युरोपको ‘रियल’ राजा

खेल
सबैलाई थाहा छ, च्याम्पियन्स लिग फाइनलको स्कोर ३–१ थियो । सायद वास्तविक स्कोर १–१ भन्ने कि ? लिभरपुलले खाएको दुई गोल त उसले रियलका लागि दिएको ‘चन्दा’ नै थियो ।
हिमेश वज्राचार्य

काठमाडौँ — विश्वकप फुटबल सुरु हुन केही दिन मात्र बाँकी छँदा अहिले सबै त्यसैबारे मात्र चर्चा गर्न रुचाउँछन् । तर फुटबलमा एउटा विषय अझै बाँकी छ, विश्वकपभन्दा बाहेकको । त्यो अरू केही होइन, रियल म्याड्रिडकै बारे हो, उसले जितेको युरोपेली च्याम्पियन्स लिगसम्बन्धी । रियलले साँच्चै फेरि एकपल्ट युरोपेली च्याम्पियन्स लिग जितेको छ ।

त्यो पनि १३ औं पल्टको कीर्तिमानसहित । त्यति मात्र होइन, रियलले युरोपेली क्लब फुटबलको सबैभन्दा ठूलो प्रतियोगिता जितेको पनि यो लगातार तेस्रोपल्ट हो ।

खेलको भाषामा भन्दा उपाधिमाथि ‘ह्याट्रिक’ । फाइनलमा रियलको प्रतिद्वन्द्वी थियो, लिभरपुल । विश्व फुटबलमा निकै थोरै यस्ता क्लब छन्, जुन धेरैका लागि दोस्रो रोजाइको मन पर्ने क्लब हुन्छ । लिभरपुल पनि एउटा यस्तै टिम हो, आफूलाई मन परेको खास क्लब छाडेर यसले जिते हुन्छ भन्ने मनमा हुने टिम । लिभरपुल समर्थकलाई त यो मनको भित्रै रहेको क्लब भइहाल्यो । उनीहरू सबैलाई लागेको थियो होला, यसपल्ट लिभरपुलले नै जिते बेस हुने थियो ।

यो त भयो भावनात्मक कुरा । तर होइन, आफूलाई मन पर्ने क्लब एक ठाउँमा छाडेर, त्यो दिनको फाइनल कसले जित्नेछ भनेर सोध्दा त्यसको उत्तर रियल नै थियो । रियलका समर्थकले त यस्तो उत्तर दिने नै भए । युरोपेली च्याम्पियन्स लिग र रियल दुवैको इतिहासका आधारमा टिकेर भन्ने हो भने त्यो दिन रियलले जित्ने सम्भावना बढी थियो । आखिरमा त्यसो भयो नै । सबैलाई थाहा छ, फाइनलको स्कोर ३–१ थियो ।

सायद वास्तविक स्कोर १–१ भन्ने कि ? लिभरपुलले खाएको दुई गोल त उसले रियलका लागि दिएको ‘चन्दा’ नै थियो । हो, गेराथ बेलको गोल भने बब्बाल नै थियो । लिभरपुलले जित्छ भन्नु भावनात्मक भयो, रियलले जित्छ भन्नु तथ्यअनुसार भयो, एक प्रकारले । ‘हामी रियल म्याड्रिड हौं,’ मार्सेलोले क्वाटरफाइनलमा युभेन्ट्सलाई पन्छाएयता घमण्डी पाराले भनेका थिए । त्यसको अघिल्लो दिन मात्र बार्सिलोनाले तीन गोलको अग्रता पनि एएस रोमासँग गुमाएको थियो ।

मार्सेलोको सीधासीधा दाबी के थियो भने, रियल बार्सिलोना जस्तो क्लब होइन, कागजमा जस्तै राम्रो टिम भए पनि मैदानमा ‘फेल’ खाने । युरोपमा लगातार तीनपल्ट च्याम्पियन हुने रियल चौथो टिम मात्र हो । अझ रियलले पछिल्लो पाँच वर्षमा चारपल्ट उपाधिमाथि कब्जा जमाएको छ । त्यसैले भन्न कर लाग्छ, रियल विश्वकै सर्वाधिक सफल क्लब हो, फुटबल इतिहासकै महान टिम । यहाँनिर एउटा गुनासो भने रहनेछ, रियलले लगातार जित्न न जितिरहन्छ ।

तर, किन भने रियलले त्यस्तो प्रशंसाका शब्द पाउने गर्दैन, जस्तो अरूले जित्दा पाउने गर्छ । साँच्चै कसैले यो तथ्यलाई राम्रोसँग हेक्का गरेको छ त ? यहाँनिर लिभरपुलका प्रशिक्षक योर्गन क्लोपको भनाइ दोहोर्‍याउन आवश्यक छ । उनी फाइनलमा हारेयता भन्थे, ‘फाइनलमा त्यो रात लिभरपुलले कसरी खेलेको थियो, त्यो भविष्यमा कसैले सम्झने छैनन् ।’ उनको ठीक विश्लेषण थियो, ‘खालि सम्झिनेछ त, त्यो दिन रियल विजेता रह्यो ।’

यहाँनिर कसले जित्यो त्यो प्रश्नको उत्तर त आयो नै, तर रियलले कसरी जित्यो त्यो भने आएन । सायद रियलका लागि यो नै समस्या हो । सन् २०११ मा बार्सिलोनाले यही च्याम्पियन्स लिग जित्दा त्यति बेलाको जस्तो युरोपेली विजेता कहिल्यै देखिएन भनेर दाबी गर्ने पनि रहे । पेप ग्वार्डिओलाको नेतृत्वमा त्यो सिजन बार्सिलोनाले साँच्चै अतुलनीय उत्कृष्ट खेल पस्केको थियो । अहिले पनि बार्सिलोनका ती दिन सम्झने धेरै छन् । यही सम्झेर भावनात्मक पनि हुन्छन् ।

यहाँनिर रियलको पछिल्लो सफलतासँग जिनेदिन जिदान जोड्नुपर्छ । उनी जति राम्रा खेलाडी थिए, प्रशिक्षकमा त्योभन्दा बढी सफल भएर निस्केका छन् । उनको खेल र प्रशिक्षण भने सायद धेरै फरक छ । खेलाडी छँदा उनको खेलमा सुन्दरता थियो । सबैलाई मोहक बनाउने गथ्र्यो, उनको खेलले । जिदान जत्तिको ‘गेम मेकर’ विश्व फुटबलमा विरलै पाइन्छ । यस्तै सुन्दरता उनको प्रशिक्षणमा भने पाइन्न । अरूलाई किन सोध्ने, उनी आपंैm यस्तो भन्छन् ।

उनले भनेका छन् नै, ‘म राम्रो प्रशिक्षक होइन । मलाई यो बारम्बार दोहराएर भन्दा फरक पर्दैन । यस्तो किनभन्दा रणनीतिक रूपमा म राम्रो योजना बुन्न सक्दिनंँ ।’ उनी पत्रकारलाई उडाउने पाराले भन्ने पनि गर्छन्, ‘म राम्रो प्रशिक्षक होइन भन्ने तथ्य सबैभन्दा बढी भन्ने त पत्रकार नै हो, तर यो तथ्यमा पत्रकारले साँचो भने बोलेका छन्, भलै अरू बेला झूट बोले पनि ।’ यति भन्दा उनी मन्द मुस्कान पनि छाड्छन्, जुन ‘जिदानको मुस्कान’ नामले पनि प्रख्यात छ ।

यी फ्रान्सेली प्रशिक्षकले रियलमा बिताएको पनि साढे दुई वर्ष भएको छ । यसबीचमा जिदान र रियलले एकखाले परिचय बनाएको छ, त्यो हो, ठूलो अवसरमा जित्नलाई खेल्न सक्ने । अझ भनौं, ठूलो अवसरमा कसरी जित्न खेल्नुपर्छ, त्यो रियललाई राम्रोसँग थाहा छ । लिभरपुलविरुद्ध पनि यसपल्ट उसले यसरी नै खेलेको त हो । अझ प्रस्ट भन्दा रियललाई उपाधि कसरी जित्नुपर्छ, त्यो राम्रोसँग थाहा छ । रियलको खेल नै यस्तो हुने गरेको छ, जसले उसलाई उपाधिसम्म पुर्‍याउने गर्छ ।

जिदान रियलमा आएयता यो तथ्यलाई पुष्टि गर्ने धेरै खेल उदाहरणका रूपमा तयार भइसकेका छन् । सन् २०१६ को च्याम्पियन्स लिग फाइनलमै पनि रियलले छिमेकी एटलेटिको म्याड्रिडलाई पेनाल्टीमा हराएको थियो । त्यसअगाडिको खेल १–१ को बराबरीमा थियो । त्यति बेला रियलले राफेल बेनिटेजलाई बर्खास्त गरेयता जिदान टिममा आएको छ महिना पनि भएको थिएन् । त्यही वर्ष रियलले यूईएफएकपमा त्यही पाराले सेभियालाई हरायो, ३–२ ले, अतिरिक्त समयमा ।

लगत्तै क्लब वल्र्डकपमा पनि रियलले कसीमा एन्लर्सलाई अतिरिक्त समयमै ४–२ ले हराएको थियो । सन् २०१७ हखे यूईएफएकपमा पनि म्यानचेस्टर युनाइटेडमाथि जित निकाल्न रियललाई कम्ती गाह्रो भएन् र ? त्यति बेला स्कोर रह्यो, २–१ । त्यही वर्ष रियलले फेरि क्लब वल्र्डकप जित्यो, ग्रेमियोलाई १–० ले हराएर । जिदानको नेतृत्वमा रियलको उपाधि जित्ने बानी निकै राम्रो छ । त्यसो त रियल जिदान आउनुअगाडि पनि कहाँ खराब थियो र ? अहिले पनि अब्बल टिम छ, रियल । त्यसैले त उसले यसपल्ट पनि च्याम्पियन्स लिग जित्यो ।

प्रश्न गर्न रुचाउनेले यहाँनिर अर्को प्रश्न थप्न सक्छन्, यसरी लगातार युरोपको च्याम्पियनले घरमा भने किन लिग जित्न सक्दैन । पछिल्लो पाँच वर्षमा उसले जत्ति नै पटक च्याम्पियन्स लिग जिते पनि घरेलु लिग भने एक पटक मात्र जित्न सक्यो । यसपल्ट ला लिगामा रियलको प्रदर्शन कमजोर नै रह्यो । यही टिमले युरोपमा भने कसरी जित्छ त ? अरू कसैलाई होइन, रियललाई भने यसको उत्तर थाहा छ, अझ जिदानलाई बढी थाहा छ । म्याड्रिडको यो क्लब युरोपको ‘रियल’ राजा हो । यो क्लबसँग युरोपमा कसरी जित्ने हो, त्यसको ‘फर्मुला’ छ ।

Yamaha

Esewa Pasal

प्रकाशित : जेष्ठ १९, २०७५ ०९:३४
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

जसलाई कुनै भ्रममा स्वाद थिएन

‘पोर्टनोइज कम्पेल्न्ट’ र ‘अमेरिकन पास्टोरल’ का लेखक फिलिप मिल्टन रथको २२ मे २०१८ मा ८५ वर्षको उमेरमा मृत्यु भएको हो ।
कान्तिपुर संवाददाता

काठमाडौँ — म उपन्यास लेख्छु,’ फिलिप रथले भने, ‘र मलाई भनिन्छ कि यो आत्मकथा हो । म आत्मकथा लेख्छु तर भनिन्छ यो उपन्यास हो । म धेरै मन्द छु र उनीहरू धेरै तीक्ष्ण छन्, त्यसैले उनीहरूलाई निर्णय गर्न दिनुहोस् ।’

यो अर्धप्रतिरक्षात्मक तथा क्रोधपूर्ण टिप्पणी र विभिन्न ‘नक्कली आत्मकथा’ हरू लेख्ने तथा स्पष्ट आलोचकका लागि रहस्यमयी उपन्यासकार रथको ८५ वर्षको उमेरमा मृत्यु भएको छ । सन् १९६० को दशकमा जब उनी सउल बिलो र बनार्ड मलामुद्दिनसँगको यहुदी खेमाबाट अमेरिकी साहित्यको केन्द्रमा सामेल भए उनले बृहत् सम्मान प्राप्त गरे । रथको पहिलो पुस्तक ‘गुडबाई कोलम्बस’ (१९५९) को हार्ड कभर नै १२ हजार प्रति बिक्यो र राष्ट्रिय पुस्तक पुरस्कार प्राप्त गयो । यद्यपि उनी साहित्यको नोबेल पुरस्कार पाउनबाट भने असफल रहे । उनी ‘पोर्टनोइज कम्पेल्न्ट’ (१९६९) को प्रकाशनको १० सातामै ४ लाख २० हजार प्रति बिक्री भएपछि आफ्नो जीवनकालमै एक पटक सर्वोत्तम बिक्री हुने पुस्तकका लेखक बने ।

उनको प्रारम्भिक कामबाट, यहुदी पाठकहरू यहुदी जीवनप्रतिका व्यंग्यात्मक दृष्टिकोणसँग असन्तुष्ट थिए । रथ अमेरिकामा यहुदी जीवनको हरेक अध्यापन र अनुपस्थितिमा निकै खुसी देखिन्थे । सन् २००६ मा एक रेडियो अन्तर्वार्ताका क्रममा धार्मिक मान्यताबारे उनले ‘कुनै भ्रमप्रति स्वाद छैन’ भनेका थिए ।

उनका विचारहरूबाट आलोचकहरू पनि सहमत भए । रबर्ट एल्टरले रथको सुरुका पुस्तकहरूमा महिला र यहुदी आमाबाबुविरुद्ध ‘अनियन्त्रित क्रोध’ का तत्त्वहरू रहेको उल्लेख गरे । इर्भिङले उनका पुस्तहरूमा सामान्य व्यक्तिगत संस्कृतिको कमीका कारण टल्सटोयवादी आयामबाट मुक्त भएको जनाए । अल्फ्रेड कजानले भने रथले आफ्नो यहुदीपनबाट पूर्णतया मुक्त भएको प्रतिक्रिया दिए । उनको छोटो कथा ‘डिफेन्डर अफ फेथ’ को १९५९ मा प्रकाशन भएपछि उनी तीव्र आलोचननाको सिकार भए । रबिसले रथलाई यहुदी ‘आत्मघृणित’ को आरोप लगाए ।

न्युजर्सीको नेवार्कमा जन्मेका रथ बेस्सी र हर्मन रथका छोरा थिए, जो यिदिस भाषा बोल्ने पूर्वी युरोपका आप्रवासीका बच्चा थिए । उनको पिता महानगरीय जीवन बिमा कम्पनीको कार्यालय सहायक हुँदै व्यवस्थापक बने । आत्मकथाका रूपमा अस्वीकार गरेका दुई पुस्तक ‘द फ्याक्ट्स’ (१९८८) र ‘प्याट्रिमोनी’ (१९९१) मा रथले बाल्यावस्था र तिनका आमाबाबुको नेवार्क संसारबारे निकै राम्रोसँग व्याख्या गरेका छन् । अग्लो, घुम्रो बाक्लो कपाल भएका रथ बेसबल प्रेमी थिए । उनले नेवार्कको रुपर्ट स्टेडियममा नियमित रूपमा बेसबल खेलमा उपस्थित हुन्थे । सन् १९७३ मा ‘द ग्रेट अमेरिकन नोभेल’ मा उनले कम्युनिस्टविरोधी वास्तविकतालाई प्रस्तुत गर्न बेसबलका भनाइ तथा मान्यताहरूलाई प्रस्तुत गरेका छन् ।

सिकागो विश्वविद्यालयमा स्नातकोत्तर अध्ययन गरेका रथलाई लेखक तथा आलोचक टेड सोलोटारोफले ‘आक्रामक, लहडे तथा र विश्वव्यापी सोच राख्ने’ प्रकृतिको रहेको सम्झन्छन् । सिकागोका दक्षिणी भेगमा एक सानो अपार्टमेन्टमा बस्ने रथले त्यसताका लेखेका छोटा कथाहरू शताब्दीमै धेरै प्रति छापिए । ‘गुडबाई कोलम्बस’ मा एकत्रित कथाहरूले अमेरिकामा बस्ने यहुदीको पारिवारिक जीवनको ‘भ्रामक यथार्थ’ उजागर गरेपछि उनको निकै प्रशंसा पनि भयो । रथले १९५० को दशकमा यहुदीहरूको समृद्धिका लागि खुला गरिएको नयाँ संसारका विषयमा गरेको व्यंग्यात्मक लेखाइका कारण ध्यान केन्द्रित गरे ।

उनले १९५९ मा म्यागी मिचेलसनसँग विवाह गरे । एक दशकपछि उनको कार दुर्घटनामा भएको मृत्युबारे रथले ‘तिमी मर्‍यौ र मलाई यो गर्नु परेन भन्ने’ बलियो भावनात्मक तथा आश्चर्यजनक प्रतिक्रिया दिएका थिए । उनले संसारको सफलताको लागि आफूले ‘श्रीमतीको आश्चर्यजनक साहस र निर्दयिता’ लाई अस्त्रका रूपमा प्रयोग गरेको बताए ।

आफ्नो विवाहताका लेखेका दुई उपन्यासहरू ‘लेटिङ गो’ (१९६२) र ‘ह्वेन सी वाज गुड’ (१९६७), विनाशकारी सम्बन्धका पछिका कारकहरूबारे निकै गम्भीर साहित्यिक अन्वेषण हुन् । त्यसैगरी उनले मिचेल्सनसँगको जीवनसम्बन्धबारे ‘माई लाइफ यज अ म्यान’ (१९७४) चर्चा गरेका छन् । रथलाई चिन्ने सबैजसो महिलाले आफूहरू सधैं परीक्षणमा रहेको राम्ररी महसुस गर्थे । उनका घरायसी दैनिकी निश्चित थियो । उनलाई व्यक्तिगत स्वायत्तता र गोप्यता कायम राख्न तथा हरेक प्रतिबद्धताबाट बाहिर निस्कने रणनीतिको आवश्यकता थियो ।

सन् १९६८ मा टाइम पत्रिकाको आवरणमा जोन अप्डिकको उपस्थितिसँगै उनका दुई उपन्यासले अमेरिकी नयाँ पिंढीलाई ठोस विचार दियो । सन् १९७० को दशकमा भने रथले आफ्नो जीवनकालकै कमजोर पुस्तकहरू प्रकाशन गरे । ‘द ब्रेस्ट’, ‘द अमेरिकन नोभल’, ‘इन माई लाइफ यज अ म्यान’ र ‘द प्रोफेसर अफ डिजायर’ केही उदाहरण हुन् जसको बिक्रीले उनको स्थान हराइरहेको जस्तो देखिन्थ्यो ।

१९८७ मा घुँडाको अपरेसनको असफलतापछि उनी जटिल स्वास्थ्य समस्याले ग्रस्त भए । १९८९ मा साथीहरूको सहयोगले उनको उपचार भएपछि रथले ब्लुमसँग १९९० मा विवाह गरे । तर, सन् १९९३ मा प्रकाशित ‘अपरेसन साइलक’ नामक आफ्नो अनुभवमा आधारित पुस्तकको ‘न्यू योर्कर’ मा अप्डिकले गरेको अमैत्रीपूर्ण समीक्षापछि उनी डिप्रेसन तथा दिमागी अवस्था तीव्र परिवर्तन आउने समस्याका कारण मानसिक अस्पतालमा भर्ना भए । सन् १९९५ मा ब्लुमसँगको ५ वर्षको वैवाहिक सम्बन्ध विच्छेद भयो । उनले आफ्नो असफल वैवाहिक सम्बन्धको तीता अनुभव ‘आई म्यारिड अ कम्युनिस्ट’ (१९९८) मा लेखेका छन् ।

सन् १९७५ मा प्रकाशित ‘रिडिङ माइसेल्फ एन्ड अदर्स’ मा रथले निरन्तर लेखनका लागि सबैभन्दा बलियो कारण अवस्थाप्रतिको बढ्दो अविश्वास भएको उल्लेख गरेका छन् । १९९७ मा पुलित्जर पुरस्कार जित्न सफल ‘अमेरिकन पास्टोरल’ मा उनले १९६० को दशकमा अमेरिकी राजनीतिको नकारात्मक पक्ष तथा दंगाका घटनाबारे पनि उल्लेख गरेका छन् ।

रथका अधिकांश पुस्तकमा सुखद आशा देखिंदैन तर अमेरिकी जनताले निर्दोषिता र आशाको मृत्युको सामना गरेको समयको साहित्यिक अवस्थालाई भने प्रतिविम्बित गर्छन् । ‘द प्लट अगेन्स्ट अमेरिका’ (२००४) मा रथले नेवार्कमा आफ्नो बाल्यकालको यहुदी संसारबारे चर्चा गरे । एक अन्तर्वार्ताका क्रममा उनले आफ्नो परिवारबारे नलेख्नुको कारण आफ्ना बाबुआमा असल, मिहिनेती र जिममेवार भएको उल्लेख गरेका छन् । रथले सन् २००८ मा ‘इन्डिग्नेसन’ र त्यसको दुई वर्षपछि ‘नेमेसिस’ लेखे ।

रथले सन् २०११ मा प्रतिष्ठित बुकर अन्तर्राष्ट्रिय पुरस्कार जिते । तर त्यसको प्रतिक्रियामा पुरस्कार निर्णायक टोलीका कार्मेन कलिलले ‘उनको प्रशंसा गर्न कठिन छ,’ भन्दै राजीनामा दिए । कलिलले लेखेका थिए, ‘उनलाई यो लामो सूचीमा देख्न कठिन छ, उनलाई यो अन्तर्राष्ट्रिय पुरस्कार प्रदान गर्न कठिन छ ।’ त्यसैगरी, उनले सन् २०१२ मा अस्टुरियस पुरस्कार प्राप्त गरे । न्युयोर्क म्यागेजिनले सन् २०१३ मा छनोट गरेको ३० लेखकहरूको प्यानलबाट उनले महान् अमेरिकी लेखकको अवार्ड सहजै जिते । र, त्यसै वर्ष उनलाई फ्रान्स सरकारले ‘लेजियन अफ अनर’ सहित सम्मानित गर्‍यो।

रथले सन् २०१२ मा एक फ्रान्सेली अन्तार्वार्ताका क्रममा नेमेसिस आफ्नो अन्तिम पुस्तक हुने बताएका थिए । उनले सन् २०१० देखि लेख्न छाडे, आइफोन किने, एक बायोग्राफर (ब्लेक बेली) नियुक्त गरे र आफ्ना अभिलेखहरू क्रमबद्ध बनाएर राख्न थाले । सन् २०१४ मा बीबीसीका अलान एन्टोबसँगको टेलिभिजन अन्तर्वार्तामा उनले त्यो नै आफ्नो अन्तिम सार्वजनिक उपस्थिति हुने बताए ।

‘म अहिले ७८ वर्षको छु,’ रथले फ्रान्सेली अन्तर्वार्ताकारलाई भने, ‘मलाई अमेरिकाबारे केही थाहा छैन । म यसलाई टेलिभिजनमा हेर्छु, तर म त्यहाँ लामो समय बाँच्न सक्दिनँ ।’ सन् १९३३ को मार्च १९ मा जन्मेका उपन्यासकार फिलिप मिल्टन रथको २०१८ को मे २२ मा देहान्त भयो ।

– इरिक हम्बर्गर
(द गार्डियनबाट अनूदित)

प्रकाशित : जेष्ठ १९, २०७५ ०९:२९
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT