दस हजार बुद्ध, आँसु र अनुराग

नियात्रा
म भन्छु– बुद्ध खसोखास हाम्रो माटोका उपज हुन् । तसर्थ मूर्तिमा हाम्रा बुद्धलाई बेचर आर्जन गरिएको हङकङको समृद्धिमा हाम्रो पूरापूर हक लाग्छ ।
खगेन्द्र संग्रौला

काठमाडौँ — बुद्ध दर्शनका दृष्टिमा मूर्तिपूजा सनातनी रूढि हो । र, अन्धमति कर्मकाण्ड हो यो । आत्मिक जागरण र प्रबोधनको सुन्दर माध्यम यो किमार्थ होइन । हो त यो केवल मनोवैज्ञानिक लम्पटपना र आत्मिक दासताको कुरूप माध्यम । कटु अनुभव भन्छ– कालान्तरमा सबै दर्शनको नियति यही हो । मूर्तिमा पतित गराइनु, पुजिनु र तुच्छ स्वार्थका लागि बेचिनु !

झट्ट सुन्दा यो कुरा बेतालको लाग्न सक्छ । हङकङमा बुद्धको व्यापार बडो राम्रो छ † हङकङमा हेर्नलायकका ठाउँहरू के के छन् ब्रो ? उत्तरमा जसका पनि जिब्राका टुप्पामा झुन्डिएको ‘टेन थाउज्यान्ड बुद्ध’ आउँछ । बाफ रे हङकङमा बुद्ध † त्यो पनि कम्ती होइन दस हजार † मलाई अहिल्यै उडिजाऊँ र त्यो बुद्धमय तमासा हेरिहालूँ लाग्यो । नभन्दै एक बिहान जोगमेसो मिल्यो र लागेँ म ‘दस हजार बुद्ध’ तिर । साथमा मेरा अगुवा थिए मिस्टर नरेन्द्र शेर्पा । ठूलो दारका भद्र मनुवा, कुराको छाँटले सफल व्यापार व्यवसायी । आकाश धुम्म थियो, अहिल्यै पानी चुहिहाल्ला जस्तो । मौसम चिसोचिसो थियो । तातो कफी घुट्क्यायौँ र लाग्यौँ हामी मध्यम गतिको रेल चढेर ‘दस हजार बुद्ध’ तिर । समतल भूमि सकियो र पाखाको फेदीमा रेल रोकियो । दस हजार बुद्धलाई भेट्ने बाटो समातेर लाग्यौँ हामी उकालै–उकालो । अलि माथि बुद्धहरूको जंगल देखेर म त्यसैत्यसै जिल परेँ । आम्मामामा † बाटाको दुबैतिर आँखाले भ्याएसम्म पाखाभरि बुद्धैबुद्ध † अनेक रूपाकृति र अनेक मुखमुद्राका बुद्ध । कुशल कालीगडीसाथ निर्मित मूर्तिमा सुनको लेप लगाइएका पहेँलपुर बुद्ध † नरेन्द्र भाइले भने— दाइ, यहाँ जति बुद्ध छन्, यिनका त्यति नै फरक रूप छन् । कुनै बुद्ध कुनै बुद्धसँग मिल्दैन । यसो हेर्दा कुरो होझैँ लाग्यो मलाई । क्या परिकल्पना † क्या कलाकारिता † क्या लगानी † क्या संरचना † पर्याटकका आँखाको बिछट्टको जादुगरी आकर्षण । र, हङकङमा बुद्धको मालामाल व्यापार † पैसाका लागि जे पनि बेच्न तम्सिने धूर्त र लुब्ध पुँजीवादको कुशल क्रीडा †
बुद्ध दर्शनका दृष्टिमा मूर्तिपूजा सनातनी रूढि हो । र, अन्धमति कर्मकाण्ड हो यो । आत्मिक जागरण र प्रबोधनको सुन्दर माध्यम यो किमार्थ होइन । हो त यो केवल मनोवैज्ञानिक लम्पटपना र आत्मिक दासताको कुरूप माध्यम । कटु अनुभव भन्छ— कालान्तरमा सबै दर्शनको नियति यही हो । मूर्तिमा पतित गराइनु, पुजिनु र तुच्छ स्वार्थका लागि बेचिनु † यसरी दर्शन जब कर्मकाण्डीय धर्ममा पतित हुन्छ, त्यो जहाँ पनि र जहिले पनि मूर्तिमा बिक्री हुन्छ । हङकङमा मूर्तिबद्ध बुद्धहरू लटालट बिकिरहेका छन् । पर्यटक जो त्यहाँ जान्छ, ऊ बुद्धको ज्ञानको उपासना गर्न जाँदैन । ऊ जान्छ केवल बुद्धका दस हजार मूर्ति र चित्र हेरेर रोमाञ्चित हुँदै नयाँ उत्तेजनामा क्षणिक आनन्द लिन । मान्यवर, हङकङमा बुद्ध व्यापारको क्रीडा डरलाग्दो छ !


व्यापारिक मूर्तिमालामा बुद्धत्वको कन्तबिजोक हेर्दै र सुस्त चालले उकालोमा पाइला चाल्दै नरेन्द्र भाइलाई सोधेँ— भाइ, यो पाखामा बुद्धका कति थान मूर्ति छन् ? उत्तर आयो— खै दाइ, मैले गन्या छैन, हजार थान छन् भन्छन् । अनि बाँकी नौ हजार थान बुद्ध नि ? ती माथि हलमा छन्, दाइ । बुद्धको जंगल छिचोलेर हामी माथि मन्दिरमा पुग्यौँ । मन्दिरनजिकैको विशाल भवनको विशाल हलका भित्ता र सिलिङभरि बुद्धका सहस्र चित्र सजिएका रहेछन् । एकदमै सफाचट्, सुन्दर र मनमोहक !

Yamaha


सिमसिम पानी पर्न थाल्यो र हतार गर्दै हामी लाग्यौँ रेल ताकेर ओरालै–ओरालो । तल झर्दै गर्दा मनमा विचार–तरंगहरू उठे । बुद्ध नेपालमा जन्मेका हुन् भन्दै हाम्रो देशमा घरीघरी आकाश–पाताल हल्लाउने होहल्ला हुन्छ । केही मौसमी राष्ट्रवादीहरू होहल्ला सुरु गर्छन्, र उन्मादी भीड आँखा चिम्लेर हाहाहोहो गर्दै होहल्लाको पछि लाग्छ । यो विवेकशून्य होहल्लामा बुद्धको ज्ञान र सन्देशप्रति न किञ्चित उत्सुकता हुन्छ, न त किञ्चित चाख नै हुन्छ । उता हङकङमा बुद्ध त्यसरी खुलेआम बेचिँदै छन् । बुद्धको त्यो उग्र अपमान, त्यो निर्मम मूल्यहरण र त्यो निर्लज्ज व्यापारप्रति हाम्रा बुद्धपूजक ब्रोहरू किन बेखबर छन् ? ती किन उदासीन छन् ? किन मौन छन् ती ? विचारको यो तरंगसँगै हाम्रा महान् राष्ट्रवादी मान्यवर खड्गप्रसाद ओली हठात् मेरो सम्झनाको आकाशमा उदाए । मनमा तर्कना उठ्यो— बुद्धको यो जंगल र यो लटालट व्यापार देख्न पाए ओली महोदय के भन्दा हुन् ? सायद ती भन्दा हुन्— हाम्रा बुद्धलाई बेचेर हङकङमा समृद्धिको चमत्कार सिर्जना गरिएछ । म भन्छु— बुद्ध खसोखास हाम्रो माटोका उपज हुन् । तसर्थ मूर्तिमा हाम्रा बुद्धलाई बेचर आर्जन गरिएको हङकङको समृद्धिमा हाम्रो पूरापूर हक लाग्छ । त्यसैले म ऐलान गर्छु— अब हङकङ सर्लक्क नेपालमा सरोस्, नेपाल सर्लक्क हङकङमा सर्छ । अनि समृद्धिका मेरा सुन्दर सपनाहरूलाई गिज्याउने हरिपहरू हाम्रो नेपालको समृद्धिको जादुगरी चमत्कार आजै देखून् !


ओली सरको यो स्वप्नदर्शी ऐलान सुनेर म मनमनै कानसम्म मुख च्यातेर हाँसेँ । हो त कुरो ! यत्तिकैमा पानी ओइरियो र नरेन्द्र भाइ र म कुद्दै गएर रेल चढ्यौँ ।
यात्राको अर्को दृश्यको पर्दा उठ्यो । दृश्यमा विष्णु गुरुङ प्रकट भए । हङकङमा व्यवसाय गरी बसेका पोखरेली मिस्टर गुरुङ । उनीसँग पहलमानी ज्यान भएका हङकङे तबल्ची हरि श्रेष्ठ थिए । विष्णुजी आफूलाई कम्निस्ट हुँ भन्ने आफ्नै नेताद्वारा उपेक्षित र पीडित ठान्दा रहेछन् । तिनले आफ्नो पीडाको इतिवृत्त कहे र ती क्वाँक्वाँ रोए । के भन्नु न के भन्नु, म त त्यसैत्यसै अवाक् भएँ ।


विष्णुको व्यथामिश्रित राजनीतिक कथा लामो यात्राको नागबेली बाटो हुँदै यहाँसम्म आइपुगेको रहेछ । युवा बयमै उनी पुष्पलालको नेपाल कम्निस्ट पार्टीमा लागेछन् । पार्टी नाम मात्रको छ, आफ्नो भेगमा गतिविधि केही छैन । पार्टीमा न कतै राप छ, न ताप छ । न आवेग छ, न गति छ । जोसिलो र जंगी पार्टी खोज्दै विष्णु पुष्पलालको पार्टी छाडेर मालेमा भित्रिएछन् । विद्रोहप्रेमी विष्णुको दृष्टिमा एमालेको औतार धारण गरेपछि माले पनि राप–तापरहित, सुस्त र लम्पट हुन पुगेछ । अनि अर्को चर्को पार्टीको खोजीमा उनी आँधीमय माओवादीमा पुगेछन् । उनकै शब्दमा उनले माओवादीलाई ज्यानबाहेक के मात्रै दिएनन् ? घरीघरी आउनेलाई बास दिएनन् कि ? गाँस र कपास दिएनन् कि ? पटक–पटक थुप्रो रकम छन्छनी गनिदिएनन् कि ? आफ्नो राजनीतिक रामकहानी कहँदै जाँदा छिनछिनमा उनको गलो रुद्ध भयो । आकुल स्वरमा उनले भने— हङकङमा कहिले देव गुरुङ आए, कहिले को आए । पार्टी आर्थिक संकटमा छ कमरेड भनेर ती रुन खोजे । मैले लाख–लाख सहयोग गरेँ । कमाइ मालामाल, पैसा फालाफाल भएर दिएको होइन । देश–दुनियाँका लागि यसले चाहिँ पक्कै केही गर्छ भन्ने विश्वासले गाँस काटेर दिएको । पछि त तिनले के गरे ? चाटुकार र चोट्टा, दहिच्युरे र दलाल, बिचौलिया र चोरहरूलाई पार्टी केन्द्रमा ठाउँ दिए, आफ्नो सरकारमा भाउ दिए । मलाई कहिल्यै, कतै, कुनै अवसर दिएनन् । मेरो कुम टेकेर धेरै जालीफाटाहा माथि गए, म तलको तलै धूलामा फालिएँ । आखिर सर, माओवादी भन्ने यो पार्टी पनि हेर्दाहेर्दै खाओवादी भयो । र, खाई नखाई यसमा गरेको मेरो लगानी भुस भयो । यति भनेर उनले चोर औँलले आँसु पुछे ।


भावुकताले गाँजेका विष्णु धेरैअघिको एउटा बडो मर्मस्पर्शी घटना सम्झिन पुगे । घटना पोखराको रहेछ । ‘लाल उग्रवादी’ को आरोपमा विष्णु पक्राउ परेछन् । केरकारपछि केही रकम धितो राखे छुट्न पाउने भएछन् । तर, रकम भए पो † ऊबेला पृथ्वीनारायण कलेजका चिफ रहेछन् राधेश्याम कमारो । नामजस्तो, चरित्र र प्रवृत्तिउस्तै । मिस्टर कमारो आफ्ना क्रियाकर्ममा पञ्चायतको कमारोतुल्य थिएछन् । यी कमाराले मध्यस्थता गरेछन् र राजभक्त मण्डले बन्छु भन्ने लिखतमा औँठाको सहीछाप ठोकेर विष्णु छुटेछन् । त्यो विवशता, त्यो अपमान र त्यो हुर्मतको सम्झना गर्दै किञ्चित् पश्चात्तापको मुद्रामा विष्णु डाको छाडेरै रोए । छुट्ने बेलामा तिनले तँ आर्थिक दुरवस्थामा पो छस् कि भनेर मलाई सोधे । सोधाइबापत मैले तिनलाई धन्यवाद दिएँ । नित्य सम्पर्कमा रहने बाचा–कबोल गरी हामी छुट्टियौँ । पछि विष्णु काठमाडौँ आए । उनका लंगौटिया उनै तबल्ची ब्रोबाट मैले चाल पाएँ । निजले मलाई विष्णुको नेपाली जेबी फोनको नम्बर पनि दिइपठाए । अनेक पटक फोन गरेँ, विष्णुले उठाएनन् । पटकैपिच्छे कसैले उहाँ मिटिङमा हुनुहुन्छ भन्ने जवाफ दियो ।


आफूले विश्वास गरेकाले गरेको घातबाट आहत पोखरेली विष्णु म अकिञ्चनछेउ त्यसरी रुन किन आए ? त्यसरी रोएर ती सम्पर्कबाटै किन अलप भए ? म आश्चर्यचकित छु । कतै रुनु नहुनेसँग रोएँछु भन्ने पो लाग्यो कि † कतै रोदनको यो कथा सार्वजनिक भए शासकहरू रिसाउलान् भन्ने पो लाग्यो कि † मान्छे मुलाको चरित्र कति जटिल, कति रहस्यमय †
यात्राको अर्को प्रकरणको पर्दा उठ्यो । र, दृश्यमा हुत्त प्रकट भए देश सुब्बा । ती आफ्नो भयवादी दर्शनको पर्वत बोकेर आएका थिए । पर्वतको अथाह चापले गर्दा होला, तिनको अनुहार पत्थरमय र टिठलाग्दो थियो । भेट भयो कि भलाकुसारीबिनै तिनले भयवादको राग सुरु गरिहाले । एक तालका मान्छे रहेछन् ती । मानौँ दर्शनको वायुपङ्खीमा सवार भई धरतीबाट माथि शून्यमा उठेका । नयन–मिलनबिना अन्तै हरेर कुरा गर्ने । भयवादबाहेक कुनै चीजलाई माखो बराबर नगन्ने । कोही आओस् र यो पट्यारलाग्दो गनगनबाट मलाई मुक्त गरोस् भन्ने कामना गर्दै के थिएँ, लाल गन्जीधारी किसन राई टुप्लुक्क आइपुगे । उनले लौ अब ‘बिग बुद्ध’ हेर्न जाऔँ भने । बुद्ध नाउँका सहस्र जड मूर्तिहरू हेरेर म वाक्क भएको थिएँ । तैपनि मैले हुन्छ भनेँ । बिग बुद्धको थलो हाम्रो चन्द्रागिरिजस्तै उच्च स्थानमा रहेछ । यहाँजस्तै त्यहाँ जाने साधन पनि केबुलकार रहेछ । ठीक छ, केबुलकार चढ्छु, पाखाको हरियालीमा आँखाको भरपूर आनन्द लिन्छु र उचाइबाट तल निसासलाग्दो सहरको अनुहार हेर्छु । बस्, हामी बाटो लाग्यौँ । आखिर भयवादी न हुन्, तिनले किन छाड्थे ? मलाई भयभीत तुल्याउँदै भयवादी ब्रो पनि हाम्रो पछि लागे ।


जहाँ साथमा भयवादी हुन्छ, सहयात्रीमा भयको सञ्चारसिबाय उसले आखिर गर्छ के ? हाम्रो यात्रा जारी छ, भयवादको प्रवचन जारी छ, र म भयले गाँजिँदो छु । भयवादी ब्रोले ल्यापटप बोकेका थिए । कतै टुसुक्क बस्यो कि उनी ल्यापटप खोलिहाल्थे । एकाध भयवादी अनेक देशमा रहेछन् । तिनले यदाकदा भेटवार्ता गर्दा रहेछन्, र ती वेभ पेजमा आफैँ आफ्नो महिमा राखेर आफैँ मखलेल हुँदा रहेछन् । संसार यति ठूलो छ, ती ब्रोहरू बीस–पच्चीस जनाको भयवादी झुन्डलाई नै संसाद ठानेर आत्मकेन्द्रित भ्रान्तिको चाकाचुलीमा फन्फनी घुम्दारहेछन् । भयवादी मान्यवरले मुख मिठ्याउँदै सुनाए— ठाउँठाउँबाट दर्शन–विमर्श गर्न निम्ता आइरहन्छ, म गइरहन्छु । तर नेपथ्यमा मैले सुनेको कथा अर्कै छ । यो कथा भन्छ— कतै त्यस्तो विमर्श हुने संकेत पाए हाम्रा दार्शनिक ब्रो सविनय आफूलाई डाकिमाग्छन् । र, डाकिएपछि आफ्नै खर्चले आफ्नो कुरो सुनाउन घरीघरी कताकता गइरहन्छन् । कुरा आफ्नो, सुनाउने मुख आफ्नै, सुन्ने कान आफ्नै, वेभ पेज आफ्नै, आफ्नै कुराको ऐनामा आफ्नो अनुहार हेरेर मुग्ध हुने नार्सिसस आफैँ । यी प्रिय ब्रोहरूको सीमान्त भयवादको चर्तिकला विचित्र छ !


मितभाषी किसन राई भयवादका कथा–किस्सा चुपचाप सुन्छन् । अथवा यसो सुनेझैँ गर्छन् र सुन्दासुन्दा आजित भएका ती मित्र केही नै सुन्दैनन् । त्यसैले ती बोल्दैनन् । त्यसो त म पनि बोल्दिनँ । बोलेर के भन्ने ? तिम्रो भयवाद पवन हो भनूँ भने आफ्नै एकोहोरो तानाबाट परम् आनन्द लिइरहेका दार्शनिक महोदयको सानो चित्त दुख्ला । र, उनले सदाझैँ आफ्नो फेसबुकमा तथानाम गाली गर्लान् । आ... एक मात्र नेपाली दार्शनिक ब्रोको अविराम बर्बराहटबाट उत्पन्न तनावले बरु फुटे मेरो टाउको फुटोस्, म मरे बोल्दिनँ !


उपहासको भावमा हाम्रा दार्शनिक भन्छन्— चिनियाँहरू दर्शनमा चाखै राख्दैनन् । ती खालि पैसाका पछाडि कुदेका छन् । तिनले बुझ्न नखोजी त्यत्तिकै मेरो भयवाद बुझिएन भने । तत्त्ववेत्ताको कटु टिप्पणी सुनेर म भित्रभित्रै फिस्स हाँसे । यस प्रसंगमा मैले नेपथ्यमा सुनेको कथा बडो रोचक छ । हाम्रा ब्रोले आफ्नो भयवाद महात्म्य सुनाउन पाउँm भनी हङकङ विश्वविद्यालयलाई आग्रह गरेछन् । अनि कार्यक्रमको आयोजन भएछ । घ्याकघ्याक प्रोफेसरहरू सुन्न हाजिर भए । जे जस्तो भए पनि आफ्नो जातिको गहनो हो, तैतै यसलाई हौसला किन नदिऊँ भनेर हङकङबासी नेपालीहरू पनि ओइरिए । अनि ? अनि के भन्ने ? अनि हुनु हुनामी अनर्थ भयो । भयो के भने मान्यवर, हाम्रा ब्रो आङग्ल भाषमा भयवादीमाथि धाराप्रवाह रूपले प्रकाश पार्न थाले । जब पाँच मिनेट बित्यो, आधा प्रोफेसरहरू उठेर हिँडे । जब दस मिनेट बित्यो, बाँकी प्रोफेसरहरूले पनि प्रवचन त्याग गरे । मानौँ ती सब भयवादबाट भयभीत भएर भागे † नेपालीभाषीबाहेकका श्रोताहरू जति जब पन्छिए तब भयो अर्को तमासा । सेमिनार कक्ष हङकङ विश्वविद्यालयको, विषय भयवाद, बोल्ने नेपाली ब्रो, भाषा अंग्रेजी, श्रोताजति जम्मै नेपाली । मलाई यो कथा सुनाउने बन्धुले कानमा सुटुक्क भनेथे— हाम्रो दार्शनिक कान्छाले त लास्टै पे बोर गर्‍यो हाव दाइ !


यता हामी तीन भाइ केबुल कार चढ्यौँ, उता प्रकृतिले वर्षा सुरु गर्‍यो । किसन र मैले हल्का ज्याकेट लगाएका थियौँ, भयवादी ब्रो बुच्चे सर्टमा ठाँटिएका थिए । ती जाडाले स्युस्यु भए र तिनको कर्णकटु दर्शन–प्रवाहले विश्राम लियो । तिनको जाडो मलाई बरदान भयो । र, मैले मनमनै भने— धन्य करुणामयी प्रकृति † भयकारी भयवादको निर्मम आरोपणबाट अलिबेरलाई म बचेँ । हामी बिग बुद्धको समीपमा पुग्यौँ । उच्च पर्वतको भित्तोमा पर्वत जत्रै अजंगको रहेछ— बिग बुद्ध नामक विकराल मूर्ति । बिग बुद्ध— ज्ञानी बुद्धको चरम् विकृतीकरण, पर्यटकलाई आँखाको रमिता, हङकङलाई लटालट पैसा । पक्का हो, हङकङमा बुद्धको व्यापार हुनुसम्म राम्रो छ !


सेरोफेरोमा डम्म कुहिरो लागेको थियो । मलाई न निष्प्राण बुद्धको फोटो खिच्नु थियो, न बुद्धको ढ्याके मूर्तिसामु भक्ति–मुद्रामा धनुषटंकार हुनु नै थियो । अब हामी लाग्यौँ केबुल कारमा उँधैउँधो । तल फेदीमा जाडो धपाउन तातो कफीको चुस्की लगाउँदै हाम्रा दार्शनिक ब्रोको दिमागी टेप फेरि खुल्यो । तिनले ओठ चाट्दै भने— कार्ल माक्र्सको वर्गसंघर्षको सिद्धान्त गलत रहेछ । हगि ? मैले कृत्रिम विस्मयको भावमा जिज्ञाषा पोखेँ । हो, उनी हौसिए । कसरी ? मैले निवेदन गरेँ । ढुंगेयुगमा कसरी समाज वर्ग संघर्षद्वारा सञ्चालित थियो ? अरे मूर्ख † भुइँफुट्टा दार्शनिकको बतासे वाणी सुन्दा अहिले भने मलाई त्यसैत्यसै जङ चलेर अयो । र, मैले भनेँ— अरे यार्, ढुंगेयुगमा परिवार नामक संस्थाको भर्खर भ्रूण टुसाउँदै हुँदो हो । निजी सम्पत्ति, वर्ग र राज्यको उदय भएकै थिएन । अनि ढुंगेयुग हुँदै नभएको समाज हुँदै नभएको वर्ष संघर्षद्वारा कसरी सञ्चालन होस् ?


अहिले भने दार्शनिक महोदयमा मुखमा राम्रैसँग बुजो लाग्यो । मानव सभ्यताभरि उदय भएका सारा दर्शनलाई मिथ्या सिद्ध गरी विराटरिक्त स्थानमा भयवादलाई थपक्क राख्न आतुर हाम्रा विरलाकोटी विद्वान् ब्रो कन्चट कन्याउन थाले, मुसुमुसु हाँस्दै म कफीको चुस्कीमा मग्न भएँ ।


त्यो साँझ मलाई मनकारी र धनधारी मित्र कमल पौडेलको निम्ता थियो । सनातनी काइदाले चिनारी दिने हो भने यी कमल कवि देवीप्रसाद किसानका छोरा हु्न् । अठाह्र–बीस वर्षदेखि हङकङमा रेस्टुराँ चलाएर बसेका । मिहिनेतले निकै दौलत कमाएका । हाम्रो टोली कमलको गगनचुम्बी अट्टालिकाको अठाह्रौँ तलाको आवासमा पुग्यो । कमल प्रसन्न भए । र, अतिथिको स्वागतमा तिनले सिवास रिगालको सिसीको बिर्को उघारे । भयवादी ब्रो नीरस दर्शनलाई बिर्सेर रमसय शिवास रिगालको भेलमा बाँकटे हाल्न थाले । मलाई हाइसन्चो भयो र किसन भाइ र म पनि सोमरसको मोर्चामा कटिबद्ध भयौँ । कमलले पिताजीको स्वाभिमान र सत्यनिष्ठाबारे हामीलाई एउटा रोचक कुरा सुनाए । एक दिन कवि किसानलाई कमलराज रेग्मीले डाकेर भनेछन्— कमलजी, तपाईंले चिताएको व्यवस्था आउने कहिले हो कहिले † आ... मरिजाने जुनीमा कति दु:ख गर्नुहुन्छ ? राजा र व्यवस्थाको समर्थनमा सानो एउटा वक्तव्य दिनुस्, सबै कुरा ठीकठाक हुनेछ । चाकरीमुखी कमलवाणी सुनेर झस्किँदै किसानले भनेछन्— भो कमलजी, यो बूढेसकालमा मलाई दरबारतिर नघिर्दिनुस् । म जे छु ठीकै छु । मसँग जे छ म, त्यसैमा सन्तुष्ट छु । तपाईंलाई धन्यवाद छ !


बस्, हङकङ यात्राको घुमघामको म्याद सकियो । र, म फिर्ती यात्राको बाटो लागे । साथमा बिरामी आमाको दर्शन गर्न आउन लागेका कलाकार टंक सुब्बा थिए । फिर्ती यात्रालाई तिनले साँच्चि नै सुखद र स्मरणीय बनाए । जीवन रहे र नबिर्से कुनै दिन यो कथा पनि भनूँला ।
...


अहिले मेरो ल्यापटपको टेबुलमा एउटा पार्कर कलम छ, र छ सुन्दर फूलको चित्रमुनि कलात्मक लिपिमा ‘थ्यांक यू’ लेखिएको एउटा कार्ड । कार्डभित्र हातले लेखिएको छ—
हेपिएकाहरूका लागि इन्कलाब गुन्जिरहोस् !
नयाँ कृतिहरू पढ्न पाइरहौँ,
तपाईंलाई सुन्न पाइरहौँ !!
तपाईंको शुभचिन्तक,
अनिल राई, हङकङ
धेरैधेरै धन्यवाद छ प्रिय तरुण डाक्टर अनिल । तर फसाद छ बा, तपाईको यो अनुरागपूर्ण अपेक्षा बूढो हुँदै गएको यो ज्यानले खै कसरी पो पूरा गर्ने हो !

प्रकाशित : असार ९, २०७५ ११:१२
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

हङकङमा पनि त्यस्तो !

नियात्रा
आमन्त्रित होस् वा आयातित, पाहुनापासाको अभिनन्दनमा हङकङ लास्टै मनकारी र विख्यात छ । यसपाला गएँ, देखेँ, भोगेँ र चाल पाएँ ।
मेरो हङकङ म्युजियम घुमाइमा एउटा अद्भुत रहस्य घटित भयो । भयो के भने, नित्सेले बध गरेको ईश्वरको प्रेतले रहस्यमय ढंगले मेरो पिछा गर्‍यो ।
खगेन्द्र संग्रौला

काठमाडौँ — हङकङ यात्राको निम्तो विरलाकोटी हो भन्ठानेर म त्यसैत्यसै मखलेल भएको थिएँ, गाँठ्ठी कुरो बुझ्दा त्यो रहेछ सनातनी र सरदर दर्जाको । मेरो फुक्र्याइँ र अभिमानको पारो ह्वात्तै झर्‍यो र म सरदर मनोदशामा उत्रिएँ । आठ–दस वर्षयता हङकङ जानेहरू त गाँठ्ठे, सानोतिनो जुलुससरह भइसके छन् ।

साहित्य–सङ्गीतप्रेम र अतिथिप्रेम हङकङवासी नेपालीहरूको स्वभावकै अभिन्न अङ्ग रहेछ । त्यसैले त लाग्दो हो हङकङ जानेहरूको यत्रो लर्को । त्यहाँ कोही आदरपूर्वक डाकिएर जाँदा रहेछन्, कोही जाँदा रहेछन् ङिच्च हाँस्दै डाकिमागेर । त्यहाँ जानेहरू रहेछन् कवि र लेखक, गायक र सिनेकर्मी, रङ्गकर्मी र राजनीतिकर्मी, फकिर र हरिपहरू । जानेहरू जो हुन् ती कोही हङकङवासी नेपालीहरूलाई हँसाएर फर्किंदा रहेछन्, कोही फर्किंदा रहेछन् तिनलाई हाँसो र आँसुको दोसाँधमा अल्झाएर, अनि कोहीचाहिँ हात पसारेर, नाक काटेर, तिनलाई रुवाएर । निम्ताको दर्जा सरदर भएर के भो, म सानले हङकङ गएँ, आनन्दित हुँदै हङकङ डुलेँ र थकित देह बोकेर सुमुसुमु आफ्नो न्यानो गुँडतिर फर्केँ ।


आमन्त्रित होस् वा आयातित, पाहुनापासाको अभिनन्दनमा हङकङ लास्टै मनकारी र विख्यात छ । गएँ, देखेँ, भोगेँ र चाल पाएँ । दशीनीय स्थलमा डुलाउनलाई ज्यानको समीपमा सहृदयी गाइड हाजिर छन्, ठाउँठाउँमा अभिनन्दनको इन्तजाम हुन्छ । अक्सर त्यो छापामार शैलीमा हुन्छ । कहाँ, कसले, कुन बेला, कसरी अभिनन्दन गर्ने हो, गरेपछि नै थाहा हुने । मलाई पहिलो अभिनन्दन पान्थरे हङकङ समाजले गर्‍यो । त्योचाहिँ पहिल्यै गर्छौं भनेरै गरिएको थियो । साँझको याम, सानो नेपाली रेस्टुरेन्ट, पन्ध्र–बीस जना मानिस, प्रेममय वातावरण । एक माला, अनेक खादा, उदार महिमा गान र झम्के खानपान— स्वदेशमा होस् वा विदेशमा अभिनन्दनको खाँट्टी बान्की यही त हो । हङकङ यसमा अपवाद भएन ।


अभिनन्दनको भावुकता र अनुरागले भरिपूर्ण भाषा बडो भुवामय थियो । त्यो सनातनी संस्कारको लयमा मायालु मुखहरूबाट प्रकट भयो, हङकङको आकाशमाथि उठ्यो र पलभरमै कतै शून्यमा अलप भयो । आखिर त्यसमा थियो के ? त्यसमा के मात्रै थिएन ब्रो ? तिमी हाम्रो भेगका जाज्वल्यमान गहना । तिमी हाम्रो माटोका सुगन्ध । तिमी हाम्रो जीवन–वागका सुन्दर फूल । तिमी हाम्रा चिनारी चिन्ह । तिमी दुर्लभ, तिमी विरल, तिमी हाम्रो सान, तिमी हाम्रो गौरव ! र नै तिमीलाई हाम्रा कोटीकोटी अनिभन्दन ! हङकङमा पनि अभिनन्दनको भाषा र भाका अन्यत्रको जस्तै । गुलाफी, मधुमय र रसभरी चमचम । यो सब धेरै गाढा रंग लेपन नगरी नितान्त चल्तीको जनबोलीमा भनिएको थियो । तर, भनिएको भावको चुरो कुरोचाहिँ यही थियो— तिमी हाम्रा अप्रतिम अलंकार...


अभिनन्दनमा एउटा कौतुकमय वस्तु दृष्टिगोचर भयो । त्यो थियो त्यस्तै अढाई इन्च लामो रातो खाम । हङकङ पर्‍यो तिब्बतजस्तै महाचीन अन्तर्गतको ‘स्वायत्त’ क्षेत्र । त्यसैले त्यो रातो खाम समाजवादको नक्कली प्वाँख जडिएको ‘लाल’ चीनको प्रतीक पो हो कि ! आयोजकले खाममा बडो मूल्यवान् वस्तु छझैँ गरी सुटुक्क मेरो रातो झोलामा हालिदिए । मलाई कुन बेला खाम खोलूँ र हेरूँको व्यग्र खुल्दुलीले गाँजेर ल्यायो । तर के लाग्छ, हाम्रोमा दाताका मुखेन्जी त्यो हेर्नै नमिल्ने । हेरे हेरकको नैतिक नाक ठुन्किने । खुला पश्चिममा खोल खोलेर दाताकै मुखेन्जी उपहार हेर्ने हक्की चलन छ । बन्द हाम्रोमा त्यो छैन । त्यसरी हतपत हेरे हाम्रोमा लोभी–लालचीमा गनिइन्छ । त्यसैले खोलबन्दी दक्षिना होस् वा अन्य कुनै उपहार, हाम्रोमा त्यो कि त चर्पीमा लुकेर हेरिन्छ कि हेरिन्छ घर गएर ढोका थुनेर । मैले होटल फर्केर हेरेँ । रातो खाममा त केही हङकङ डलरको कोसेली पो रहेछ बा ! के गरेको होला यो ? म तीन छक् परेँ । कारण खोज्दै पछि तर्क गरेँ— यो जनजातीय उदारता र हक्की संस्कृतिको द्योतक हुनुपर्छ । बाहुन–क्षत्री समाजमा यस्तो हुँदैन । घरबेटीले दिन मन गर्दैन, अझ भनूँ दिन आँट गर्दैन । डर लाग्छ, कतै अतिथिले सम्मानको सट्टा यसलाई अपमान ठान्यो भने ?! निजले आफूलाई भिखारीको दर्जामा गिराइयो भन्ठान्यो भने ?!


सोधखोज गर्दै जाँदा उपहारको उद्भव थाहा भयो— रातो खामको नखत त चिनियाँ प्रचलनको नवीन नेपाली संस्करण पो रहेछ ।


अब अमिट सम्झनाको पत्रमा अभिनन्दनको रोमाञ्चक कथा अंकित गरेर म समुद्र किनारतिर डोर्‍याइन्छु । आज मेरा गाइड छन् नन्दलाल ठोकर । बडो मजाका मास्टर । समुद्र उति ठूलो छैन । वास्तवमा त्यो त दक्षिण चीन सागरको एउटा सोतो मात्र हो । त्यहाँ हेर्नलाई धेरै कुरा छैनन् । समुद्र नामक त्यही सानो मन्द गतिको जलपुञ्ज छ । माथि उठाइएको किनारमा दर्शनार्थीहरू बस्ने चौतारी र सिँढीहरू छन् । र, सेरोफेरोमा छन् एकअर्कालाई छुनछुन खोज्दै उठेका गगनचुम्बी अट्टालिकाहरू । तिनको त्यो खचाखच कन्तबिजोक देख्दा मलाई त्यसैत्यसै अत्यास लागेर आउँछ । तिनमा बस्ने मानिसहरू त्यो बन्दीखानामा निसास्सिएर किन नमर्दा हुन् ? अट्टालिकाहरूका बीचमा चैनले सास फेर्न पुग्ने स्पेस नभएको
किन हो ?


‘किन’ को उत्तरमा ठोकरबाबु भन्छन्— दाइ, ठाउँ भए पो ! र, ठाउँको अल्पतामाथि उनी प्रकाश पार्छन् । हङकङका सबै झुरुम्म सहरहरू समुद्र पुरेर बनाइएका हुन् । कतिकति परदेखि कतिकति समय लगाएर पानीजहाजमा कतिकति खेप ढुंगामाटो ओसारेर । बाफ रे ! ढुवानी खर्चका हिसाबले सुन जत्तिकै महँगो ढुंगामाटोले समुद्र सुकाएर । अनि सहर कोचाकोच किन नहोस् ? एक पटक समुद्र पुरेर सहर बनायो । सातदस वर्ष जेनतेन चल्छ । अनि मान्छे बढेर कहाँ बसूँ, कहाँ खाऊँ, कहाँ सुतूँको फिक्री हुन्छ । अनि फेरि सुरु हुन्छ समुद्र पुर्ने उही अत्यधिक महँगो उपक्रम ।


हामी समुद्र नजर गर्दै किनारको एक चौतारीमा बसेका छौँ । रमितेहरू आउने आउँदा छन्, जाने जाँदा छन् । मान्छेको गोलो यति बाक्लो छ कि झलक्क हेर्दैमा सासै थुनिएला कि जस्तो लाग्छ । मेरो वरिपरि मान्छे छन् त्यतिका् तर बात मार्नलाई ठोकर सरबाहेक मेरो कोही छैन । भाषा मिले पो ! म त बरा हाँसको विशाल बथानबीच एक अर्घेलो बकुल्लोजस्तो ! त्यत्रो भद्रगोल कुँडुलोमा कोही त धेरथोर अंग्रेजी जान्दा हुन् । तर, थाहा पाउने कसरी ? एकएकलाई सोध्दै हिँड्न नसकिने ! मलाई मानिसहरूको त्यो मारामार भीडमा नितान्त एक्लोपनको सन्तापमय अनुभूति हुन्छ । अगाडि समुद्रमा खेलौना टाइपका ससाना सेता जहाजहरू हाँसझैँ हल्लिँदै यताउति तैरिन्छन् । तिनलाई कुनै हतार छैन, मानौँ तिनलाई कतै जानु छैन । कुनैमा चालक मात्र छन् । कुनैमा अरू एकाध मानिस पनि छन् । सायद ती जहाजका विलासजीवी मालिकहरू होलान् । केवल एकाध जहाजमा आनन्दमग्न पर्यटकहरू देखिन्छन् । यत्तिकैमा एउटा निकै बूढो पुस्ताको रूप न रंगको ढ्याके जहाज मस्तुलमा झन्डा फहराउँदै उही हाँसको चालले हाम्रा नाकै अगाडि आएर टक्क अडिन्छ । ठोकर सर त्यस ढ्याकेलाई तस्बिरमा कैद गर्दै मेरो तस्बिर खिचिदिन्छन् । र, अब हामी आफ्नो बाटो तताउँछौँ ।


दृश्य परिवर्तन हुन्छ र दोस्रो अभिनन्दन मञ्चन हुन्छ । त्यसको आयोजन हो, भोजपुरे हङकङ समाजको । अभिनन्दन गरिने पात्र उत्तरकुमार खत्री र दिनेश घिमिरे । दुवै जना भोजपुरे । दुवै जना नेपाल सरकारका उम्दा सहसचिव । दुवै जना महावाणिज्य दूतको निम्तामा देश हेर्न र मुख फेर्न हङकङ आएका । तै तै यी बूढालाई पनि भिराइदिउँm न एकाध खादा भनेर होला, उदारामना आयोजक मलाई पनि निम्त्याउँछन् । भैपरिआएको अभिनन्दन ग्रहण गरेर थकित ज्यानलाई विश्राम दिन म होटलतिर लाग्छु । झोलामा रातो खाम छ । खाममा के छ अब भने मलाई थाहा छ !


भोलिपल्ट मेरो अघि लाग्छन् आमोद राई । अर्का मास्टर । बडो बाचाल । ती मलाई हङकङको न्याचुरल हिस्ट्री म्युजियममा लान्छन् । त्यो विरल र भव्य म्युजियमले हाराहारी दुईवटा कथा हाल्दो रहेछ । एउटा, हङकङको प्राकृतिक उत्पत्ति र विकासको कथा । अर्को, मानिस जातिको उत्पत्ति र हङकङको राजनीतिक विकासक्रमको कथा । कथा कथनका दुई औतार छन् । एउटा, म्युजियमका भित्ताभित्ताका स्थिर चित्रहरूमा कथा भनिन्छ । अर्को, कथा भनिन्छ गतिमान भिडियोमा । जे हेर्‍यो, त्यसैत्यसै अभिभूत भइने । लोमहर्षक भौगर्भिक उथलपुथल, उत्पाती भूकम्प र ज्वालामुखी, बबाल विस्फोटकारी मेघ र छहरे वर्षा, प्रलयकारी आँधी र लोहोरे असिना, विकराल बाढी र पहिरोको चक्रपछि चक्र पार गर्दै प्रकृतिको गर्भबाट आँखैअगाडि हङकङको जायजन्म हुन्छ । बज्र समाजको चट्टानको ढ्याके ढिकोमाथि हङकङ ट्याक्क खडा हुन्छ, जो सदैव भूकम्पमुक्त छ । चित्रमा र भिडियोमा देख्न पाइने नरबाट वानरमा विकासको कथा झनै रोमाञ्चक लाग्छ । हङकङको नेपथ्यमा महाचीन छ । दृश्यावलीमा बाह्य अतिक्रमण र युद्ध, प्रभुत्व र प्रतिरोध, दासता र विद्रोहका चक्रपछि चक्र पार गर्दै अध्यक्ष माओको क्रान्तिकारी कमान्डमा आधुनिक चीन जन्मिन्छ । र, सँगसँगै जन्मिन्छ हङकङ पनि । त्यो हङकङ जो ब्रिटिस राजको हैकममा सय वर्ष बिताएर अहिले फेरि पूर्वस्वामी चीनको पोल्टामा परेको छ ।


मेरो हङकङ म्युजियम घुमाइमा एउटा अद्भुत रहस्य घटित भयो । भयो के भने, नित्सेले वध गरेको ईश्वरको प्रेतले रहस्यमय ढंगले मेरो पिछा गर्‍यो । म एक सुरले दृश्यहरू हेर्दै के थिएँ, दाहिने पिँडुलामा केही चीजले छ्यास्स स्पर्श गरेको आभास भयो । काउकुती लगाउन खोजेजस्तो, चिमोट्ला कि जस्तो । यसो हेरेँ, केही देखिनँ । फेरि पिँडुलामा बिरालोझैँ केही लुटपुटियो । फेरि हेरेँ, केही छैन । दिमागमा मिलिक्क बिजुली चम्क्यो र मलाई बोध भयो, त्यो अदृश्य र निराकार जिनिस पक्कै ईश्वरको प्रेत हो ! यता गोर्खे राजनीतिमा पूर्वमौसुफ ज्ञानेन्द्र र निजका पवनपुत्र कमल थापा शिरमा राजतन्त्रको प्रेत बोकेर मलाई तर्साउँदै थिए, उता हङकङमा ईश्वरको प्रेत मलाई तर्साउन थाल्यो । अहो, मलाई प्रेतपछि प्रेतको यो कष्टकर आखेट ! प्रकृति र मानिसको उत्पत्तिको यो भौतिक कथा ईश्वरको अस्तित्व र उसको सृष्टिको मिथकका लागि बडो खतरा थियो । त्यसैले त ईश्वरको पिराहा प्रेत मलाई तर्साउन, मेरो नूर गिराउन, मेरो मुख थुन्न र आफ्नो मौलिक औतारको पुनरोत्थान गराउन बित्थामा यत्नशील हुँदो हो । त्यसरी नै जसरी हाम्रा ज्ञानेन्द्र बाउसाहेब र निजका पयरपोशतुल्य कमलबाबु मृत राजतन्त्रलाई इतिहासको मसानघाटबाट ब्युँझाएर लोकमाथि निरंकुशता थोपर्न गाभिनो भैँसीझैँ बित्थामा कनिरहेका छन् । म्युजियम घुमाइ र बहुबिध दृश्यावलीको दर्शनभरि नै ईश्वरको प्रेतले घरी कता र घरी कता स्पर्शको अत्यासकारी आभास दिँदै मलाई सताइरह्यो । जब म आगोका आविष्कारक प्रात:स्मरणीय बाजे–बज्यैका समीपमा पुगेँ, ईश्वरको प्रेत अताल्लियो । र, ईश्वरनिर्माता मानवद्वारा आविष्कृत आगोको डरले थुरथुर काम्दै त्यसले कतै शून्यमा शून्यसरी विलीन हुन कुलेलम ठोक्यो ।


हङकङ म्युजियममा ईश्वरको तनावकारी प्रेतले हरेस खायो, विज्ञानको प्रबोधनकारी आलोकको शिर ठाडो भयो ।


हङकङ म्युजियममा मेरालागि खास गरेर दुई कुरा बिर्सिनसक्नु हुनगए । ज्ञानको सिकार गर्न शैक्षिक भ्रमणमा निस्केका निश्छल बालबालिकाहरू । र, आगोको जीवनदायी आविष्करलाई सरल र दिगो बनाउन चिन्तनशील र प्रयोगशील हाम्रा परापुर्खाहरू । म्युजियमको एक एकान्त कुनामा आठ–दस जना आठ–दस वर्षका बालबालिका हात–हातमा कलम–कापी लिएर बसेका छन् । ती आफूले अवलोकन गरेका अनेक कुरा टिपोट गर्दै छन् । तिनकी ममतामयी गुरुआमा तिनलाई चिनियाँ भाषामा यसो गर, उसो गर नानी–बाबु हो भनेर सघाउँदै र हौस्याउँदै छिन् । आनन्दित र उत्साहित नानी–बाबुहरू आफ्नो कर्ममा दत्तचित्त छन् । तिनले करिबन तीन घण्टामा प्रकृतिको अर्बाैँ वर्षको विकासको कथा र मानिसको करोडौँ वर्षको विकासको यात्रा सदृश्य र सचित्र हेर्न पाएका छन् । त्यो म्युजियम तिनका लागि जीवन्त, रोमाञ्चक र आह्लादकारी प्रयोगात्मक पाठशाला बनेको छ । लाग्छ, दशकौँको शिक्षाबाट पनि मूत्र्तरूपले आर्जन गर्न नसकिने ज्ञान हाम्रा नानी–बाबुहरूले यस्ता म्युजियमहरूबाट एकाध घण्टामै आर्जन गर्न सक्छन् । यसमा खाँचो एउटै कुराको छ— नानी–बाबुहरूका गुरु–गुरुआमा ज्ञानवान, धैर्यवान र ममतामयी हुनु जरुरी छ ।


अब अर्को दृश्यमा छन् हाम्रा ओडारवासी आदिम पुर्खा । जसोतसो लाज छोपेका एक जना चुल्ठे बाजे र एक जना चुल्ठे बज्यै । ती बडो गम्दारी मुद्रामा, एक चित्तले आगोको आविष्कारलाई सरल र दिगो बनाउने जुक्ति रच्दै छन् । त्यो जुक्ति वास्तवमा आदिम प्रविधि र संस्कृतिको भ्रूण हो र हो त्यो मानव सभ्यताको आधारशिला पनि । हामी जे र जस्ता छौँ, हामीलाई यस्ता बन्ने गेरेटोको रेखी कोरिदिने तिनै आदिम मानव हुन् । तिनै प्रिय बाजे र तिनै प्रिय बज्यै । म ती जीवनदायी बाजे–बज्यैलाई असीम श्रद्धाभावले अपलक हेरेर नतमस्तक भई तिनलाई अभिवादन गर्दै म हङकङ म्युजियमबाट बिदा हुन्छु ।


यो अन्तरिम कालमा म दुई थान अभिनन्दन ग्रहण गर्छु । तेस्रो र समापन अभिनन्दन । एउटा हङकङे एनआरएनको, अर्को हङकङे नेपाली महासंघको । एनआरएनकी अध्यक्ष रहिछन् राधिका गुरुङ, महासंघकी अध्यक्ष रीता गुरुङ । यी दुई सोल्टिनी मुस्कानमय मुद्रामा मलाई खादा, खाम र वस्त्र प्रदान गर्छन् । यो अर्पण गर्नु र ग्रहण गर्नुको आकस्मिक कथा एक अमिट सम्झना भएर हाम्रा हृदयमा छापिन्छ ।


आखिरमा आयो कुरा अब एक थान अजीव निम्तालुको । जातले बाहुन, कर्मले जनजातीय पहिचानका अग्निवर्षी अभियन्ता, थातथलो र खेलोफड्को नेपालको पूर्वी भेगमा । आफ्नो हकप्राप्तिको अभियानमा हाक्काहाक्की खडा भइदिने इतर जातका दुर्लभ र दृढ योद्धा ठानेर होला, हङकङवासी जनजातिगणले निज बाहुन–बाजेलाई सप्रेम निम्ता गरी पठाए । ती निम्तालु जीवात् सहर्ष हङकङ गए । तिनले सदाझैँ आकाश–पाताल हल्लाउँदै आवेगमय भाषण ठोके । तिनले अभिनन्दन ग्रहण गरे । ती घुमे, तिनले पहिचानको वृत्त विस्तार गरे, ती खुब रमाए । यहाँसम्म सबै कुरा ठीकठाक थियो । तर, अब सुरु भएछ कथाको ननिको प्रकरण, निजको आचारजन्य विचलन र नैतिक स्खलन । आखिर निजहजुरबाट त्यस्तो अर्घेल्याइँ के हुनगयो, लुङा ? एक जना घरबेटी लुङालाई म सोध्छु । प्रत्युत्तरमा नाक खुम्च्याउँदै लुङा भन्छन्— घरघरै गएर, जाँड खाएर... । किञ्चित् विनोदी लबजमा म ठट्टा गर्छु— बाहुनका छोराले जनजातिका घरमा जाँड खायो त के बिरायो ? जनजातीय सनातनी संस्कृतिको इज्जत बढ्यो, बाहुनको स्वाँगे शुद्धता किञ्चित् गिर्‍यो । राम्रै त भो ! तलको अलि माथि उठ्यो, माथिको अलि तल झर्‍यो । संस्कृतिमा असमानहरूमाझ समानताको धरातल निर्माण हुने यसरी नै त हो । अँ, होला... मित्र मुख बिगार्दै चित्तको तीतो पोख्छन् । तर, ती मरिगए कथाको गुह्य खोल्दैनन् ।


हैट्, मान्छे खत्तम रहेछ, अर्का एक भुक्तभोगीको मुखबाट म सुन्छु । किन खत्तम, मान्यवर ? कसरी खत्तम ? केमा खत्तम ? आखिर घरबेटीको अपेक्षा के थियो र अतिथिको अन्तरबाट त्यस्तो अनपेक्षित के उजागर भयो ? म जब्बर खुल्दुली प्रकट गर्छु । अहँ, प्वाक्क मुख फोरेर कोही केही भन्दैन । र, कुराको तत्त्व रहस्यको कुइरोमा मडारिन्छ ।


पछि, काठमाडौँमा हङकङबारे जान्नेसुन्ने एक जना मित्र कसैलाई नभन्ने सर्तमा मेरा कानमा सुटुक्क भन्छन्— सुन, नभनिएको र भन्नु नहुने कुरो यसो हो । कसो ? हङकङवासी नेपालीहरूको उदारताबाट ती मनुवाले अनुचित लाभ लिन खोजे । आखिर तिनले गरे के ? अहो, तिनले के मात्र गरेनन् ? तिनले ङिच्च हाँस्दै हात पसारे । तिनले याचक मुद्रामा मुख फोरे । आखिर तिनले मागे के त ? घरबेटीसँग तिनले आइफोन मागे । तिनले आइप्याड मागे । तिनले ल्यापटप मागे । सकेछन् त लौ ! मैले जिब्रो टोकेँ । उनले मुख छोपे ।
यी दीनदु:खी याचक मैले आक्कल–झुक्कल नाम सुनेका मनुवा हुन् । यिनको थर खनाल, धिताल, बस्याल, बराल, दाहाल, बडाल यस्तै केही हो । यिनका थरको अन्तिम अक्षर ‘ल’ हो, त्यो म सम्झन्छु । तर, ठ्याक्कै के ‘ल’ हो त्योचाहिँ अहिले मैले बिर्सेँ ।


मलाई लाग्छ, जे वा जो सम्झिन लायकको छैन, त्यो बिर्सिइनु नजाती कुरा किमार्थ होइन ।

प्रकाशित : जेष्ठ २६, २०७५ ०८:५१
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT