सपनाको जीवन्त क्यानभास

जसले सपनालाई खुद्रा वा थोकमा बिक्री गरेका छैनन् र जसले सपनालाई यसै तुहिन दिएका छैनन्, ती कहाँ छन् ? ती यतै वरपर छन्, ती अझै सपना देखिरहेका छन् र ती निरन्तर बोलिरहेका छन् ।
उज्ज्वल प्रसाईं

तुहिएका सपनाहरू सजाउने कुनै संग्रहालय हुन्छ भने काठमान्डु आफैंमा त्यो संग्रहालय हो । त्यसो त हरेक सहरमा पूरा नभएका सपनाहरूका अग्ला मिनार ठडिएका हुन्छन् । अनेक सपना सजाएर यो सहर भित्रिने सयौं मानिसहरू आफ्नै सपनाको घाटमा कलाविहीन नृत्य नाचिरहन्छन् ।

किरेडाँडाबाट हिंडेर
म काठमाडौं आइपुगें कमरेड ।
अरू त तपसिलका कुरा
सुरुमा तिमीलाई नै हेर्नुछ मैले
साँच्चै,
कस्तो देखिन्छौ हँ तिमी यहाँ ?

–सङ्गीतश्रोता

किनाराको सन्नाटा

ज्ञान हासिल गर्न आएकाहरू सर्टिफिकेट बेच्ने पसल खोलेर बसेका छन् । कलाकारिताबाट उन्नत समाजको निर्माण गर्न आएकाहरू बजारको कठोर निर्देशनमा कम्मर भाँचेर गुजारा चलाउँछन् । कवितामार्फत प्रेम र परिवर्तनको झंकार पैदा गर्न आएका उम्दा कविहरू के गर्दै होलान् ? कोही चाकरीको बेसुरा छन्द मिलाएर बसेका छन्, कोही भर्खरै बनेको घरभित्र आफ्नै कविता थुनेर बाहिर सेल्फी खिच्नमा व्यस्त छन् । आदर्श समाजको निर्माणका लागि सत्ता पल्टाउन आइपुगेका क्रान्तिकारीहरू पुराना सपनाको निकम्मापन सिद्ध गरेर बनाएका नयाँ पक्की घरहरूमा कैद छन् । सामाजिक आन्दोलनका अभियन्ताहरू मौजुद मानवीय सम्बन्ध बदल्ने सपना सजाएर सहरमा उदाउँछन् । कहिले उनीहरूले थाहा पाएर र अक्सर उनीहरूले पत्तै नपाई आन्दोलन व्यक्तिगत नाफा–घाटाको बहीखातामा परिणत हुन्छ । त्यो बहीखाता उनीहरूका सपनाको चिहान हो ।
जसले सपनालाई खुद्रा वा थोकमा बिक्री गरेका छैनन् र जसले सपनालाई यसै तुहिन दिएका छैनन्, ती कहाँ छन् ? ती यतै वरपर छन्, ती अझै सपना देखिरहेका छन् र ती निरन्तर बोलिरहेका छन् । तिनले उरालेको ठूलो आवाजलाई मलीन बनाउन सहरको बजारु कोलाहल काफी छ । तिनको जिउँदोजाग्दो रूपाकृतिलाई कमजोर छायालाई जस्तै बेवास्ता गर्न सजिलो भएको छ । तिनले आफ्ना सपनाहरूका लागि घाट निर्माण गर्न अस्वीकार गरेकाले यो घाटे कोलाहलमा ती किनाराको सन्नाटा भएका हुन् ।
यस्तो घाटैघाटको सहरमा पुराना सपनाको सान्दर्भिकता खोजेर हिँड्न सजिलो छैन । सपनाको अभिलेख राखिदिने संस्थाहरूको निर्माण गर्न झन् अप्ठ्यारो छ । त्यस्ता संस्थाहरू निर्माण गर्नु आफैंमा नयाँ सपना उमार्नु हो जुन जोखिमपूर्ण हुन्छ ।

Yamaha

सन्नाटाको यस्तो एउटा रूप
केही दिनअघिको घटना हो । घाम चरक्क चर्केको थियो । अघिल्लो राति परेको दर्के पानीका अवशेष बाटाका खोबिल्टामा छँदै थिए । बाटोको एक चौथाइ भाग धूलोको कारखाना भएको थियो । प्रत्येक गाडीका पिँधबाट धूलोका ठूला च्यादर बुनिँदै आकाशतिर उडिरहेका थिए । सहरको कुनै व्यस्त चोकमा धेरै बेर उभिनु हानिकारक हुन्थ्यो । त्यसैले मास्कले मुख, चस्माले आँखा र टोपीले टाउकोसमेत छोपेर थुप्रै मान्छे ओहोरदोहोर गरिरहेका थिए । भेट्न आउनुपर्ने साथी नआएपछि, अलमलिएर त्यो चोकको बेकामे दर्शक भएको थिएँ म । मेरा आँखालाई जबर्जस्त सुरक्षा दिइरहेका चस्माको छेउबाट धूलोका कण पसेर आँखा चिलाउन थालेका थिए । यसै उभिएको देखेर हुनुपर्छ, बाटो अलमलिएका धेरैले उनीहरूका गन्तव्यबारे मलाई सोधेका थिए ।
केही बेर त्यसरी नै उभिएपछि, लगभग २० वर्ष जतिको केटो मेरो अघिल्तिर उभियो । उभिएर एक छिन चिन्न खोजेझैं गरेर हेर्‍यो । कोही चिनेकै मान्छे रहेछ कि, मास्कले अनुहार छोपेकाले ठम्याउन नसकिएको होला । एक पाइला अझै अघि बढेर नजिक उभियो र मुखमा लगाइरहेको मास्क तलतिर तान्यो । अनुहार नियालें, उसलाई कतै भेटेजस्तो लागेन । चिउँडोमा उम्रेका असरल्ल रौंहरू मास्कले अँठ्याउँदा आत्तिएजस्तो गरेर मास्कका किनार–किनारबाट बाहिर हुत्तिएका थिए । उसका दुवै आँखीभौं जोडिएका रनाकका पोरा किञ्चित ठूला । उसले लगाएको चस्मा पावरदार हुन सक्ने अन्दाज गरें । लुगा सामान्य थिए, मैलो जिन्समा उति मैलो नदेखिने कालो टिसर्ट लगाएको थियो । खुट्टामा साधारण चप्पल उनेको थियो । चस्मा माथिबाट हेरेर मसँग आँखा जुधाउँदै सोध्यो, ‘दाइ, यता नजिकै पुस्तकालय छ ?’
म एक छिन अलमलिएछु, छ वा छैन केही नभनेर उसलाई हेरिरहें । उसले दोहोर्‍यायो, ‘लाइब्रेरी के दाइ, कतै छैन ?’ मलाई दिन मन लागेको उत्तर थियो, ‘घाटहरू खोजेको भए सजिलै पाउँथ्यौ । जे दुर्लभ छ, त्यो खोजेर कहाँ भेटिन्छ ?’ तर मैले उसलाई थाहा भएन भन्ने छोटो र बेवास्तापूर्ण जवाफ फर्काएँ । ऊ एक छिन स्थिर उभिइरह्यो । एक छिनसम्म ऊ चुप लागेपछि, मैले सोधें, ‘किन चाहियो पुस्तकालय ? के खोज्नु थियो ?’
‘खोज्नुपर्ने धेरै छ । जुगेडी काण्ड भन्ने एउटा घटना रहेछ हाम्रो इतिहासमा । त्यो आजकल कसैले सम्झँदैन, त्यो घटनाबारे मलाई जान्न मन छ ।’
‘के रहेछ त्यो ? किन चासो भयो त्यो काण्डबारे ?’
नजिकैबाट मोडिएर एउटा ठूलो ट्रक बाटो लाग्यो । त्यसले हामीतिर एक मुस्लो धूवाँ फाल्यो । सँगसँगै धूलोको च्यादर पनि उडाएर आकाशतिर पठायो । केटोले मास्क तानेर मुख छोप्यो । मैले रुमाल निकालेर हतार–हतार नाक छोप्न खोजें ।
धूलो पातलिएपछि मुख उघारेर भन्यो, ‘भोकमरीबाट बाँच्न महाजनकहाँ धानचामल लुट्न गएका गरिब चेपाङहरूलाई प्रहरी लगाएर मारिएको घटना हो रे त्यो ।’
‘त्यस्ता घटना कति भए होलान् कति, त्यही किन बुझ्नुपर्‍यो ?’
‘गरिबहरूले आफ्नो मुक्तिका लागि गरेका त्यस्ता कामहरूको बारेमा बुझ्न मन लागेर खोजेको । त्यो मात्रै होइन, म अरू पनि त्यस्ता घटनाहरू के–के छन्, खोज्दै छु ।’
‘भाइ थेसिस लेख्दै हो ?’
‘होइन । म भर्खर ब्याचलर्स पढ्दै छु, म्यानेजमेन्ट । मलाई यसै इतिहास बुझ्न मन लागेर खोजेको । हामीलाई पढाएको इतिहासमा यस्ता घटनाहरू रहेनछन् ।’
‘के गर्छौ यस्तो बिर्सिएका घटना उधिनेर ? के काम छ यी बितेका पुराना चीजहरूको ? खुरुखुरु जाँच पास गरेर जागिर खोजे भयो नि ।’ म उसलाई उकेरा लगाउन खोजिरहेको थिएँ ।
फेरि दुई–चार गाडी ताँती लागेर हाम्रा छेउबाट अघि बढे । यो ‘नो हर्न’ सहरमा तिनले बजाएको हर्न र उडाएको धूलोले हामीलाई केही क्षण बिथोल्यो ।
माहोल अलि शान्त भएपछि उसले नाक मुसार्दै भन्यो, ‘अनपढ, गरिब र शासक समुदायबाहेकका मान्छेहरूमा समेत विद्रोही तेवर रहेछ नि । तिनले पनि सपना देखेका रहेछन्, त्यसको अर्थ बुझ्न खोजेको । प्राय: सबै ठूला जातका र मध्यमवर्गीय मानिसहरूले नै आन्दोलन र विद्रोह गरेका किस्सा सुन्न पाइन्छ ।’
एक छिन मौन भयौं हामी । फेरि उही बोल्यो, ‘अँ जागिरको कुरा गर्नुभयो । हिसाब गर्न सिकाएका छन्, कुनै साहुकहाँ गएर पैसा गन्ने काम गरुँला नि दाइ । त्यस्ता काम गरेर भए पनि आफ्नो रुचि त छोड्नुभएन नि ।’ अनि फिस्स हाँस्यो, मैले खित्का छोडें । समय कति पनि बितेको छैन, ऊ मलाई धेरै अघिदेखि चिनेको मान्छेझैं लाग्न थाल्यो । आजकल केही न केही खोजेर हिँडिरहेका यस्ता तन्नेरी साथीहरू भेट्न थालेको छु, सडकहरूमा ।
त्यसपछि त्रिभुवन विश्वविद्यालयको पुस्तकालय, राष्ट्रिय पुस्तकालयलगायत सहरका अरू केही पुस्तकालयहरूको नाम लिएँ । गैरसरकारी संस्थाहरूले चलाएका पुस्तकालयका ठेगाना दिएँ । मैले भनेका प्राय: सबै ठाउँ पुगिसकेको रहेछ ऊ । कतिपय पुस्तकालयको बिजोग हालत सुनाउन्जेल हामी सडकमै उभिइरह्यौं, ‘सरकारी पुस्कतालयहरू बर्बाद भएका छन् । भुइँचालोले त असर गर्‍यो नै, कसैले ध्यान नदिएर झन् बर्बाद भएको छ । नयाँ सामग्री थप्ने र स्तर बढाउने त कुरै नगरौं ।’ उसले चाहिएका सामग्री फेला पार्न नसकेको सुनायो । मैले कतै गएर चिया पिउने प्रस्ताव राखें, उसले सहजै स्विकार्‍यो ।
पुस्तकालय खोज्दै सडकमा भौंतारिएको यो नयाँ साथीलाई लिएर रेस्टुरेन्ट पसें । हामी जहाँ बस्यौं, त्यो केही उँचो ठाउँ भएकाले सहरको एउटा भाग राम्रोसँग देखिन्थ्यो । सहर भन्नु उही घरका जंगल न हुन् । भर्खरै बनेका केही अग्ला टावरहरू ती मझौला घरका चौकीदारजस्ता देखिएका थिए । त्यसो त ती टावरले आफ्नो अग्लोपनका कारण मझौला घरहरूको एकोहोरोपन तोडेका थिए ।
घर र टावरहरूतिर हेर्दै हामी गफियौं । जुगेडीका गरिबहरूले उहिल्यै देखेका सपनाका सिला खोज्दै हिँडेको यो युवक आफैंमा सपना जोगाउने किनाराको सन्नाटाझैं लागेको थियो मलाई । ती गरिब चेपाङहरूले देखेका सपना पूरा हुन सकेको भए वा कम्तीमा सपनाकै रूपमा ती जोगिन सकेको भए सम्भवत: उसले अध्ययन सामग्री सजिलै फेला पाथ्र्यो । ती सपना जोगाउने दायित्व पाएका मानिसहरूले सत्तामा पुगेका बेला तिनै सपनाहरूलाई निकम्मा साबित नगरेका भए, त्यस्ता सपना साँचिदिने पुस्तकालयहरू बनाउँथे होलान् । मैले यति भनेपछि, उसले हामी आफैंले सपना बुनेर साँचे कसो होला भनेर प्रस्ताव गर्‍यो । उसले र मैले चिया पिउँदै एउटा सुन्दर सपना रच्यौं ।

सपनाको नयाँ क्यानभास
सहरको माझमा कुनै परम्परागत वास्तुकलाको झल्को दिने भवन र त्यसअघिल्तिर खुला ठाउँमा हरियो चौर, किनारामा सुन्दर फूलहरू । भवनका छेउछाउ केही हरिया रूखहरू । रूखमुन्तिर सुस्ताउनलाई बनाइएका मेचहरू । प्रांगणको एक भागमा सामान्य मानिसका संघर्ष झल्काउने सुन्दर मूर्ति सजाइएको । अर्कोतर्फ चिया कफी पिएर गफिन मिल्ने सफा र आफैंमा एउटा कलाकृति भन्न मिल्ने चमेनागृह । त्यहाँ बसेर अनेक विषयमा गफ गरिरहेका वयस्क र तन्नेरीहरू ।
सपनाको क्यानभासको किनारामा यस्तो एउटा बुट्टा भर्‍यौं ।
भवनभित्र अत्याधुनिक पुस्तकालय । बसेर पढ्ने फराकिलो, उज्यालो र शीतल कक्षहरू । अनेक विषयका पुस्तकहरू छुट्याएर राखिएका भिन्न–भिन्न कोठा र हारहरू । अनेक महत्त्वपूर्ण दस्तावेज र पाण्डुलिपिलाई अत्यन्त व्यवस्थित र अत्याधुनिक प्रविधिको प्रयोगबाट बँचाएर राखिएका विभिन्न कोठाहरू । इन्टरनेट जडान गरिएका प्रशस्त कम्प्युटर र पुस्तक पढ्न मिल्ने ग्याजेटहरू जसलाई सदस्य अध्येताहरूले सहजै लिएर अध्ययन कक्षमा बसेर प्रयोग गर्न सकुन् । बालबालिका आएर पढ्न र खेल्न मिल्ने छुट्टै ठाउँ । अध्ययन कक्षमा किताबमा एकोहोरिइरहेका पढन्ते, पुराना पाण्डुलिपिको अर्थ खुट्याउनमा निमग्न युवा अध्येता, सफा कागजमा नोट लिँदै गरेका थुप्रै महिला र पुरुषहरू । यी सबै अध्ययनशील मान्छेहरूलाई जति बेला पनि सघाउन तत्पर हँसिला कर्मचारीहरू । पुस्तकालयको सजिलो र सक्दो बढी उपयोग गर्ने उपाय सिकाउन जुनसुकै बेला तयार हुने लाइब्रेरियनहरू ।
सपनाको क्यानभासबीचको एक अंशमा अर्को एउटा सुन्दर बुट्टा थप्यौं ।
पुस्तकालयमा नेपालमा बोलिने सबै भाषामा लेखिएका पुस्तक, पाण्डुलिपि, पुराना अभिलेखहरू सबै संग्रह गरिराखिएको । अनेक भाषामा बनेका र रेकर्ड भएका नयाँ पुराना सिनेमा, गीत, संगीत, फोटो र दुर्लभ कलाकृतिहरूसमेत संग्रह गर्न थालिएको । यी सबै सम्पदालाई जोगाएर राख्न उपयोगी प्रविधिको प्रयोग गरिएको । यो पुस्तकालयलाई सामाजिक जागरण अभियानका रूपमा सञ्चालन गर्न देशका अन्य भागहरूमा समेत शाखाहरू खोल्न थालिएको । शाखाहरूले स्थानीय कला, साहित्य र संस्कृतिको प्रवद्र्धन र विस्तारका लागि उपयोगी योजनाहरू बनाउन थालेको ।
सपनाको क्यानभासमा बीचको अर्को अंशमा यस्ता रेखाचित्र कोर्‍यौं ।
‘के काठमान्डुमै यस्तो पुस्तकालय बनाउने हो ?’ उसको प्रश्नको सपनाबाट ब्युँझाएको थियो । मैले आफ्नै नगरको शीतल शिवालय डाँडोको कल्पना गर्न थालें जहाँ अहिले सशस्त्र प्रहरी क्याम्प बसेको छ । सम्भवत: ऊ आफूले खेलेको कुनै खुला ठाउँमा त्यस्तो संरचना उभ्याएको कल्पना गर्न थाल्यो ।
सपना बुनिसकेर उठ्ने बेलाम आफंैभित्र केही फेरिएजस्तो महसुस गरें । शरीरमा हलुका स्फूर्ति बढेजस्तो भयो । ऊ पनि अघि भेटेको भन्दा बढी खुसी देखिन्थ्यो । नयाँ मित्रतालाई उभ्याउने र लामो समय थेग्ने सपनाको नयाँ फलक बनाएका थियौं हामीले । त्यो छिट्टै पूरा हुने छैन तर हरेकपटकको भेटमा हामी त्यही क्यानभासमा नयाँ बुट्टा भर्दै त्यसलाई जीवन्त राख्न सक्छौं । किनारामै किन नहोस्, एउटा सुरिलो धुन बज्न थालेको अनुभूत गरेर हामी छुट्टिएका थियौं त्यस दिन ।

नजलेका नेपाली जाफ्नाहरू
घर फर्केपछि पुस्तकालयबारे लेखिएका कविता र निबन्ध पढ्न मन लाग्यो । आफूसँग भएका सामग्री पल्टाउने क्रममा श्रीलंकाको जाफ्ना पब्लिक लाइब्रेरीबारे गणेश सुन्दरनको लेख भेटें । सो लेख आफैंमा पुस्तकालय बनाउन गरिएको संघर्षको कथा त हो नै, बनिसकेको संरचना ध्वस्त बनाइएकोमा लेखिएको शोकपत्र पनि हो ।
सन् १९५९ देखि ठूलो मिहिनेत र सयौं मानिसहरूको सहयोगले खडा भएको लगभग एक लाख सामग्री संग्रहित भइसकेको पुस्तकालयमा १९८१ मा आगो लगाइयो । त्यस बेला यो पुस्तकालयलाई एसियाकै ठूलो मानिन्थ्यो । नब्बे हजारभन्दा बढी पुस्तक र पाण्डुलिपिहरू जलेर खरानी भए । तीमध्ये अधिकांश एक प्रति मात्रै भएका दुर्लभ पाण्डुलिपिहरू थिए, जो सधैंका लागि नासिए । त्यो आगो लगाउने कृत्यलाई तामिल अध्येताहरूले ‘संस्कृति संहार’ भने । नरसंहारभन्दा बढी दुष्प्रभावी र क्रूर काम थियो त्यस्तो संहार । सिंहाली प्रहरीहरूसमेतको संलग्नतामा सो दुष्कर्म गरिएको दाबी छ । डढेको पुस्तकालयलाई फेरि एकपटक बडो मिहिनेत गरेर तमिल विद्वान्हरूले पुनर्निमाण गरे । दोस्रोपटक सन् १९८५ मा फेरि आगो लगाइयो । त्यस बेला लगभग आठ हजार सामग्री डढेर खरानी भए । सिंगो तमिल सभ्यता र संस्कृतिलाई ध्वस्त बनाउन त्यही एउटा पुस्तकालय जहिल्यै तारो बनिइरह्यो । श्रीलंकामा लामो समय चलेको जातीय द्वन्द्वका कारण र खासगरी सिंहाली सत्ताको अहंकारका कारण जाफ्नाजस्ता अरू साना पुस्तकालयमा संग्रहित गरिएका मूल्यवान दस्तावेज र ज्ञानका अभिलेखहरू नष्ट भए ।
सन् २००३ मा आएर फेरि एकपटक सो पुस्तकालय खुलेको छ । अहिले तमिलभाषीहरूले पुस्तकालयको भरपूर उपयोग गरेका छन् । त्यसलाई आफ्नो गर्विलो पहिचान बनाएका छन् । तर, जलाइएको पुस्तकालयलाई उनीहरूले जस्ताको त्यस्तै राख्न खोजेका थिए ताकि त्यो कुकृत्यको इतिहास पुस्ता दरपुस्ताले देखुन् । आगोले खाएको बिरूप संरचना देखेर कसैले फेरि त्यस्तो दुष्कर्म नदोहोर्‍याउन् । तर, श्रीलंकाली सत्ताले आफ्नो संलग्नतामा भएको संहारको इतिहास ज्युँदो राख्न चाहेन ।
जाफ्ना पुस्तकालयमा लगाइएको आगोबारे पढ्दा मैले आफैंले बनाएको सपनाको क्यानभास डढेको कल्पना गरें । सपना डढेको कल्पनाले मात्र पनि द्रवित बनायो । आखिर हामीले बुनेको सपनाको च्यादर जाफ्नाजस्तै देखिन्थ्यो । ठूलो दु:ख र मिहिनेतले बनाइएका पुस्तकालय डढाउनेहरू अपराधी हुन् । सपना जल्न नदिनु अपराधी हुनबाट जोगिने प्रयत्न गर्नु हो । म आफ्नै सपना पुर्ने घाट उभ्याएर अरू थुप्रैले जस्तो कलाविहीन नृत्य नाच्न चाहन्नँ । तर, भएका पुस्तकालयहरू लापरबाही र बेवास्ता गरेर सिध्याउन संलग्नहरूले के सोचिरहेका होलान् ? के ती जाफ्ना जलाउनेहरूभन्दा बढी संवेदनशीलता भएका मानिस हुन् ? जाफ्ना डढाउने बुद्धका अनुयायीहरूले बुद्ध अर्थात् ज्ञानको हत्या गरेका थिए । हाम्रा पुस्तकालयलाई नडढाई सिध्याउनेहरूले गरेको कृत्यलाई के भन्ने ?

गए राति सपनामा
हत्या भएको देखेको थिएँ,
बुद्धलाई गोली हानेका थिए,
प्रहरीहरूले
जो कानुनका रखवाला हुन् ।
जाफ्ना पुस्तकालयको
भर्‍याङमा पल्टेको बुद्धको शरीर
रगतले लछ्र्याप्पै भिजेको थियो ।

– एस. पथमन्थन

प्रकाशित : असार २४, २०७४ १०:०४
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

बेडरुममा

उन्नाइसौँ शताब्दीमा फ्रान्सेली नारी स्वाभिमान र नारीवादी चेत कुन स्तरमा थियो भन्ने मोपासाँले यस कथाले प्रस्ट पार्छ । भार्सन स्टेरीद्वारा अंग्रेजीमा अनूदित तथा रोबिन बुक्स इन्डियाद्वारा प्रकाशित ‘सेलेक्टेड सर्ट स्टोरिज बाई गुई डी मोपासाँ’ बाट ‘इन द बेडरुम’ कथाको अनुवाद ।

चुलोमा आगोको मुस्लो दन्किरहेछ । जापानी टेबल दुई जनाका लागि ठिक्क पारिएको छ । चिनीको कचौरा र भुँडे घाँटी भएको ग्लासको छेउमा चियाको केटलीबाट बाफ उडिरहेछ ।

गुई डी मोपासाँ



कम्टेसले साँझपख लगाउने लुगा फुकालिसकेपछि ऐनाअगाडि बसेर कपाल मिलाई । अनि कम्टे डी स्यालुरले पनि आफ्नो ह्याट, पञ्जा, ऊनको कोट मेचमा राख्यो । स्वास्नीचाहिँले ऐना हेरेर गहनाले सजिएको औँलाले निधारमा कपालको अल्खा मिलाई अनि आफ्नै प्रतिविम्ब हेरेर मुसुक्क हाँसी । उसले लोग्नेतर्फ हेरी जो बोल्न हिचकिचाउँदै कति बेरदेखि उसैलाई हेरिरहेको थियो । अन्तत: उसले सोध्यो, ‘जे होस्, आज सबैले तिमीलाई आँखा लगाए, होइन त ?’
उसले लोग्नेका आँखामा सोझै आँखा जुधाई र विजयीे भावमा जवाफ दिई, ‘हो, लगाए त !’
ऊ बसी । लोग्ने पनि उसको अगाडि बस्यो । दुई औँलाको बीचमा केक मिच्दै उसले भन्यो, ‘त्यसले गर्दा... मचाहिँ हास्यास्पद भएँ !’
‘हजुरलाई त्यस्तो लाग्यो ?’ उसले सोधी, ‘के मेरो कुरा काट्नुभएको ?’
‘होइन प्रिय ! मैले भन्न खाजेको यति मात्रै, तिमीप्रति बुरेल महोदयको चाला पूरै असभ्य थियो । मलाई अधिकार हुँदो हो त त्यसलाई मैले गर्न जान्या थिएँ ।’
‘ओहो, अलिकति इमानदार पनि हुनुस् श्रीमान्जी । पोहोरदेखि हजुरले आफ्नो चाला बदल्नुभएकै हो, कुरा सिद्धिगो त ! कसैले मलाई हेरोस् वा गाला सुमसुम्याओस्, हजुरले ध्यान दिनै छाड्नुभएको थियो । जब मैले पत्तो पाएँ, हजुर एउटी केटीको प्रेममा फस्नुभएको छ, तब आज हजुरले भनेजस्तै मैले पनि हजुरलाई भनेको थिएँ । अझ बढी कारणहरूसहित म अत्यन्त दु:खी भएँ । मादाम डी सर्भीसँग साँठगाँठ गरेर हजुर मलाई दु:खी तुल्याइरहनुभएको थियो र मलाई हाँसोमा उडाउनुभएको थियो । के जवाफ दिनुभएको थियो त्यति बेला ? अँ, बिहे समझदार जोडीबीचको पार्टनरसिप मात्र हो, सामाजिक बन्धन मात्र हो, नैतिक बन्धन होइन । यही भन्नुभएको होइन ? हजुरकी केटी मभन्दा अतुलनीय स्तरमा आकर्षक, कमनीय र आइमाईको गुणले युक्त छिन् भन्नुभएको थियो । हो, त्यही भन्नुभएको थियो, धेरै नै नारीमय आकर्षणले युक्त । पक्का भलाद्मीबाट युवतीले आशा गरेजस्तै गरी पूर्ण चलाखी र प्रशंसाको घोला मिसाएर यो कुरा भन्नुभएको थियो जसलाई मैले कदर गर्नु थियो । हजुरको पक्का निहितार्थ के थियो भन्ने मलाई राम्ररी याद छ ।
‘सँगै बस्ने तर एक अर्काबाट पूरै स्वतन्त्र भएर, भन्ने हाम्रो सम्झौता थियो । किनभने हाम्रो एउटा बच्चा छ । उसकै कारण मात्र हामीबीच सम्बन्ध बाँकी थियो । हजुरले मलाई धम्काएरै आफ्नो क्रियाकलाप जारी र सम्बन्ध गोप्य रहने बताउनुभएको थियो । अनि मैले चाहे प्रेमी राख्न सक्ने छुट पनि दिनुभएको थियो । अनि महिलाले उचित व्यवहार गर्न अपनाउनुपर्ने चलाखी र दक्षताबारे, अनि त्यस्तै–त्यस्तै कुराबारे बडो सानदार तरिकाले लामै भाषण दिनुभएको थियो ।
‘म बुझ्छु नि, डियर श्रीमान्ज्यू, म राम्ररी बुझ्छु । हजुर त्यस बेला म्यादाम सर्भीसँग गहिरो प्रेममा पर्नुभएको थियो र, मेरो वैधानिक प्रेम हजुरलाई घाँडो भएको थियो । सायद मैले हजुरको त्यो गहिरो मायालाई धक्का दिन खोजेकी थिएँ । त्यहीँदेखि हामी छुट्टै बस्छौँ । बाहिर जाँदा हामी सँगै जान्छौँ तर छुट्टाछुट्टै क्वाटरमा फर्कन्छौँ । अब अहिले केही महिनादेखि हजुर ईष्र्याको भाव देखाइरहनुभएको छ । कारण के हो श्रीमान्ज्यू ?’
‘हेर डियर, मलाई ईष्र्या छैन । तर, तिमी यति जवान, जीवन्त र हडबडे छ्यौ कि तिमीले आफ्नो इज्जतमाथि नै सम्झौता गरौली कि भन्ने डर मात्र लागिरहेछ ।’
‘ओहो, हामी इज्जतको कुरा गर्दै छौँ भने हजुर मात्र दागरहित हुनुहुन्छ भन्ने कसरी सोच्नुभो ?’
‘लौ यता आऊ । यो ठट्टामा उडाउने कुरा होइन । एक मित्रका रूपमै सही, म गम्भीर भएर कुरा गर्दै छु । जहाँसम्म भर्खर तिमीले भनेको कुरा छ, त्यो डरलाग्दो र अतिरञ्जित छ ।’
‘त्यस्तो त होइन होला । कुनै केटीसँग गोप्य सम्बन्ध भएको हजुरले स्विकार्नुभएकै हो र मलाई पनि त्यस्तै स्वीकृति दिनुभएकै हो । मैले त्यस्तै त गरिनँ... ।’
‘पख... मेरो कुरा सुन... ।’
‘पहिला मेरो कुरा सकाउन दिनुस् । मैले त्यस्तो गरिनँ । अझैसम्म मेरो कुनै प्रेमी छैन । म प्रतीक्षारत छु, हेर्दै छु तर अहिलेसम्म आफूसुहाउँदो भेटेकी छैन । ऊ एकदमै दामी हुनुपर्छ । हजुरभन्दा धेरै दामी हुनुपर्छ । यो त अहिलेसम्म मैले हजुरलाई दिएको सुविधा हो । यो कुरा हजुरलाई थाहै छैन ।’
‘हेर प्यारी, यी सबै ठट्टा केही कामका छैनन् ।’
‘तर, म ठट्टा गरिरहेकी छैन । हजुर मसँग अठारौँ शताब्दीको कुरा गरिरहनुभएको छ र मलाई बुझाउन खोजिरहनुभएको छ कि हजुर कुनै रिजेन्सीका शासक हुनुहुन्छ । हजुरले भनेका एउटै शब्द पनि मैले बिर्सेकी छैन । र, त्यो दिन जब म अहिलेजस्तो हुन अस्वीकार गर्छ‘, हजुरले केही गर्न सक्नुहुन्न, बुझ्नु भो ? शंकै छैन, त्यस बेला हजुर अरूजस्त अन्य पुरुषसँग शारीरिक सम्बन्ध भएकी पत्नीका पति मात्र हुनुहुनेछ ।’
‘अहो, कसरी तिमी यस्तो शब्द प्रयोग गर्न सकिरहेकी छौ हँ ?’
‘कसरी प्रयोग गर्न सकिरहेकी छु ? हजुरले त्यस बेला अट्टहास छाड्नुभएको थियो जब मादाम गेर्सले भनेकी थिइन् कि मुस्यो सर्भी (सर्भीका पति) आफ्नै स्वास्नी अरूलाई दान गर्ने यस्ता नामर्द हुन् जसले आफ्नै सिङको सिकार गरिरहेझैँ लाग्छ ।’
‘मादाम दी गेरबाट जुन ठट्टा निस्किन्थ्यो, ठ्याक्कै त्यस्तै ठट्टा तिम्रो मुखबाट निस्किँदै छ ।’
‘कुरा त्यस्तो होइन । हजुर नामर्द शब्द (पत्नी अरूलाई दान गर्ने अर्थमा) हजुरलाई खुबै मनोरञ्जक लाग्छ जब यो कुरा मुस्यो दी सर्भीका हकमा लागू हुन्छ । तर, आफैँमा लागू हुँदा हजुरलाई त्यस्तो लाग्दैन । यी सब हजुरको विचारको तरंगमा भर पर्ने कुरा हुन् । खासमा म त्यस शब्दलाई त्यति धेरै ध्यान दिन्नँ । खासमा हजुर कतिको ‘पाक्नुभएको’ छ भन्ने हेर्न म यो शब्द प्रयोग गर्दै छु ।’
‘पाक्ने ? म केका लागि पाक्नु ?’
‘किन ? अब किन भनूँ ! धोका पाएकोमा नि ! जब त्यो शब्द सुन्दा मान्छे रिसाउँछ, यसको अर्थ हो, ऊ न्यानो हुँदै छ । केही महिनाअघिसम्म मैले ...सिङ शब्द उच्चारण गर्दा सबैभन्दा पहिले हाँस्ने हजुर नै हुनुहुन्थ्यो । जब मान्छेले सिङ धारण गरिरहेको हुन्छ, उसलाई यो अनुभवै हुँदैन ।’
‘आज तिमी कति असभ्य तरिकाले बोलिरहेकी छौ । यसअघि मैले कहिल्यै तिमीलाई यस हालतमा देखेको थिइनँ ।’
‘अब म पनि खराब हुनलाई बदलिइसकेँ । त्यो हजुरकै गल्ती हो ।’
‘हेर प्यारी, अब अलि गम्भीर भएर कुरा गरौँ । म तिमीसँग दयाको भिख माग्छु, अबदेखि बुरेल मुस्योले तिमीलाई आँखा लगाउन नपाओस् जसरी आज राति लगायो ।’
‘हजुर ईष्र्याले जल्दै हुनुहुन्छ श्रीमान्, म भन्दै छु ।’
‘होइन, होइन । यति हो, म हास्यास्पद बन्न चाहन्नँ । हास्यास्पद बन्ने मेरो कुनै चाहना छैन । त्यो गर्धने (बुरेल) ले तिम्रो काँधमाथि वा छातीतिर सास फेरेको फेरि देखेँ भने... ।’ 
‘उनी त्यस बेला काने बाजा खोजिरहेका थिए ।’
‘म त्यसको... त्यसको कान ओखल्छु ।’
‘संयोगले हजुर मेरो प्रेममा पर्नुभएको त छैन ?’
‘म त्यसभन्दा धेरै खराब काम गर्ने स्थितिमा हुनेछु ।’
‘ठीक छ, ठीक छ । समस्या के हो भने म अब हजुरलाई प्रेम गर्दिनँ ।’ 
कम्टे उभियो । सानो टेबुललाई एक चक्कर लगायो अनि श्रीमतीको पछाडि गयो । अनि पछाडिबाट पत्नीको गर्धनमा हल्का म्वाई खायो । कम्टेस बुरुक्क उफ्रिई र उसका आँखामा आँखा जुधाएर भनी, ‘माइन्ड गर्नुहुन्न भने हामीबीच अब यस्तो वाइहात कुरा फेरि कहिल्यै नहोस् । हामी छुट्टिइसक्यौँ, सबै कुरा सकिइसक्यो ।’
‘नरिसाऊ न, यता आऊ । नढाँटी भन्छु, केही समयदेखि तिमी भुतुक्कै पार्ने सुन्दरी भएकी छौ ।’
‘त्यसो भए मैले जितेँ । हजुर पनि ठान्नुहुन्छ... म ...पाकेकी छु ।’
‘तिमी अत्यन्त सुन्दरी छ्यौ प्यारी ! तिम्रा पाखुरा, तिम्रा काँध र तिम्रो छालाको रङ... ।’
‘...ले बुरेल महोदयलाई मदहोस बनाउँछ ।’
‘कस्ती क्रूर तिमी त ! तर, साँच्चै, मैले तिमीजतिकी सुन्दरी कहिल्यै कसैलाई देखिनँ ।’
‘हजुर केही समयदेखि पक्कै ‘अनशन’ मा हुनुहुन्छ ।’
‘माफ गर, के भनेको मैले बुझिनँ ।’
‘हजुर केही समयदेखि पक्कै ‘अनशन’ मा हुनुहुन्छ ।’
‘के भन्न खोजेकी ?’
‘अनशन बसेको मान्छे भोको हुन्छ । भोको हुँदा ऊ त्यस्तो कुरा पनि खान्छ जुन अरू बेला उसलाई मन पर्दैन । म खाना हुँ जो पहिला हजुरलाई मन पर्दैनथ्यो र जसमाथि यो रात दाँत गाड्न हजुरलाई कुनै आपत्ति छैन ।’
‘ओहो, मार्गरेट, यस्तो कुरा गर्न तिमीलाई कसले सिकायो हँ ?’
‘हजुर नै त हो ! मादाम दी सर्भीपछि मैले थाहा पाएसम्म चार युवतीसँग हजुरको सम्बन्ध रह्यो । सब एक से एक खग्गु वेश्या, आफ्नो क्षेत्रका नामी ‘कलाकार’ । म तिनलाई के भनूँ भन्ने चाहनुहुन्छ ? अनि कसरी यो रात म हजुरकी प्यारी हुन्छु, यो अस्थायी अनशनको बेलाबाहेक ?’
‘म अब सोझै भनिदिन्छु, प्रस्टै भन्छु । म फेरि तिम्रो प्रेममा पागल भएर फसेँ । अनि... !’
‘ए ठीक छ । त्यसो भए हामीबीच फेरि... होस् भन्ने चाहनुहुन्छ ?’
‘हो... हो, म त्यही चाहन्छु ।’
‘आजै राति ?’
‘ओह मार्गरेट !’
‘त्यसो भए सुन्नुस् ! अचम्म लाग्ला । कुरा प्रस्टै भनिदिऊँ । हामी एक अर्काका लागि केही होइनौँ, होइनौँ नि ? सत्य हो, म हजुरकी पत्नी हुँ, तर ऊ स्वतन्त्र मध्यस्थकर्ता पनि हो । म यो कृपा अन्त कतै गरौँ कि भन्ने पक्षमा थिएँ । तर, हजुरले कर गर्नुभयो । म तयार छु,.. ठ्याक्कै त्यही दरमा ।’
‘मैले बुझिनँ !’
‘म राम्ररी बुझाइदिन्छु ! हजुरका रखौटीहरूजत्तिकै म आकर्षक छु हैन त ? इमानदार भएर भन्नुस् है !’
‘हज्जार गुणा बढी आकर्षक !’
‘त्यसो भए तीमध्ये सबैभन्दा आकर्षकले तीन महिनामा हजुरसँग कति फिस लिन्थी ?’
‘म तिम्रो कुरै बुझ्दिनँ !’
‘मैले सोध्न खोजेको, तीमध्ये सबैभन्दा राम्रीका लागि तीन महिनामा पैसा, गहना, खाना, थियटरमा गरी हजुरले कति खर्च गर्नुहुन्थ्यो ?’
‘मलाई कसरी थाहा हुनु ?’
‘थाहा त हुनैपर्छ । लौ सामान्य हिसाब गरौँ । एक महिनाका लागि पाँच हजार फ्रांक, ठीक हो ?’
‘त्यस्तै होला ।’
‘लौ त प्यारा, मलाई ५ हजार फ्रांक दिइहाल्नुस्, र आजैको रातदेखि म हजुरकी हुन्छु ।’
‘तिमी पागल भइसक्यौ ।’
‘हजुरलाई त्यस्तो लाग्छ भने ठीकै छ, गुड नाइट !’
कम्टेसले कोठा छाडी र आफ्नो बेडरुमतिर गई । ओछ्यान फर्काएर पट्याइएको थियो । पर्दातिरबाट वर्णनातीत सुगन्ध हावामा फैलिरहेको थियो ।
कम्टे दैलोमा देखा पर्‍यो ।
‘यता क्या मज्जाको सुगन्ध रहे !’
‘त्यस्तो लाग्यो ? मैले आफ्नो सेन्ट बदलेकी छैन । म अझै ‘पो डी इस्पान’ नै प्रयोग गर्छु । !’ 
‘साँच्चै हो ? क्या गज्जब बास्ना !’
‘सायद ! तर, अब हजुर मुन्टिबक्सन्थ्यो कि ! किनभने मेरो सुत्ने बेला भयो ।’
‘मार्गरेट !’
‘जानुस् !’
ऊ भित्र छिर्‍यो र एउटा मेचमा बस्यो ।
‘त्यसो भए कस्तो लाग्यो त ?’ कम्टेसले भनी, ‘ओके, क्या फसाद पर्‍यो, होइन त !’
कम्टेसले आफ्ना चम्किला पाखुरा देखाउँदै लुगा खोली । कपालको पिन खोल्न टाउकामाथि पाखुरा उचाली । फिट कर्सेटको किनारामा तुनाबाट उसको गुलाबी छाला झल्कियो ।
कोम्टे बुरुक्क उफ्रँदै उसको नजिक आयो ।
‘यता नआउनुस्’, कोम्टेसले हकारी, ‘मलाई कन्पारा नतताउनुस् ।’
कोम्टेले उसलाई पाखुरामा गाँज्यो र म्वाई खान खोज्यो । निहुरेर उसले टेबुलमा रहेको बास्नादार पानीको ग्लास समाती र कोम्टेको मुखमा छ्यापिदिई ।
ठाडो भएर मुखमा छ्यापिएको पानी तर्काउँदै कोम्टे भकभकायो, ‘कस्ती मूर्ख आइमाई !’
‘हो, मूर्ख आइमाई ! तर, मेरो सर्त पाँच हजार भन्ने हजुरलाई थाहै छ !’
‘त्यो कुरा हास्यास्पद छ ।’
‘किन ?’
‘केको किन नि ? स्वास्नीसँग सुत्न आजसम्म कुनै श्रीमान्ले पैसा तिरेको सुनेकी छ्यौ ?’
‘क्या झुर शब्द प्रयोग गर्नुहुन्छ भने... !’
‘हुन सक्छ । तर, म दोहोर्‍याउँछु, स्वास्नीसँग सुत्न लोग्नेले पैसा तिनुपर्ने कुरा मूर्खतापूर्ण छ ।’
‘घरमा पत्नी हुँदाहुँदै पैसा तिरेर वेश्यासँग सम्भोग गर्नुचाहिँ मूर्खतापूर्ण होइन ?’
‘हुन सक्छ, तर म हास्यास्पद हुन चाहन्नँ ।’
कम्टेस ढल्कुवा मेचमा बसी । सर्पले काँचुली मिल्काएजसरी मोजा फुकाली । उसको गुलाबी खुट्टाहरू रेसमी कपडाबाट चियाउन थाले । अनि उसले आकर्षक गोडा कार्पेटमा पछारी ।
कम्टे अझै नजिक आयो र मसिनो स्वरमा भन्यो, ‘कस्तो अनौठो कुरा हो यो मार्गरेट ?’
‘के कुरा ?’
‘मसँग पाँच हजार फ्रांक लिने कुरा ।’
‘कुनै पनि कुरा यसभन्दा स्वाभाविक छैन । हामी एक अर्काका लागि विराना छौँ होइन र ? हजुर मलाई भोग्न चाहनुहुन्छ । मलाई बिहे गर्न पनि सक्नुहुन्न किनभने हाम्रो बिहे भइसक्यो । त्यसो भए मलाई हजुर किन किन्नुहुन्न ? जे भए पनि अन्य आइमाईभन्दा मेरो मूल्य अलिकति भए पनि कमै पर्न जाला !
‘सोच्नुस् । कुनै फोहोरी आइमाईकहाँ जानुभन्दा त हजुरको पैसा यहीँ रहन्छ, हजुरको आफ्नै घरमा । अझ, हजुरजत्तिको चलाख मान्छेका लागि आफ्नै पत्नी भोग्न पनि पैसा तिर्नुजति सानदार र मनोरञ्जक अरू केही होला र ? कसैले पनि अवैधानिक शैलीमा कुनै कुरालाई प्रेम गर्दैन जबसम्म त्यसका लागि उसले पर्याप्त मूल्य तिर्नुपर्ने हुँदैन । वैधानिक प्रेमका लागि पैसा तिरेर हजुरले एउटा नयाँ मान्यता स्थापित गर्नु हुनेछ । चरम शारीरिक सुख, उत्ताउलो सुखको मसलेदार स्वाद, होइन त ?’
ऊ लगभग नांगी भएर खडा भई र बाथरुमतिर गई ।
‘अब जानुस् महोदय । मैले द्वारेलाई बोलाउनु नपरोस् ।’
तनावग्रस्त र किंकर्तव्यविमूढ भएर कम्टे श्रीमतीलाई हेर्दै उभिरह्यो । अचानक मार्गरेटलाई वालेट थमायो ।
‘लौ ठीक छ, धूर्त आइमाई ! पूरै पाँच हजार फ्रांक छ । तर, एउटा कुरा भन्छु... ।’
कम्टेसले वालेट लिई । पैसा गनी र बिस्तारै सोधी, ‘के कुरा हो ?’
‘तिमीलाई यसको बानी नपरोस् ।’
कम्टेस उछिट्टिएर हाँसी र ऊतिर गएर भनी, ‘प्रत्येक महिना पाँच हजार फ्रांक महोदय ! नत्र म हजुरलाई तिनै वेश्याहरूकहाँ फिर्ता पठाइदिनेछु । अनि, अर्को कुरा, हजुरको ‘चित्त’ शान्त भयो भने मेरो रेट पनि बढ्दै जानेछ ।’

अनुवाद : अभय श्रेष्ठ

प्रकाशित : असार २४, २०७४ १०:०१
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT