नोट चिनौं

नक्कली नोट हेरेर, छामेर र प्रयोग गरेर छुट्याउन सकिन्छ ।
यज्ञ बञ्जाडे

आऊ, यो पल्ट नोटबारे जानौं  । नेपालमा ५, १०, २०, ५०, सय, पाँच सय र हजार दरका नोट छापिन्छन्  ।

यसअघि एक र दुईका नोट पनि छाप्ने गरिन्थ्यो । हाल छापिँदैन । २५ र २५० दरका नोट एकपटक मात्र छापिएका थिए । एक र दुईका नोटको सट्टा सिक्का छापिन्छन् । नेपालमा २००२ सालदेखि नोट छाप्न थालिएको हो । नोट विशेष गुणस्तरको कागजबाट बन्छ । बेलाबखतमा बजारमा नक्कली नोट भेटिएको समाचार सुनिन्छ । अरूले दिएको नोट नक्कली नपरोस् भन्नका लागि हामीले चिन्न सक्नुपर्छ ।


नक्कली नोट हेरेर, छामेर र प्रयोग गरेर छुट्याउन सकिन्छ । हेरेर पत्ता लगाउन नोटमा भएका विभिन्न चित्र, रंग, नम्बर हेर्नुपर्छ । छामेर पत्ता लगाउँदा नोटको खस्रोपन, मोटो, पातलो, डट लगायत विभिन्न विधि अपनाउन सकिन्छ । सक्कली नोट खस्रो हुन्छ । नक्कली नोट चिल्लो हुन्छ । प्रयोग गरेर छुट्याउनका लागि नोटमा पानीको थोपा हाल्नुपर्छ । औंलाले हिर्काउनुपर्छ । सक्कली नोट पानी परे पनि बिग्रिँदैन । नक्कली नोटमा पानीको थोपा पर्‍यो भने रङ पोतिने, कागज गल्ने, छिट्टै लत्र्याकलुत्रुक हुने हुन्छ । नयाँ नोटलाई औंलाले हान्दा ट्वाक्क–ट्वाक्क गरी कडा आवाज आउँछ । नक्कली नोट वा अन्य कागजमा यस्तो आवाज आउँदैन ।


नोटमा अघिल्लो र पछिल्लो भागमा फरकफरक विशेषता हुन्छन् । यसबारे जानेर हामी नोट सक्कली वा नक्कली छुट्याउन सक्छौं ।

अघिल्लो भाग ः यसमा प्रमुख चार प्रकारका विशेषता हुन्छन् ।
१) हामीले हजार, पाँच सय र सय रुपैयाँका नोटमा दायाँ पुच्छर भागलाई उज्यालोतिर ठड्याएर हेर्दा त्यहाँ लालीगुँरासको चित्र देखिन्छ । त्यसलाई पानी छाप भनिन्छ । नक्कली नोटमा त्यस्तो देखिँदैन ।
२) नोटको बीच भागको तलपट्टि अंग्रेजी अक्षरमा राष्ट्र बैंकको छोटकरी रूप ‘एनआरबी’ लेखिएको हुन्छ ।
३) नोटको बीच भागमा एउटा ठाडो टल्किने धर्को हुन्छ । यसलाई सुरक्षण धागो भनिन्छ । उक्त धर्कोलाई उज्यालोतिर फर्काएर हेर्दा त्यहाँ पनि सानो अक्षरमा राष्ट्र बैंकको छोटकरी रूप ‘एनआरबी’ देखिन्छ । यो धर्को हजारमा अलि ठूलो, पाँच सयमा हजारभन्दा सानो र सयको नोटमा पाँच सयको भन्दा सानो हुन्छ ।


४) अगाडिको भागको चौथो विशेषतामा तीनवटा कुरा हेर्न सक्छौं । नोटको नम्बर, सगरमाथाको चित्र र गभर्नरको दस्तखत ।
क) नोटको बीच भागमा ‘श्री नेपाल राष्ट्र बैंक नेपाल सरकारको जमानत प्राप्त यसको रुपैयाँ भुक्तानी माग्न आएमा नेपाल राष्ट्र बैंकबाट रुपैयाँ ...(१ हजार वा ५ सय वा १ सय) तुरुन्त पाइनेछ,’ लेखिएको हुन्छ । त्यसको तलतिर गभर्नरको दस्तखत हुन्छ ।
ख) हजार दरको नोटको दायाँतिर बीच भागमा भगवती, पाँच सयको नोटमा कुवेर र सयको नोटमा मायादेवीको आकृति हुन्छ ।
ग) हजारको नोटको दायाँतिर बीचमा तीनवटा गोलाकार थोप्ला हुन्छन् । यस्ता थोप्ला पाँच सयमा दुइटा र सयको नोटमा एउटा हुन्छ । ती थोप्ला फरक क्षमता भएका दृष्टिविहीनका लागि राखिएका हुन् । यसलाई ‘इन्ट्यागलियो प्रिन्ट’ भनिन्छ । उक्त प्रिन्ट भएको ठाउँमा नोटलाई छाम्दा नोटको अन्य स्थानमा भएको प्रिन्टभन्दा केही माथि उठेको अनुभव हुन्छ ।
पछिल्लो भाग ः यसमा प्रमुख दुई विशेषता हुन्छन् ।
१) पछिल्लो भाग दुवैतर्फबाट नोटलाई उज्यालो प्रकाशतर्फ राखेर हेर्दा नोटको पूरै चौडाइ भागमा सुरक्षण धागो देखिन्छ । नोटको अग्र भागमा लेखिएका वाक्यांशहरू उक्त सुरक्षण धागो रहेको स्थानमा समेत स्पष्ट प्रिन्ट भएको देखिन्छ ।
२) नोटको पछिल्लो भागबाट हेर्दा पनि पानी छापभित्र लालीगुराँसको चित्र देखिन्छ। हजारको नोटको पछिल्लो भागमा एउटा हात्ती, पाँच सयमा पाटेबाघ र सयको नोटमा एकसिंगे गैँडाको माउ र बच्चाको चित्र हुन्छ । यो दुवैतर्फबाट हेर्दा उत्तिकै स्पष्ट देखिन्छ । हजार दरको नोट पछाडिको दायाँ भागमा गाढा सुनौलो रङ हुन्छ । पाँच सयको नोट पछाडिको दायाँ भागमा हरियो रंग हुन्छ । सयको नोटमा अग्र भागलाई हेर्दा उक्त सुरक्षण धागो रातो रंगको देखिन्छ । नोटलाई केही ढल्काएर हेर्दा हरियो रंगको देखिने हुन्छ । नोट जति पुरानो र मैलो भए पनि यसको रंग बिगि्रँदैन । नक्कली नोटमा रंग बिग्रने हुन्छ भने गाढा रंग पनि हुँदैन ।

प्रकाशित : जेष्ठ २६, २०७६ १०:३५
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT

सिम्लेवनमा आगलागी

कान्तिपुर संवाददाता

हेल्लो १ वारुणयन्त्र हो ?’‘हो, को बोलेको ?’‘म चतुरे बोलेको, सिमलटारको सिम्लेवनबाट  । यहाँ सिम्लेवनमा आगो लागेको छ  ।

छिटो दमकल पठाइदिनुपर्‍यो ।’
वरुणयन्त्रका अग्नि नियन्त्रकहरू तयार भए । त्यसपछि साइरन बजाउँदै दमकल सिम्लेवनतिर लाग्यो । सिम्लेवनमा धुवैधुवाँको बादल मडारिएको देखियो । सायद ठूलै आगलागी भएको हुनुपर्छ । साइरन बजाउँदै दमकल सिम्लेवन पुग्यो । तर त्यहाँ कोही मान्छे थिएन । छक्क पर्दै एकजना अग्नि नियन्त्रकले भने, ‘खोई त, यत्रो आगलागी भएर पनि एकजना मान्छे छैन ।’


उनीहरू अलि पर पुगे । त्यहाँ अचम्मको दृश्य देखियो । जनावरहरू मिलेर आगोमा पानी हाल्दै थिए । बाँदरहरू झारपात लिई आगो निभाउँदै थिए । खरायो, जरायो, बाघ, भालु, अर्ना, हरिण सबैले झारपातले आगो निभाउँदै थिए । कोही माटो हाल्दै थिए । बच्चा जनावरहरू डराए परपर बसेर हेर्दै थिए ।
जंगलमा बाघ, भालु, हात्ती, गैंडा देखेर अग्नि नियन्त्रकहरू पनि डराए । ‘ओहो, यहाँ त बाघ, भालु पो रहेछन् । हामी अन्तै आइपुगेजस्तो छ । फर्क्यौं, फर्क्यौं,’ दमकल चालकले भने ।
उनीहरू डराएर फर्कन लागे । यो देखेर जनावरहरू दमकलको अगाडि पुगे । दमकल चालक र अग्नि नियन्त्रक झन् डराए । यत्तिकैमा बाघ दमकल अगाडि आएर बिन्ती गर्न थाल्यो, ‘हामी तपाईंहरूलाई केही गर्दैनौँ । हाम्रो बासस्थल सिम्लेवनमा आगो लागेको छ । आगो निभाइदिनुस् न । तपाईंहरूलाई हामीले नै फोन गरेका हौँ ।’


अरू जनावरले पनि दमकलवरिपरि जम्मा भएर आगो निभाइदिन बिन्ती गरे । फुच्चे जनावरहरू भने दमकल हेरेर रमाइरहेका थिए ।
बाघले बोलेको देखेर अग्नि नियन्त्रकहरू अचम्मित भए । उनीहरू रोकिए । एक जना अग्नि नियन्त्रकले भने, ‘ल ल ठिकै छ । तिमीहरू त मान्छेले जस्तै पो बोल्दा रहेछौ । हामी आगो निभाइदिन्छौँ । बरु अलि परपर हट ।’
केही समयपछि सिम्लेवनमा लागेको आगो नियन्त्रणमा आयो । भर्खरै आगलागी सुरु भएकाले त्यति धेरै फैलिएको थिएन । नत्र त्यसले सारा जंगल नै सखाप पार्थ्यो । आगो निभेपछि जनावरहरू खुसीले उफ्रिँदै कराउन थाले, ‘आगो निभ्यो, आगो निभ्यो ।’
‘तपाईंहरू नआइदिनुभएको भए त हाम्रो घर सखापै हुने थियो । तपाईंहरूले हामीलाई ठूलो सहयोग गर्नुभयो । त्यसका लागि तपाईंहरूलाई सिम्लेवनका सम्पूर्ण जनावरहरूका तर्फबाट धेरैधेरै धन्यवाद दिन चाहन्छौँ,’ बाघले अग्नि नियन्त्रकहरूलाई धन्यवाद दिँदै भन्यो ।


‘तिमीहरूलाई हाम्रो तर्फबाट पनि धन्यवाद । यदि हामीलाई खबर नगरेको भए यो सिंगै जंगल सखाप हुने थियो । त्यसको प्रत्यक्ष असर मान्छेलाई पनि पर्ने थियो । यस्तो बेलामा पनि एकजना पनि मान्छे आएन । मान्छेले गर्नुपर्ने काम तिमीहरूले गर्‍यौ । तिमीहरूले गर्दा यो वन जोगिएको छ । बरु तिमीहरूलाई पो त धन्यवाद भन्नुपर्छ,’ एकजना अग्नि नियन्त्रकले भने । त्यसपछि बाघले अग्नि नियन्त्रकहरूलाई फूलको माला लगाएर बिदाई गर्‍यो । अग्नि नियन्त्रकहरू खुसी भए । जनावरहरू आगो निभेकोमा खुसीले नाच्न थाले । आगो निभाउन आएको दमकल फेरि साइरन बजाउँदै फर्कियो ।

श्यामकृष्ण खुलिमुली

प्रकाशित : जेष्ठ १९, २०७६ १०:१३
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT