सिनेमाको समाजशास्त्र

विमर्श
डिसेम्बर २८ मा विश्व सिनेमा १२० वर्ष पुगेको छ । यसै सन्दर्भमा संसारका र नेपालका प्रशंसित केही फिल्मका खट्कँदो पक्षबारे यहाँ चर्चा गरिएको छ । 
अभय श्रेष्ठ

काठमाडौँ — सन् १८९५ को डिसेम्बर २८ मा लुमिएर दाजुभाइका छोटा फिल्म प्रदर्शन हुँदा विश्वभरि हलचल मच्चिएको थियो । तर, यही माध्यम पछि कलाक्षेत्रको सबैभन्दा प्रभावशाली विधा बन्छ भनेर कसैले सोचेको थिएन ।

लुमिएर दाजुभाइका फिल्ममा स्टेसनतर्फ आइरहेको रेल, बगैँचामा पानी हालिरहेको माली, कारखानाबाट बाहिर निस्किरहेका मजदुरका सट अर्थात् दृश्यांश थिए । दृश्यांशहरू जोडेर दृश्य र दृश्यहरू जोडेर सिंगो फिल्म बनाउने सम्भावनाबारे त्यतिबेला कसैले अनुमान गरेको थिएन । आज विश्व सिनेमा १२० वर्षको हुँदा संसारमा प्रविधिका दृष्टिले मात्र होइन, प्रयोगका दृष्टिले पनि अचम्भित पार्ने फिल्म बनिरहेका छन् । यस आलेखको उद्देश्य त्यसको लेखा उतार्ने नभई संसारका र हाम्रै देशका प्रशंसित केही फिल्मका नउक्काइएका पक्षबारे चर्चा गर्नु हो ।

Yamaha

‘पशुपतिप्रसाद’ को गलत कास्टिङ
दीपेन्द्र के खनालको चर्चित फिल्म ‘पशुपतिप्रसाद’ बारे यत्रतत्र प्रशंसा सुनिन्छ । इटालीको नियोरियलिस्ट फिल्मले झैँ यस फिल्मले पनि नयाँ घटना अर्थात् २०७२ वैशाख १२ को भूकम्पपछि उत्पन्न नयाँ परिस्थितिको मार्मिक चित्रण गर्छ । यो, सिन्धुपाल्चोकबाट स्वर्गीय बाबुको ऋण तिर्ने पैसा कमाउन काठमाडौँ आएर संघर्ष गर्ने भूकम्पपीडित युवकको हृदयविदारक कथा हो । उसका बाबुआमा भुइँचालोले घर भत्काउँदा थिचिएर मरेका हुन्छन् । शव जलाउँदा फालिने सिक्का, चाँदी र सुनका औँठी पाइने आसमा ऊ आर्यघाटवरिपरि भौंतारिरहन्छ । यही चुत्थो काम गर्दा पनि गुन्डा र अपराधी समूहसँग उसले संघर्ष गरिरहनुपर्छ । एक दिन उसका हातमा शवको औँलाबाट निकालेर वाग्मतीमा फालिएको सुनको दामी औँठी पर्छ । तर, त्यही औँठीका कारण भीडद्वारा क्रूरतापूर्वक कुटिएर उसले ज्यान गुमाउनुपर्छ । यसरी दर्शकलाई शोकाकुल बनाएर फिल्म सकिन्छ ।
कथा र अभिनयकलाका हिसाबले यसलाई राम्रो फिल्म मान्न सकिन्छ । यसका निर्देशक, कलाकार र फिल्म स्वयंले अनेक पुरस्कार पाएका छन् । समीक्षकबाट पनि पर्याप्त प्रशंसा पाएको यस फिल्मको एउटा गम्भीर गडबडीले चाहिँ पूरै फिल्मलाई खल्लो बनाइदिन्छ । फिल्ममा एक जना सुन व्यापारी छ जसको भूमिका कीर्तिपुरे नाट्यकर्मी कृष्णभक्त महर्जनले गरेका छन् । आफूले खोजेको कौडीको मूल्यमा पशुपतिप्रसादले औँठी बेच्न नमान्दा भीडसामु उनले ‘यसले मेरो सुनको औँठी चोर्‍यो’ भन्दै लखेट्छन् । यो सुनेर उत्तेजित भीडले कुटेरै उसलाई मारिदिन्छ । अनि उनी मृत पशुपतिप्रसादको मुठीबाट सुनको औँठी थुतेर बाटो तताउँछन् । यसले के प्रस्ट हुन्छ भने निर्देशक खनालले कथाको लोकेसनवरिपरिको समाज र जनजीवन नबुझी, त्यसको अध्ययन नगरी कास्टिङ गरेका छन् । कथामा देखाइएजस्तो काठमाडौँका भव्य सुन पसलका व्यापारी ज्यापू होइन, मारवाडीहरू छन् । काठमाडौँका रैथाने सुनकर्मी व्यापारीहरू मूलत: वज्राचार्यहरू हुन् । तिनका पसल पनि मूल सडकमा होइन, गल्लीभित्र कतै अँध्यारो कुनामा थन्किएका छन् । ज्यापूहरूले सुन व्यापार गरेको त सायदै पाइएला । भए त्यो अपवाद मात्र हो ।
कृष्णभक्त महर्जन जातले मात्र होइन, स्वरूप र चालढालले पनि पक्का ज्यापू देखिन्छन् । यसरी फिल्ममार्फत प्रस्ट सन्देश के जान्छ भने पहाडबाट आएका सोझा ब्राह्मणहरू काठमाडौँमा ‘दुष्ट’ ज्यापूहरूद्वारा ठगिन्छन् र ज्यान गुमाउन बाध्य हुन्छन् । अनि ‘दुष्ट ज्यापू’ हरू सोझा र इमानदार मृत ब्राह्मणको मुठीबाट समेत सुनको औँठी खोसेर लान्छन् । तर, सत्य उल्टो छ । काठमाडौँका ज्यापू समुदाय श्रममा विश्वास गर्ने, आफ्नो भाषा, संस्कृति, रीतिरिवाजमा गर्व गर्ने र त्यसलाई जोगाउन सबैभन्दा प्रतिबद्ध नेवार समुदाय हो । चाडपर्व, रीतिरिवाज चलाउने क्रममा बिस्तारै यति सोझा, इमानदार र परिश्रमी ज्यापू समुदायलाई यति क्रूर र दुष्ट देखाउन निर्देशक खनाललाई कुन घटनाले प्रेरित गर्‍यो होला ? अपवाद स्तरमा यस्ता घटना नहोलान् भन्न सकिन्न । अपवादमा त कुकुर वा बाँदरले पनि कार दौडाउँछन्, गोली चलाउँछन् । तर, त्यो सामान्य प्रवृत्ति होइन । लेखक, नाट्यकर्मी र फिल्मकर्मीहरू अक्सर यसरी अपवादलाई सामान्य प्रवृत्तिको रूपमा व्याख्या गर्ने गल्ती गरिरहन्छन् । त्यो स्विकार्न भने तयार हुँदैनन् । यस्तो तर्क सुन्दा पक्कै उनीहरूले ‘फिल्म सत्यकथा नभई फिक्सन भएकाले काल्पनिक कुरा राख्न सकिने’ तर्क दिनेछन् । त्यसोभन्दैमा कुखुराले पाडो पाएको देखाउन त मिल्दैन होला !

‘बाइसाइकल थिभ्स’ र ‘उम्बर्टो डी’
यता, इटालीको प्रख्यात फिल्म ‘द बाइसाइकल थिभ्स’ मा भने यस्तै प्रसंग अत्यन्त मिहिन र विश्वसनीय तरिकाले आएको छ । फिल्ममा व्यवस्थाविरुद्ध विद्रोहको सुषुप्त तर प्रस्ट संकेत पाइन्छ । सिनेमा सुरु हुँदा निर्देशक भित्तोरियो डेसिकाको क्यामेरा कुनै कार्यालयअगाडि जम्मा भएका बेरोजगारहरूको भीडबाट नायक आन्तोनियोमा केन्द्रित हुन्छ । आफूसँग साइकल भए रोमको ठाउँठाउँमा पोस्टर टाँस्ने काम दिइने जानकारी उसलाई गराइन्छ । साइकलको व्यवस्था गरेर आउँछु भनेर ऊ तुरुन्त घरतिर दौडन्छ । उसकी श्रीमती मलमलका तन्ना र केही कपडा बेचेर साहुकहाँ बन्दकी रहेको साइकल फिर्ता ल्याउँछे । त्यसपछि साँच्चै आन्तोनियोले त्यो काम पाउँछ । एक दिन बाटोछेउमा साइकल अड्याएर आन्तोनियो पोस्टर टाँसिरहेको हुन्छ, त्यसै बेला एउटा युवक उसको साइकलमा कुलेलम ठोक्छ । त्यसपछि हराएको साइकलको खोजीमा उसले के कति हन्डर झेल्नुपर्छ ? पूरै सिनेमा त्यसैवरिपरि घुम्छ ।
साइकल चोरी भएको एक साधारण पुरुषको मनोदशामार्फत डेसिकाले यसरी दोस्रो विश्वयुद्धपछिको कंगाल रोम सहरको कहालीलाग्दो चित्र उतारेका छन् । लुई बार्तोलिनीको कथा र सिजर जाभात्तिनीको पटकथामा झट्ट हेर्दा त्यस्तो ठूलो कुरा केही थिएन । तर, यसले सिस्टमले व्यक्तिलाई कसरी निरीह बनाउँछ भन्ने सत्यको बेजोड उद्घाटन गरेको थियो ।
डेसिकाकै अर्को प्रख्यात फिल्म ‘उम्बर्टो डी’ लाई प्रख्यात स्विडिस निर्देशक इंगमार बर्गम्यानले आफ्ना सबैभन्दा फेभरिट फिल्मको सूचीमा राखेका छन् । पचासको दशकमा डेसिकाले खेलाएको क्यामेरा अहिले पनि उत्तिकै अनुपम लाग्छ । सरकारविरुद्ध जुलुस र नाराबाजी गरिरहेका वृद्धहरूको क्याराभानबाट नायकमा केन्द्रित हुने उनको तरिका विछट्टै आकर्षक छ । यो, अत्यन्त न्यून पेन्सनले कठिन जीवन गुजारिरहेको एक वृद्ध उम्बर्टो डेमिनिको फेरारीको मर्मस्पर्शी कथा हो । उम्बर्टो बिरामी छ । फाइक नामक कुकुरबाहेक संसारमै उसको भन्नु कोही छैन । युद्धले क्षतिग्रस्त इटालीेले दिने पेन्सन कति कम र अनियमित छ भने त्यसले जीवन धान्नै मुस्किल छ । घरबेटी महिला उसलाई निकाल्न अनेक निहुँ खोजिरहन्छे । सत्तरी नाघेको बिरामी वृद्ध झिटीगुन्टा बोकेर कहाँ जाने अब ? घरबेटीकी नोकर्नी मारिया ऊसँग स्नेह गर्छे । वर्गीय प्रेम भनेको सायद यही हो । तर, उसको पनि हालत खराब छ । ऊ गर्भवती छे । दुई प्रेमीमध्ये गर्भमा रहेको बच्चाको बाबु को हो, उसलाई थाहा छैन । दुवै जना स्विकार्न तयार छैनन् । घरबेटीले थाहा पाएपछि पक्का छ, मारिया पनि निकालिन्छे र सडकमा पुग्छे । किनभने उसको जाने ठाउँ कतै छैन । घरबेटीको कचकच अति भएपछि उम्बर्टो मारियालाई खबर गरेर एक दिन घरबाट निस्कन्छ । फाइक नभएको भए ऊ सायद संसारबाट उबेलै बिदा भइसक्थ्यो । ऊ फाइकलाई कसैको जिम्मा लगाएर हिँड्न चाहन्छ । कोही नभेटिएपछि ऊ त्यसलाई काखमा लिएरै रेलको लिकमा बसेर आत्महत्या गर्न खोज्छ । तर, फाइकले नै उसलाई बचाउँछ ।
डेसिका आफ्ना फिल्मलाई समाजको वास्तविकतासँग एकाकार गराउन स्थानीय सर्वसाधारणलाई नै अभिनय गर्न लगाउँथे । जस्तो कि यस फिल्ममा नायकको भूमिका गर्ने कार्लो बातिस्ती र ‘बाइसाइकल थिभ्स’ को आन्तोनियोको अभिनय गर्ने ल्याम्बार्टो म्यागारोरानी दुवै अव्यावसायिक कलाकार थिए । नवयथार्थवादी सिनेमाको मूल विषय नयाँ घटनाबाट सिर्जित नयाँ यथार्थ थियो । यसले मुसोलिनीको तानाशाही र युद्धले इटालीवासी जनताको जनजीवनमा ल्याएको विपत्तिको मात्र चित्रण गरेको थिएन, चाँडै नै परिवर्तनको आँधीबेहरी आउने संकेत पनि गरेको थियो ।

‘आक्रोश’, ‘अर्धसत्य’ र ‘वासुदेव’
प्रख्यात भारतीय निर्देशक गोविन्द निहलानीको ‘आक्रोश’ र ‘अर्धसत्य’ ले भने नितान्त वैयक्तिक र प्रतिक्रियात्मक विद्रोहलाई प्रश्रय दिन्छन् । हो, समानान्तर फिल्मका रूपमा धेरैले यी फिल्मको तारिफ गरेका छन् । विशुद्ध सिर्जनाका दृष्टिले यी तारिफयोग्य पनि छन् । तथापि यिनमा व्यवस्थालाई अत्यन्त शक्तिशाली र जनतालाई अत्यन्त निरीह पात्रका रूपमा चित्रण गरिएको छ । ‘आक्रोश’ को आदिवासी किसान लहान्या भिखु फिल्मभरि एकै शब्द बोल्दैन, केबल आक्रोशको स्वरमा चिच्याउँछ । उसकी पत्नीलाई जमिनदारका मान्छेले बलात्कारपछि हत्या गरेका हुन्छन् । त्यसको दोष भिखुमाथि नै लगाएर थुनाइएको हुन्छ । अन्त्यमा, बाबुको चिता जलिरहेकै ठाउँमा लहान्या बन्चरो प्रहार गरी आफ्नी कलिली बहिनीको हत्या गर्छ । अभिभावकको अभावमा जमिनदारका मान्छेबाट बारम्बार बलात्कृत भएर मर्नुभन्दा एकैपटक मर्नु जायज छ भन्ने कुरा दर्शकहरू लहान्याको आक्रोशबाट सजिलै बुझ्छन् ।
‘अर्धसत्य’ मा चाहिँ व्यवस्थाले सही मानिसलाई ‘नपुंसक’ बनाइरहेको मार्मिक कथा एक इमानदार प्रहरी अधिकृत अनन्त वेलाङ्करको त्रासदीमार्फत व्यक्त हुन्छ । राजनीतिमा व्याप्त अपराध नियन्त्रणमा सक्रिय हुँदा ऊ स्वयं बारम्बार सजाय भोग्न बाध्य हुन्छ । अन्तत: ऊ सारा अत्याचारको जड एक जना नेताको हत्या गर्छ र प्रहरीसमक्ष आत्मसमर्पण गर्छ ।
ध्रुवचन्द्र गौतमको उपन्यास ‘कट्टेलसरको चोटपटक’ मा आधारित ‘वासुदेव’ को नियति पनि ‘अर्धसत्य’ नायकको जस्तै हुन्छ । प्राध्यापक वासुदेव स्वाभिमानी छ तर गरिब । उसको साथी कुमार दुई नम्बरी धन्दा गरेर चाँडै नै मालामाल हुन्छ । बिस्तारै स्वाभिमान र दुई नम्बरी धन्दाबीच शत्रुता विकसित हुँदै जान्छ । एक दिन वासुदेवकी छोरी, अन्धो बूढो बाबु र पत्नीलाई कुमारले हातपात गरेको खबर पाएर वासुदेव ठीक त्यही शैलीमा घाँटी अँठ्याएर कुमारको हत्या गर्छ जसरी ‘अर्धसत्य’ प्रहरी अधिकृत अनन्तले नेता रामा सेट्टीको हत्या गरेको थियो ।
‘आक्रोश’ र ‘अर्धसत्य’ दुवै भारतमा ट्रेन्डसेटर फिल्म मानिन्छन् । यिनले थुप्रै राष्ट्रिय पुरस्कार पनि पाएका छन् । त्यसैगरी ‘वासुदेव’ नेपालमा उत्कृष्ट यथार्थवादी फिल्म मानिन्छ । खराब व्यवस्थाले सही मानिसलाई कसरी पंगु बनाउँछ भन्ने सत्य पनि यी तीनै फिल्मले मार्मिक भाषामा प्रकट गर्छन् । तर, तीनै फिल्मको समस्या के हो भने यिनका व्यक्तिवादी विद्रोह प्रतिक्रियात्मक मात्र छन् । यिनीहरू समस्याको सतहमा तैरिएर डुबुल्की मार्दै फेरि सतहमै बगेर जान्छन् ।

‘टलकजंग...’ को गडबडी
निश्चल बस्नेतको ‘टलकजंग भर्सेज टुल्के’ को गडबडीचाहिँ गलत कास्टिङ र परिवेशको गाँजेमाजे चित्रणमा छ । टलकजंग... चिनियाँ लेखक लु सुनको मास्टरपिस कथा ‘आह क्युको साँचो कथा’ को नेपालीकरण हो । पटकथाकार खगेन्द्र लामिछानेले यसलाई नेपाली माओवादी जनयुद्धसँग यथाशक्य मिल्नेगरी जोडेका छन् । आह क्यु आफूभन्दा कमजोरलाई हेप्छ, शक्तिशालीको खुसामद गर्छ । उसलाई पनि क्रान्ति गर्ने हुटहुटी छ तर क्रान्तिका लागि गर्नुपर्ने उत्सर्ग, प्रतिबद्धता, साहस र उच्च नैतिकता ऊसँग छैन । चीनमा आह क्युलाई सत्य स्विकार्न नसक्ने र आत्मप्रशंसाबाट नथाक्ने मानसिकताको प्रतीक मानिन्छ । कथामा लु सुनको मूल संकेत भने क्रान्ति गर्नुपर्ने आह क्युजस्तो वर्गका मान्छे नै यति भ्रष्ट र अपरिपक्व भएकैले चीनमा क्रान्ति धकेलिइरहेको छ भन्ने हो । नेपालीकृत कथामा भने आफूलाई हेपेर बोलाइने नाम टुल्केबाट टलकजंग हुन उसले अनेक बितन्डा गर्नुपरेको छ । त्यसकै लागि ऊ युद्धरत माओवादीको पहुँचमा पुग्न चाहन्छ तर कहिल्यै सफल हुँदैन । फिल्मका अन्तिम दृश्यमा, प्रहरीसँगको भिडन्तमा जमिनदारको घरमा काम गर्ने फुली चौधरीबाहेक सबै मारिन्छन् । अन्तत: फुली पनि परिचय फेरेर गाउँ फर्कन्छे । यसरी फिल्मले माओवादी जनयुद्ध राज्यसँग पराजित भएर सकिएको संकेत गर्छ । यथार्थचाहिँ के थियो राजधानी र सदरमुकामबाहेक ग्रामीण क्षेत्रमा माओवादीको आक्रमणसामु राज्यको प्रतिनिधि प्रहरी सधैँ रक्षात्मक भइरहेको थियो । बरु, माओवादी स्वयं टुंगो नलाग्ने अनन्त युद्धबाट थाकेर राजतन्त्रविरुद्ध संसद्वादी दलसँग सहकार्य गर्न सहमत भएको थियो ।
फिल्मको सबैभन्दा ठूलो गडबडी के छ भने यसका पात्रहरूले बोल्ने भाषा सुन्दा यो गण्डकी आसपासको पश्चिमाञ्चलको कथा हो भन्ने लाग्छ । अनि जमिनदारको चालचलन हेर्दा थारू समुदायलाई कमैया राख्ने मध्यपश्चिम वा सुदूरपश्चिमको कथाझैँ लाग्छ । अझ थारू कमलरी फुलीको भूमिका गर्ने ऋचा शर्मालाई पश्मिाञ्चलका पहाडियाले जस्तै ‘अर्नु पर्छ’, ‘अर्ने नै त्यही हो’ लवजमा बोल्न लगाउँदा झनै गडबडी भएको छ ।

‘नुमाफुङ’ को दिशाहीन विद्रोह
निर्देशक नवीन सुब्बाको चर्चित फिल्म ‘नुमाफुङ’ स्वरूप जति आकर्षक छ, सेन्स भने त्यतिकै गडबड छ । फिल्ममा केटातर्फबाट रुपैयाँ र सुन लिएर बाबुले छोरी नुमाको बिहे गरिदिएको हुन्छ । नुमा गर्भवती हुँदा उसलाई अति माया गर्ने लोग्नेको निधन हुन्छ । बाबुले फेरि रुपैयाँ र सुन लिएर उसको इच्छाविपरीत दोस्रो बिहे गरिदिन्छ । नारी संवेदनालाई पटक्कै नबुझ्ने झगडिया स्वभावको दोस्रो लोग्ने गिरिहाङलाई पनि छाडेर ऊ रिकुटेसँग पोइल जान्छे । अति भएपछि खति हुन्छ भन्ने त उखानै छ । यो नुमाको त्यही अतिविरुद्ध विद्रोह हो । तर, यसबापत रूपौली सुनौली तिर्नुपर्दा माइतीको उठिवास हुन्छ ।
काजीमान कन्दङवाको कथा ‘कारबार कि घरबार’ मा आधारित फिल्मले रूपौली सुनौलीको विकृतिप्रति आलोचनात्मक दृष्टि राख्छ । एक भाषा, एक भेषकै फिल्म बनिरहँदा नवीन सुब्बाले ताप्लेजुङको नागी पुगेर स्थानीय लिम्बू संस्कृति, जीवनशैली, हावापानी र सुगन्ध फैलाउने पहिलो मौलिक नेपाली फिल्म बनाएका हुन् । सिर्जनात्मकताका दृष्टिले ‘नुमाफुङ’ लाई अहिलेसम्मको सर्वश्रेष्ठ नेपाली फिल्म मान्न सकिन्छ । तर, फिल्ममा सबैभन्दा ठूलो समस्याचाहिँ समस्यालाई हेर्ने दृष्टिकोणमै छ । नुमाको अराजक विद्रोहले अनिश्चित भविष्य नै महिलाको नियति हो भन्ने सन्देश दिन्छ । कला–साहित्यले समस्या खुट्याउने हो, समाधान पहिल्याउने होइन भन्ने यथास्थितिवादी दृष्टिकोण राख्ने हो भने बेग्लै कुरा, नत्र नुमाको अराजक विद्रोहले उसको भविष्य झनै खराब हुने देखिन्छ । उसलाई तेस्रो लोग्ने रिकुटेले धोका दिँदैन भन्ने कुनै आधार छैन । त्यसले नुमालाई मुग्लानमा बेचिदिन सक्छ । अथवा ‘बसाइ’ उपन्यासको रिकुटेले झुमालाई जस्तै गर्भवती बनाएर भाग्न पनि सक्छ । त्यस्तो स्थितिमा ‘बसाइ’ कै मोटे कार्कीजस्तो उदार प्रेमी बिरलै भेटिन्छ । आर्थिक अधिकारबिना नारी मुक्ति सम्भव छैन । नुमाको जीवन माइतीमा बाबु र घरमा लोग्नेमाथि आश्रित हुनुको मुख्य कारण उसलाई आर्थिक अधिकार नहुनु हो । नुमाले यो कुरा बुझेकी भए ऊ अर्को आवारा स्वभावको रिकुटेसँग पोइल जाँदिनथी । बरु, अत्याचारी लोग्नेसँग पारपाचुके गरेर आत्मनिर्भर हुने कुनै उपाय अपनाउँथी । जब ऊ आर्थिक रूपले आत्मनिर्भर हुन्थी, त्यसपछि उसले पाउने श्रीमान् उसको ‘मालिक’ होइन, ‘सहयात्री’ रहन बाध्य हुन्थ्यो । यसरी ‘नुमाफुङ’ ले पीडित नारीलाई अर्को ठाउँमा ‘पोइल जान’ त उत्प्रेरित गर्छ, तर उसको मुक्तिका लागि कुनै योगदान गर्दैन ।

अन्त्यमा
यस्तो तर्क सुनेपछि हाम्रा विद्वान् निर्देशकहरूले एकपल्ट पक्कै अट्टहास गर्नेछन् । अनि भन्नेछन्, ‘त्यसरी त कथानक होइन, बढीमा डकुमेन्ट्री फिल्म बन्न सक्छ ।’ तर, मैले भनेको ‘समाजशास्त्रीय फिल्म’ होइन, ‘समाजशास्त्रीय दृष्टिले उचित फिल्म’ हो । मुख्य चुनौती नै त्यहीँ छ महानुभावहरू, कि समाजशास्त्रीय हिसाबले उचित भएर पनि उत्तिकै रुचिकर फिल्म बनाउनु ।
avaya.writes@gmail.com

Esewa Pasal

प्रकाशित : पुस १५, २०७४ ०९:०४
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT

विवाहेत्तर सम्बन्ध छुटाउने अस्पताल !

कान्तिपुर संवाददाता

काठमाडौँ — चीनमा नयाँ प्रकारको उद्योगको सुरुआत भएको छ, जसले श्रीमान्/श्रीमतीको आग्रहमा कुनै केटा/केटीसँग विवाहेत्तर सम्बन्ध (एक्स्ट्रा म्यारिटियल अफेयर) रहेका आफ्ना श्रीमान्/श्रीमतीलाई छुटाउन मद्दत गर्छ । यसरी अनैतिक सम्बन्ध छुटाउन श्रीमान् वा श्रीमतीले दसौं हजार अमेरिकी डलर तिर्ने गरेका छन् ।

यसरी अस्पतालको साहयता लिन पुग्नेमा महिला/पुरुष दुवै भए पनि महिलाको संख्या निकै बढी छ । अस्पतालले श्रीमान् वा श्रीमतीको अफेयर छुटाउन मद्दत गर्नुका साथै सेवाग्राहीलाई पनि कसरी राम्रो श्रीमान्/श्रीमती बन्ने भनेर सिकाउँछन् ।
संघाईको चर्चित लभ अस्पतालमध्ये एक विकिङकी सह–संस्थापक मिङ लीका अनुसार उनी कहाँ सहायता माग्न आउने महिलाको संख्या धेरै छ । तसर्थ उनी त्यस्ताको श्रीमान्को ‘अफेयर’ मात्र छुटाउँदिनन्, श्रीमतीलाई पनि कसरी श्रीमान् रिझाउने भनेर सुझाव दिने गर्छिन् । उनका अनुसार अस्पतालमा श्रीमान्/श्रीमतीको अफेयर रहेको शंका गरेर वा यकिन गरेरै आउनेहरू हुन्छन् ।
‘धेरै महिला वा पुरुष आफ्नो लामो वैवाहिक सम्बन्धलाई डिभोर्स गरेर टुंग्याउनुभन्दा समझदारीबाट अगाडि बढाउने चाहनासहित आउँछन्,’ ली आफ्नो अस्पतालको विशेषता बताउँदै थप्छिन्, ‘हामी कहाँ उनीहरूले दिएको सूचनाअनुसार काम गर्ने विभिन्न तरिकाहरू छन् ।’
१७ वर्षदेखि ‘लभ अस्पताल’ सञ्चालन गरिरहेका लीको साझेदार सू सिनका अनुसार उनीहरूले लगभग दस लाख जतिलाई सेवा दिइसकेका छन् । ‘श्रीमान्/श्रीमतीले आफ्नो जीवनका धेरै रमाइला पलहरू हामीलाई सुनाउँछन् जसबाट हामीलाई उनीहरूको सम्बन्ध पुन: राम्रो बनाउन सकिन्छ भन्ने लाग्छ,’ आफ्नो काम गर्ने तरिका बताउँदै उनले भने, ‘उनीहरूले नै हामीलाई यस्ता गोप्य कुराहरू भन्छन् जुन हामी अफेयर छुटाउने हतियारका रूपमा प्रयोग गर्छौं ।’
समाज र परिवार दुवैका लागि नराम्रो विवाहेत्तर सम्बन्ध छुटाउन उनीहरूसँग ३३ तरिका छन् । उनले आफ्नो सफल तरिकाहरूमध्ये मुख्य चारका बारे बताउँदै भने, ‘हामी सबैभन्दा पहिला त प्रेमी/प्रेमिकालाई गएर अरू कसैसँग सम्बन्ध राख्न आग्रह गर्छौं, अफेयर गरिरहेकाहरूको हाकिमलाई भनेर उनीहरूको सरुवा गर्न लगाउँछौं, उनीहरूको साथी वा बाबु–आमालाई हस्तक्षेप गर्न भन्छौं, प्रेमी/प्रेमिकालाई उनीहरू सम्बन्धमा रहेको व्यक्तिको चरित्र निकै खराब रहेको र उसको परिवारमा भयानक वंशाणुगत रोग रहेको बताउँछौं ।’ यसका अलावा अन्य २९ तरिका पनि छन् । ‘सबै त कहाँ भन्न मिल्छ र मिडियालाई,’ उनले भने ।
चिनियाँ मिडियामा घुसखोरी र धम्कीलाई लिएर धेरै समाचार प्रकाशित र प्रसारण हुन्छन् । तर, लभ अस्पताल भने आफू कुनै पनि गैरकानुनी काममा संलग्न नभएको दाबी गर्छ ।
अर्को त्यस्तै ‘अफेयर’ छुटाउने कार्य गर्दै आएका डाई पेङ जुन भने अलिक पुरानो तरिकाले काम गर्छन् । उनी निजी गुप्तचर एजेन्सीका सञ्चालक हुन् । उनी आफ्ना सेवाग्राहीको श्रीमान् अफेयरमा रहेका प्रेमिकासँग आफ्नो एजेन्टहरूको हिमचिम बढाउँछन् र त्यसका प्रमाणहरू संकलन गरी श्रीमान्लाई दिन्छन् । उनको विचारमा आफ्नो प्रेमिकाको अन्यसँग पनि सम्बन्ध रहेको थाहा पाएपछि त्यस्ता श्रीमान् आफैं टाढा हुन्छन् र श्रीमतीसँग राम्रो सम्बन्ध बनाउँछन् ।
उनका अनुसार चीनमा धनी व्यक्तिको विवाहेत्तर सम्बन्ध हुनुलाई प्राकृतिक मानिन थालिएको छ । त्यसैले उनले आफूले दिने सेवा समाजमा सुधार ल्याउन महत्त्वपूर्ण रहेको दाबी गर्छन् ।
माओत्सेतुङले आफ्नो शासनकालमा विवाहेत्तर सम्बन्धलाई गैरकानुनी करार दिँदै विवाहपछि महिला अधिकार सुनिश्चित गर्न विवाह कानुन बनाएका थिए । तर, माओको मृत्युपछि जब चीनमा आर्थिक विकासको नयाँ युगको प्रारम्भ भयो तब धनीहरू पुन: पुरानो संस्कारमा फर्किए अनि विवाहेत्तर सम्बन्ध वृद्धि हुन थाल्यो ।
मिडियामा प्रकाशित औपचारिक सर्वेक्षणअनुसार सी चिन पिङको भ्रष्टाचारविरुद्धको योजनाअन्तर्गत कारबाहीमा परेका ९५ प्रतिशत अधिकारीको एक वा बढी रखैल थिए । तीन वर्षअघि ‘द पिपल्स डेली’ ले ‘व्यभिचारी नक्सा’ नै प्रकाशित गरेको थियो । जसमा व्यभिचारी बढी भएको स्थानहरू देखाइएको थियो ।
डाईका अनुसार धेरैजसो रखैल आर्थिक प्रलोभनका कारणले विवाहित व्यक्तिसँग सम्बन्ध बनाइरहेका हुन्छन् । त्यसैले ९० प्रतिशत समय त्यस्ता केटीहरू पैसाको प्रलोभन देखाउने जोसँग पनि सम्बन्ध राख्न तयार हुन्छन् । ‘हामी उनीहरूको त्यही कमजोरीको फाइदा उठाउँछौं र प्रमाणहरू संकलन गरेर दिन्छौं,’ उनले भने ।
विकिङका सञ्चालकहरूका अनुसार उनीहरूको व्यापार १७ वर्षमा धेरै बढेको छ । त्यसैले उनीहरू छिट्टै आफ्नो संस्थालाई सांघाईको स्टक बजारमा पनि सूचीकृत गर्ने सोचमा छन् । सामाजिक विषयका टिप्पणीकार झाङ लिजाको बुझाइमा चीनको सम्बन्धविच्छेद कानुनले पनि यसमा धेरै ठूलो भूमिका खेलेको छ । सन् २०११ मा आएको नयाँ कानुनअनुसार विवाह गर्नुपूर्व श्रीमान्ले कमाएको सम्पत्ति सम्बन्धविच्छेद हुँदा उसले श्रीमतीलाई बाँड्नु पर्दैन र प्राय:जसो समय अदालतले बच्चाहरूको जिम्मा पनि बुबालाई नैदिने गर्छ ।
‘सम्बन्धविच्छेद कानुन पुरुषलाई हँसाउन र महिलालाई रुवाउन बनाइएको छ,’ लिझाले भने, ‘यस्तै सम्बन्धविच्छेद गर्ने महिलालाई हेर्ने दृष्टिकोण पनि समाजमा फरक छ ।’
विकिङका सञ्चालकले भने, ‘रखैल भनेको ट्युमर हो । त्यसैले पहिला हामी ट्युमरको व्यवस्थापन गर्छौं । त्यसपछि कटुता पैदा भएको सम्बन्धलाई सुधार गर्न थाल्छौं ।’
(बीबीसीमा प्रकाशित फिचरको अनूदित अंश)

प्रकाशित : पुस १५, २०७४ ०९:००
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT