सद्भाव देखाउँदै उनीहरू अघि बढे । कतिपय ठाउँमा हिउँ, खोला, पुलपुलेसा र कुनाकन्दरा छिचोल्द उनीहरू अघि बढे ।


काठमाडौंको स्वयम्भूबाट पैदल यात्रा थालेका उनीहरूले ललितपुरका विभिन्न विहार हुँदै थानकोट पुगे । त्यहाँबाट चन्दागिरिबाट चित्लाङ, कुलेखानी, हेटौंडा र नारायणघाट हुँदै दाउन्ने पुगे । त्यसपछि बुद्धको अस्तुधातु राखिएको पश्चिम नवलपरासीको रामग्राम आएर पूजा गरे । त्यहाँबाट लुम्बिनी हुँदै बुद्धले ज्ञान प्राप्त गरेपछि पहिलो पटक आमाबुवासँग भेटघाट गरेको स्थल निग्रोधारामा गए । पूजाआजा गरे । त्यसपछि भारतीय सम्राट अशोकले क्रकुच्छन्द बुद्धको जन्मस्थल गोटिहवा र कनकमुनि बुद्धको जन्मस्थल निग्लिहवामा बनाएको अशोक स्तम्भ पुगे । शाक्यवंशीय राजधानी प्राचीन कपिलवस्तुबाट जन्मस्थल लुम्बिनी पुगेर यात्रा सम्पन्न गरे । उनीहरूले विश्वशान्तिका १८ दिनमा ४ सय १५ किमि पैदल यात्रा पूरा गरे । फागुन पहिलो साता यात्रा पूरा गर्दा नेतृत्वकर्ता थाई भिक्षु अचान दाव निक्कै खुसी थिए– थोरै भए पनि बुद्धका पाइला पछ्याउन पाएकोमा । ‘हाम्रो यात्राले विश्व शान्तिका लागि थोरै मद्दत पुग्यो,’ उनले भने, ‘ठाउँठाउँमा शान्तिका लागि प्रवचन दियौं ।’


शान्तिको धर्मदेशना गर्दै भगवान् गौतम बुद्ध ४५ वर्षसम्म पैदल यात्रामा निस्केर हजारौं माइल हिँडेर विभिन्न मुलुकमा धर्मदेशना गर्नुभएको थियो थाई भिक्षु शान्तचित्तोले भने, ‘हामी पनि सयौं माइल हिँडेर शान्ति, सद्भाव र करुणाको कुरा बतायौं ।’ बुद्धमार्ग अनुसरण गर्दै आफू सच्चा अनुयायी बन्न कठिन पैदल यात्रा सम्पन्न गरेको उनले बताए । ३ बुद्धस्थल आसपास पैदल शान्तिको धर्मदेशनाबाट पुण्यसञ्चय गरेको बताए । खाली खुट्टा हिँडेका भिक्षुहरू तीन दिन हिमपातमा परेका थिए । ‘दामन कुलेखानी आसपास हिउँमा हिँडनेमा पर्‍यौं,’ यात्राका सहभागी नेपाली भिक्षु सुमंगलोले भने, ‘तर भिक्षुहरू सजिलै यात्रा गरे ।’ यात्रा कठिन भए पनि शान्तिको खोजीमा लागेकाले भिक्षुहरूलाई कुनै समस्या भएन । अझ रोमाञ्चित बने । नयाँ खालको अनुभूति भयो ।


उनीहरू दैनिक २० देखि ३५ किमि हिँड्थे । त्यसपछि बास बस्थे । एक छाक खान्थे । त्यो पनि भिक्षा मागेर । ठाउँठाउँमा स्थानीयको माया पाएर विदेशी भिक्षुभिक्षुणी उत्साहित थिए । बाटोमा स्वतःस्फुर्त पानी र खानेकुरा स्थानीयले उनीहरूलाई दिएका थिए । संसारभर हिंसा बढिरहेका बेला उनीहरूले शान्तिको कामना गर्दै स्वयम्भूबाट यात्रा थालेका हुन् ।‘दुःखकष्ट गरेर अघि बढे शान्ति र विकासले गति लिन्छ,’ नेपाली भिक्षु बजिरप्रेमले भने, ‘त्यही भएर आफूहरू बुद्धमार्ग अनुसरण गरेका हौं ।’ विश्वमा बढिरहेको अहंकार र महत्त्वाकांक्षाले द्वन्द्व र अशान्तिलाई प्रश्रय दिइरहेकाले बुद्धदर्शनको अनुसरण गर्दै आफुहरू यात्रामा निस्किएको उनले बताए । उनीहरू ठाउँठाउँमा भिक्षा माग्दै भोजन गर्दै हिँडेका थिए । बुद्धस्थलमा उनीहरूलाई स्थानीयले मैत्री र सद्भाव दिए । भोजन दान गरे । उनीहरूले सबैले आफ्ना लागि खानबस्न, सुत्न चाहिने समान आफैं बोकेका थिए । सँगै टेन्ट लिएर हिँडेका थिए । रात पर्दा सुत्न त्यही टेन्टलाई गाडेर घर बनाउँछ । उनीहरूले ठाउँठाउँमा स्थानीय बासिन्दालाई बुद्ध र शान्ति शिक्षाबारे जानकारी दिएका थिए ।

प्रकाशित : फाल्गुन २६, २०७५ ११:५४
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

पुतली संग्रहालय

राजाराम पौडेल

काठमाडौँ — योहो अन्नपूर्ण प्राकृतिक–ऐतिहासिक संग्रहालय  । कास्की जिल्लाको पोखरा महानगरपालिका १ भीमकालिपाटन बगरमा रहेको यो संग्रहालयलाई पुतली संग्रहालय भनेरसमेत चिनिने गरिन्छ  ।

यहाँ नेपालमा पाइने कुल ६ सय ६१ प्रजातिका पुतलीमध्ये ५ सय ८६ प्रजातिका पुतली अवलोकनका लागि राखिएका छन् । त्यसैले यसलाई पुतली संग्रहालय भनिएको हो । तर यहाँ पुतली मात्र नभएर चराचुरुङ्गी, जंगली र घरपालुवा जनावर, विभिन्न चट्टान, हेन्डिकाफ्टका साथै विभिन्न भेषभूषासमेत अवलोकन गर्न पाइन्छ । संग्रहालय हेर्न आउनेको संख्या दिनहुँ बढ्दो छ । त्यसैले गर्दा यहाँ पुग्नेहरूको भीड दिन प्रतिदिन बढ्दै छ ।


पृथ्वीनारायण क्याम्पस परिसरभित्र रहेको यो संग्रहालयमा बिहीबार विद्यार्थीको भीड थियो । उनीहरू पोखराकै विभिन्न विद्यालयबाट अवलोकनका लागि यहाँ आएका थिए । शिक्षकका साथ आएका उनीहरू सबैले संग्रहालयमा राखिएका वस्तु, चराचुरुङ्गी, जनावर, चट्टानलगायत सबै अवलोकन गरे । विदेशी पर्यटक र कलेज पढ्ने विद्यार्थी पनि संग्रहालय अवलोकनका लागि आउने गरेका छन् । यसरी आउनेहरूलाई संग्रहालयका कर्मचारीले खुल्दुली मेटाउँछन् । संग्रहालय हेर्न आएका कक्षा ५ मा अध्ययनरत विमल पौडेलले एकै ठाउँमा धेरै प्रकारका पुतली हेर्न पाउँदा रमाइलो लागेको बताए । उनले धित नमरुन्जेलसम्म संग्रहालयमा राखिएका आकर्षक पुतलीलाई नियालेको सुनाए । कास्की चापाकोटका ११ वर्षीय अमोल पराजुलीलाई भने पुतलीसँगै त्यहाँ गरिएको पेन्टिङ मन पर्‍यो । भित्तामा कोरिएका विभिन्न आकर्षक आकृतिले यहाँ आउने सबैलाई आकर्षित गर्छन् ।


विद्यार्थीले यहाँ प्रकृतिमा पाइने विभिन्न जनावर, बोटबिरुवा आदिबारे जान्ने अवसरसमेत पाउँछन् । पोखरा जिरो किमिका ९ वर्षीय प्रज्ज्वल पराजुलीलाई सर्पले ध्यान खिच्यो । सर्पबारेमा विभिन्न जानकारीमूलक चित्र र सामग्री पढ्दै उनले आफ्ना खुल्दुली मेटाए । पोखराकै ६ वर्षीया आहना पौडेल साथीहरूसँगै संग्रहालय आइपुग्दा रमाइलो मानिन् । उनी संग्रहालयमा राखिएका हरेक चिजलाई एक टकले निहाल्दै थिइन् । पोखरा मासबारका १२ वर्षीय अपिल बराललाई किङ कोभ्रा सर्पबारे राखिएको जानकारी राम्रो लाग्यो भने मालेपाटन पोखराका १२ वर्षीय मनसुन खतिवडा सर्प र पुतलीको जानकारी लिन पाउँदा खुसी थिए ।

पोखरा न्युरोडकी १० वर्षीया सिर्जना थापालाई एकै ठाउँमा धेरै प्रजातिका पुतली हेर्न पाएकोमा रमाइलो लाग्यो । ‘मलाई त यहाँ भएका चरा औधि मन परे,’ पहिलोचोटि आएकी ११ वर्षीया आस्था पौडेलले भनिन् । साथी अभिलाशा बराललाई भने विभिन्न प्रकारका ढुंगा मन परे । दिनहुँ यहाँ आउने विद्यार्थी र अन्य सर्वसाधारण संग्रहालयमा रहेका चराचुरुङ्गी, ढुंगा, लियोपार्ड, नीर बिरालो, डाँफे, हेन्डिकाफ्ट र विभिन्न भेषभूषा अवलोकन गर्न व्यस्त भेटिन्छन् ।


संग्रहालय आउनेमा मन्टेश्वरीमा अध्ययनरत स–साना बाबुनानी र स्कुलमा अध्ययनरत विद्यार्थीको संख्या बढी हुन्छ । यसका अलावा कलेजमा अध्ययनरत विद्यार्थी, अनुसन्धानकर्ता, स्वदेशी तथा विदेशी पर्यटक, आमा समूह, युवा क्लब, विभिन्न संघसंस्थामा आवद्धहरूसमेत हुन्छन् । शैक्षिक भ्रमणका लागि पोखरा आएका अधिकांश विद्यार्थी पनि यो संग्रहालय हर्न आएकै हुन्छन् । कैयौं अभिभावक बाबुनानीलाई घुमाउन र जानकारी गराउनकै लागि यहाँ आउँछन् ।


संग्रहालय हरेक दिन बिहान १० बजेदेखि साँझ ५ बजेसम्म खुल्छ । शनिबार र सार्वजनिक बिदाको दिनमा भने बन्द हुन्छ । संग्रहालय अवलोकन गर्न कुनै शुल्क तिर्नुपर्दैन । दिउँसो साढे १ बजेदेखि २ बजेसम्म खाजा खाने समय भएकोले बन्द हुन्छ । म्युजियम सहायक सुरेन्द्र परियारका अनुसार पहिला पहिला यहाँ मनोरञ्जनका लागि मात्र मानिस आउँथे । ‘अब आएर अनुसन्धानमा केन्द्रित व्यक्ति पनि आउन थालेका छन्,’ उनले भने । यसलाई मर्मतसम्भार गर्दै अझै व्यवस्थित गर्ने तयारी गरिएको संग्रहालयका कर्मचारी आनन्द सुवेदीले जनाए । २०२३ सालदेखि सुरु यो संग्रहालयलाई त्यसताका पृथ्वीनारायण क्याम्पसले सञ्चालन गरेको थियो । ३२ वर्षयता भने अन्नपूर्ण क्षेत्र आयोजना (एक्याप) को व्यवस्थापनमा सञ्चालन हँॅुदै आएको छ । त्यसैले यहाँ अन्नपूर्ण क्षेत्र आयोजनाभित्र पर्ने विभिन्न ठाउँको जानकारीसमेत दिइन्छ । संग्रहालय पुग्नेले विभिन्न प्रजातिका चरा, बिरुवा र जनावरका बारेमा जान्ने मौका पाउँछन् । विभिन्न कीटपतङ्गबारे खोजअनुसन्धान गर्ने अवसर पनि हुन्छ । यहाँ पुतली विशेषज्ञ कोलिन स्मिथले संकलन गरेका पुतली छन् । संग्रहालय अध्ययनअनुसन्धानको खुल्ला पाठशालाजस्तै भएको छ । प्रकृति र मानिसबीचको सम्बन्ध झल्काउने विभिन्न सामग्रीसमेत राखिएकाले यहाँ पुग्नेहरूमा प्रकृतिप्रेम झनै बढ्छ ।

प्रकाशित : फाल्गुन २६, २०७५ ११:५४
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT