नेपाली भाषाका गुरु वाङ

चेतनाथ आचार्य

चीनको सिचुवान प्रान्तमा सन् १९६८ मा जन्मिएका ४९ वर्षीय वाङ चुङ सन् १९९१ देखि हनान प्रान्तको हनान विश्वविद्यालयमा नेपाली भाषा अध्यापन गर्छन् । एसियाली भाषा तथा साहित्यमा विद्यावारिधि गरेका वाङ सहप्राध्यापक भइसकेका छन् र सो विश्वविद्यालयको एसियाली विभागका प्रमुख पनि हुन् ।

सिचुवान प्रान्तमा विद्यालय तहको अध्ययन पूरा गरेर सन् १९८६ मा उनी हनान प्रान्तको हनान विश्वविद्यालयमा नेपाली विषय अध्ययनमा प्रवेश गरेका वाङ विगत ३१ वर्षदेखि नेपाली भाषामै रमाइरहेका छन् । त्यति बेला उनलाई दार्जिलिङबाट आएका एक जना प्रवासी चिनियाँले नेपाली भाषा पढाएका थिए । चारवर्षे स्नातक तह पूरा गरेपछि उनी १९९० मा एकवर्षे विशेष नेपाली भाषा अध्ययन गर्नका लागि त्रिभुवन विश्वविद्यालयमा गए । नेपालमा रहँदा उनले कृष्णप्रसाद पराजुली, भिक्टर प्रधान, वासुदेव त्रिपाठीलगायतका नेपालका ख्यातिप्राप्त व्यक्तिहरूसँग नेपाली भाषा अध्ययन गर्ने मौका पाए ।
त्रिभुवन विश्वविद्यालयको एकवर्षे विशेष अध्ययनले उनलाई नेपाली भाषामा थप आत्मविश्वास पैदा गरायो । उनी चीनमा फर्केर सन् १९९१ देखि आफैँले अध्ययन गरेको हनान विश्वविद्यालयमा नेपाली विषय अद्यापन गर्न थाले । अध्यापनसँगसँगै उनले सन् २००३ मा ‘एसियाली भाषा र साहित्य’ मा स्नातकोत्तर गरे ।
उनी नेपाली भाषाको थप अध्ययन गर्नका लागि सन् २००४ मा दोस्रो पटक नेपाल गए । एक वर्ष नेपालमा बसेर अध्ययन र अनुसन्धान गर्दा उनले विद्यावारिधिको आधार तयार गरे । सो समयमा उनले चिनियाँ टेलिचलचित्र ‘कपुरको रूख’ लाई नेपालीमा अनुवाद गर्ने काम पनि गरे । नेपाल र चीनबीच कूटनीतिक सम्बन्ध स्थापनाको पचासौँ वार्षिकोत्सवका अवसरमा काठमाडौँ रहँदा उनले नेपाल र भारतबीचको सम्बन्धमा पनि गहन अध्ययन गरे । यही विषयमा संकलित सामग्रीको भारी बोकेर उनी चीन फर्किए ।
एकवर्षे नेपाल बसाइले उनको नेपाली भाषमा थप निख्खारता ल्यायो । नेपाली भाषा र साहित्यका गुरुका रूपमा स्थापित भइसकेका वाङले हनान विश्वविद्यालयबाट सन् २०११ मा ‘एसियाली भाषा र साहित्य’ मै विद्यावारिधि गरे । उनको विद्यावारिधिको शोधपत्र थियो ‘नेपाल भारत द्वीपक्षीय सम्बन्धको अध्ययन ।’ यो थेसिसमा उनले सन् १९४७ देखि २०११ सम्म नेपाल र भारतबीचको सम्बन्धका विभिन्न आयामहरूलाई केलाएका छन् । विद्यावारिधिको शोधपत्रलाई उनले चिनियाँ भाषामा पुस्तकाकारमा प्रकाशन पनि गरेका छन् ।
वाङले कन्फ्युसियस इन्स्टिच्युटको वेभसाइटलाई पनि नेपाली भाषामा अनुवाद गरेका छन् । उनले चिनियाँ राष्ट्रपति सी चिन फिङका मन्तव्य तथा अन्तर्वार्ताको संगालो ‘सी चिन फिङ : चीनको शासन पद्धति’ कृतिको नेपाली संस्करणको सम्पादन पनि गरेका छन् ।
उनी आफैँले चिनियाँलाई अध्यापन गराउने प्रारम्भिक नेपाली पाठ्यक्रम पनि बनाएका छन् । नेपाली अक्षर लेख्न सिकाउनेदेखि उच्चारण पद्धति र नेपाली व्याकरणका सूत्रका आफैँले बनाएका पाठ्यक्रमलाई उनी विश्वविद्यालयमा पढाउने गर्छन् । दुई महिनाअगाडि मात्र उनले ‘छानिएका आधुनिक नेपाली साहित्यिक रचना’ पाठ्यपुस्तक प्रकाशन गरेका छन् । यो पाठ्यपुस्तकमा केही नेपाली कथा, कविता, नाटक र उपन्यासका अंश समावेश छन् । नेपाली कथामा उनले गुरुप्रसाद मैनालीको ‘नासो’, विश्वेश्वरप्रसाद कोइरालाको ‘दोषी चस्मा’, रूपनारायण सिंहको ‘बितेका कुरा’, पुष्करशमशेरको ‘लोग्ने’, गोविन्दबहादुर मल्ल गोठालेको ‘लक्ष्मीपूजा’, रमेश विकलको ‘लाहुरे भैँसी’, इन्द्रबहादुर राईको ‘जयमाया आफू मात्र लिखापानी आइपुगी’, माया ठकुरीको ‘मृगतृष्णा’, महेशविक्रम शाहको ‘ज्याक्सन हाइट’, ‘सिपाहीकी स्वास्नी’ र ‘छापामारको छोरो’, भरत जंघमको ‘साथीको एक दिन’, इन्दिरा प्रसाईंको ‘उसको लोग्ने र बिरालो’, बिना तामाङको ‘युद्धभित्रको प्रेम’ र परशु प्रधानको ‘छिँडीभरिको आकाश’ लाई चिनियाँ भाषामा परिचयसहित राखेका छन् । त्यसैगरी नेपाली कवितामा भानुभक्त आचार्यको ‘प्रश्नोत्तर’, मोतीराम भट्टको ‘किन चाहियो ?’, लेखनाथ पौद्यालको ‘गौँथलीको चिरबिरी’, गोपालप्रसाद रिमालको ‘जंगी निसान हाम्रो’, लक्ष्मीप्रसाद देवकोटाको ‘यात्री’, भूपी शेरचनको ‘असार’ र सिद्धिचरण श्रेष्ठको ‘ओखलढुंगा’ समावेश छन् । उनले छानेका नाटकमा बालकृष्ण शमको ‘ज्ञान मर्दछ हाँसेर रोई विज्ञान मर्दछ’, विजय मल्लको ‘सत्ताको खोजमा’, पुष्कर माथेमाको ‘सम्झौतामा अटाउँदैन प्रतिभा’ र गोपालप्रसाद रिमालको ‘मसान’ रहेका छन् । यसैगरी पाठ्यक्रममा समाविष्ट उपन्यासमा लैनसिंह बाङ्देलको ‘माइतघर’ र पारिजातको ‘शिरीषको फूल’ रहेका छन् । उल्लिखित रचनाका र सर्जकको चिनियाँ भाषामा छोटकरीमा परिचयसँगै चरित्रहरूको विश्लेषण आदि समावेश गरेका छन् । ‘छानिएका आधुनिक नेपाली साहित्यिक रचना’ हनान विश्वविद्यालयमा चिनियाँले अध्ययन गर्ने नेपाली विषयको स्नातक तहको चौथो वर्षको पाठ्यपुस्तक हो ।
भर्खरै प्रकाशित वाङ चुङको अर्को पाठ्यपुस्तक हो ‘बोलीचालीको नेपाली’ । नेपाली भाषा सिक्ने चिनियाँलाई दैनिक जीवनमा काम लाग्ने विषयमा नेपालीमा कसरी संवाद गर्ने भन्ने कुरा उनले सिकाएका छन् । 
वाङ चुङले नेपाली भाषा सिक्ने चिनियाँ विद्यार्थीका लागि स्नातक तहदेखि स्नातकोत्तर तहसम्मका आधा दर्जन जति पाठ्यपुस्तकहरू लेखिसकेका छन् । उनले २५ वर्षमा एक सयभन्दा बढी चिनियाँलाई नेपाली भाषा पढाएर स्नातक गराइसकेका छन् ।

प्रकाशित : मंसिर ४, २०७४ १४:५४
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT

ह्विलचियरबाटै संसद छिर्ने धोको

‘अपांगलाई अवसर दिनुपर्छ’
अगन्धर तिवारी

पर्वत — सुदूरदक्षिणको टकलाक गाउँ । यहाँबाट सदरमुकाम कुश्मासम्म आउन स्याङ्जा, कास्की हुँदै दिनभरको सडक यात्रा छिचोल्नुपर्छ । त्यही गाउँका एक अपांग ह्विलचियरबाट प्रदेशसभाको संसद् छिर्ने तयारीमा छन् । पैयुँ गाउँपालिका–१ का ४८ वर्षीय रुक्मागत न्यौपानेको कम्मरमुनिको भाग चल्दैन । पोलियो रोगका कारण ३ वर्षको उमेरमै कम्मरमुनिको भाग नचलेपछि उतिबेलादेखि नै ह्विलचियरकै भरमा छन् उनी ।

सुदूरदक्षिणको टकलाक गाउँ । यहाँबाट सदरमुकाम कुश्मासम्म आउन स्याङ्जा, कास्की हुँदै दिनभरको सडक यात्रा छिचोल्नुपर्छ । त्यही गाउँका एक अपांग ह्विलचियरबाट प्रदेशसभाको संसद् छिर्ने तयारीमा छन् ।

पैयुँ गाउँपालिका–१ का ४८ वर्षीय रुक्मागत न्यौपानेको कम्मरमुनिको भाग चल्दैन । पोलियो रोगका कारण ३ वर्षको उमेरमै कम्मरमुनिको भाग नचलेपछि उतिबेलादेखि नै ह्विलचियरकै भरमा छन् उनी । २०३० को दशकमा गाउँमा अहिलेजस्तो सडकको परिकल्पनासम्म थिएन । अर्को गाउँसम्म पुग्ने पैदल बाटोसमेत भरपर्दो थिएन । त्यस्तो अवस्थामा घिसँ्रदै पोखरा पुगेर कानुनमा स्नातकसम्मको अध्ययन सकेका न्यौपाने शारीरिक रूपमा अशक्त भए पनि मानसिक रूपमा अब्बल मानिन्छन् ।

उनै न्यौपानेलाई आगामी यही २१ मंसिरमा हुने प्रदेश र प्रतिनिधिसभा सदस्य निर्वाचनमा माओवादी केन्द्रले प्रदेश नम्बर ४ को समानुपातिक उम्मेदवार सूचीमा राखेको छ । संविधानअनुसार एउटा प्रदेशमा एक अपांग सदस्य अनिवार्य हुन्छ । प्रत्यक्ष निर्वाचनमा अपांग भएका व्यक्तिको उम्मेदवारी नपरेका कारण आफू समानुपातिक सदस्यमा पर्नेमा न्यौपाने आशावादी छन् । सदरमुकामका हरेक कार्यक्रममा दुई दिन लगाएर भए पनि ह्विलचियरसँग सहभागिता जनाउँदै आएका न्यौपाने २०५४ को जिल्लासभाका सदस्य हुन् । उनी २०५४ मा तत्कालीन राष्ट्रिय जनमोर्चाको तर्फबाट जिविस सदस्यमा निर्वाचित भएका थिए ।

सदरमुकामबाट १६ कोश टाढाको टकलाकबाट डोकोमा बोकिएर नियमित जिविस बैठकमा सहभागी भएका उनी हिजोआज सदरमुकाममा हुने हरेक कार्यक्रममा ह्विलचियरमै देखिन्छन् । गाउँसम्म सडक सञ्जाल भएपछि ४ वर्षयता उनी ह्विलचियरमा सदरमुकाम आउजाउ गर्न थालेका हुन् । प्रदेश संसद्मा पुगेर मुलुकभरका ३ प्रतिशत अपांगका पक्षमा एक्लै लड्ने उनको धोको छ । ‘अहिले हामीजस्ता अपांगले यात्रा गर्ने सवारी छैन, बस्ने होटल, शौचालय, सरकारी भवन कुनै पनि अपांगमैत्री छैनन्,’ न्यौपानेले भने, ‘बजेट विनियोजनदेखि हिँड्ने बाटोसम्म अपांगमैत्री हुनुपर्छ । अब त्यसको नेतृत्व प्रदेश ४ ले गर्नुपर्छ ।’

समग्र समाज, वर्ग, लिंग, जातजातिका कुरा गर्ने राजनीतिक दल र नेतृत्वले ३ देखि ५ प्रतिशत जनसंख्या रहेको अपांगताका विषयमा एक शब्द पनि सम्बोधन नगर्दा दु:ख लागेको बताउँछन् । ‘म कानुनको विद्यार्थी पनि भएकाले कानुनमै अपांगमैत्री समाजको निर्माण गर्न आवश्यक छ । त्यो कुरामा मुलुकका सबै प्रदेशलाई जिम्मेवार बनाइनुपर्छ । अपांगताका विविधताजस्तै उनीहरूका समस्यामा पनि विविधता छ । त्यो राज्यका हरेक निकायले बुझ्नुपर्‍यो,’ न्यौपानेले भने ।

अपांगताको क्षमताअनुसारको उद्यमशीलता र रोजगारीको ग्यारेन्टी राज्यले गर्नुपर्ने उनको तर्क छ । ‘अहिलेसम्म अपांगता भएकालाई दयाभावले हेर्ने शिवाय अरू केही हुनसकेको छैन । अब उनीहरूको क्षमता पनि राज्यले उपयोग गर्न सक्नुपर्छ । अपांगका परिवारको शैक्षिक, सामाजिक व्यवस्थापन गर्ने जिम्मेवारी पनि राज्यले गर्नुपर्‍यो । बजेट पनि अपांगमैत्री हुनुपर्छ,’ न्यौपानेले भने ।

प्रकाशित : मंसिर ४, २०७४ १४:५४
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT