व्यक्ति एक जीवन अनेक

समीक्षा
राजकुमार हिरानी ‘मुन्नाभाई एमबीबीएस’ देखि निर्देशन, लेखनमा आए । त्यसपछि उनले ‘थ्री इडियट्स’ मा शिक्षा प्रणाली र ‘पीके’ मा धार्मिक विकृतिमाथि ठाडो प्रहार गरे । यस पटक उनी मिडियामाथि खनिएका छन्, तर्कसहित ।
सुशील पौडेल

काठमाडौँ — यस पटक निर्देशक राजकुमार हिरानी मिडियामाथि खनिएका छन्, तर्कसहित । त्यसो त कलाकार, फिल्मकर्मीलाई सेलिब्रिटी बनाउने काम पनि मिडियाकै हो । तर, हिरानी मिडियालाई अहिलेको खोजी पत्रकारितामा भन्दा चटपटे बिकाउ समाचार उन्मुख फस्टाउँदो व्यवसाय भनी टिप्पणी गरेका छन् ।

बाप्पु र बाबा । बाप्पु उर्फ महात्मा गान्धी । बाबा अर्थात् म सञ्जय दत्त । हामी दुईको जीवनको ‘ग्राफ’ धेरै हदसम्म मिल्दोजुल्दो छ । जस्तो कि हामी दुईले नै यरवाडा जेलमा कैयन वर्ष बिताएका छौं । बाप्पु हिंसाको विरुद्ध लठ्ठी सधैं साथ राख्थे र कहिलेकाहीं चलाउँथे पनि । मैले पनि एके ५६ सधैं साथमा राख्थें । उनको सपना थियो, देशको मुक्ति र मेरो आफ्नैं मुक्ति ।”

अभिनेता सञ्जय दत्त जब मुम्बई बम हमलापछि अवैध हतियार राखेको र आतंककारीसँग सम्बन्ध रहेको अभियोगमा पक्राउ परे । अदालतको फैसलाबिनै मिडियामा सञ्जयलाई आतंककारीझैं गरी प्रस्तुत गर्न थालियो । दत्त परिवार भने घटनाको वास्तविकता जनस्तरमा ल्याउन चाहन्थ्यो र त्यसका लागि सञ्जयको आत्मकथा बाहिर ल्याउनु उपयुक्त ठानियो । यसका लागि गीतकार त्रिपाठीले ‘बाबागिरी’ शीर्षकमा पुस्तक तयार पारे जसको पहिलो अध्यायको सुरुआत नै सञ्जयलाई महात्मा गान्धीसँग तुलना गर्दै देवत्वकरण गरिएको थियो । तर, सञ्जयले यसलाई ठाडै इन्कार गरिदिए र जे हो त्यही बाहिर ल्याउनका लागि नयाँ लेखक खोजे, विन्नी (अनुश्का) ।


निर्देशक राजकुमार हिरानीले सञ्जुलाई एक लेखिकाको खोजी आधारमा बक्ररेखाबाट कथा भन्ने जमर्को गरेका छन् । कुनै बेला ‘लगे रहो मुन्नाभाई’ मा सञ्जयलाई गान्धीगिरी गर्ने मुख्य चरित्रमा चित्रण गराएका उनै हिरानीले सञ्जुमा भने सुरुआतमै यसको खण्डन गरिदिएका छन् । ‘सञ्जु’ सञ्जय दत्तको सपाट जीवनी हैन । बरु बाबु सुनील र साथीहरूबीचको सञ्जयको सम्बन्ध र दोस्तीको फेहरिस्त हो । अनि हो, उनको जीवनको कालो पक्षका रूपमा रहेको लागू औषधि दुव्र्यसनी, केही हदसम्म स्त्रीमोह अनि अन्डरवल्र्ड डनसँगको हिमचिम । अथवा, सञ्जु बाबु सुनील, साथी कमली र बाँबरी मस्जिद घटनाबाट सञ्जयलाई गरिएको वर्णन हो ।


राजकुमार हिरानी ‘मुन्नाभाई एमबीबीएस’ देखि निर्देशन, लेखनमा आए । पहिलो फिल्म नै ‘ब्लकबस्टर्स’ हिट दिएका उनले यसमा स्वास्थ्य क्षेत्रका विकृतिमाथि निर्मम व्यंग्य गरेका छन् । त्यसपछि उनले ‘थ्री इडियट्स’ मा शिक्षा प्रणाली र ‘पीके’ मा धार्मिक विकृतिमाथि ठाडो प्रहार गरे । यस पटक उनी मिडियामाथि खनिएका छन्, तर्कसहित । त्यसो त कलाकार, फिल्मकर्मीलाई सेलिब्रिटी बनाउने काम पनि मिडियाकै हो । तर, हिरानीले मिडियालाई अहिलेको खोजी पत्रकारितामा भन्दा चटपटे बिकाउ समाचार उन्मुख फस्टाउँदो व्यवसाय भनी टिप्पणी गरेका छन् । मुम्बई घटनाअघि के सञ्जयको घरमा विस्फोटक पदार्थको ट्रक थियो ? भनी प्रश्नवाचक शैलीमा लेखिएको समाचारले सञ्जयलाई कसरी सिध्याउन खोज्यो भन्ने पाटोमा फिल्मको दोस्रो भाग खर्चिइएको छ । मिडियाविरुद्ध त अझ फिल्म सकिएपछि आउने गीत, ‘बाबा बोल्ता है बस हो गया...’ मा अझ खनिएका छन्, हिरानी ।


सञ्जुको पूर्वाद्र्ध सञ्जयको खराब साथीको संगत र लागूऔषध सेवन वरिपरि घुमेको छ । फिल्म हेर्दा यस्तो लाग्छ— तनावका कारण सञ्जयले ड्रग्स लिएको भन्दा ‘ड्रग्स लिएका कारण बढी तनाव उत्पन्न भएको’ छ । बिहेका लागि तयार युवतीले छाडेर जानु, काममा ध्यान नजानु र लगातार दर्जनौं फिल्म फ्लप हुनु सञ्जयका जीवनका दु:खद क्षण हुन् । तर, दु:खमा पनि अनवरत साथ दिने बाबु र बाघजस्तै गर्जन हिम्मत जुटाइदिने साथी कमली नै सञ्जयको जीवन बर्बाद हुनबाट जोगाउने दुई अभिन्न पात्र हुन् ।


‘खराब छनोटबाट नै असल कथा जन्मन्छ । तिमी त खराब छनोटका लागि राजा नै हौ,’ सञ्जयलाई पत्नी मान्यताले जीवनी लेखाउनका लागि प्रेरित गर्न भनेका यी कुरालाई लेखक हिरानीले समेत फिल्म बनाउने क्रममा आत्मसात् गरेको देखिन्छ । उनले बायोपिकको नाममा सञ्जयका गुणलाई मात्रै उठाएका छैनन्, बरु उनले जीवनमा गरेका खराब छनोटको फेहरिस्त पस्कने हिम्मत गरे । अन्तत: यही कालो पक्षले नै सञ्जयको उज्यालो पक्षलाई चम्काउन मद्दत गर्‍यो । फिल्मको अन्त्यमा सञ्जयले बाबुको पार्थिव शरीरसमक्ष स्वीकार गरेका छन्, ‘खासमा म तपाईंको लायकको छोरा थिइन् । तर, यो पनि हो, मैले जत्तिको माया तपाईंलाई अरू कुनै छोरा भएको भए पनि गर्न सक्थेन ।’


फिल्मका केही संवाद अति वजनदार छन् । सञ्जय लागूऔषधको दलदलमा आफूलाई फसाउँदै गएपछि साथी कमलीले सुनीललाई छोराको अन्तरद्वन्द्वबारे प्रस्ट्याउँदै भन्छ, ‘उसलाई केवल सामान्य मान्छे हुँदै ठीक छ भनिदिनोस् । उसलाई सञ्जय दत्तमै ठीक छस् भनिदिनोस् । उसलाई सुनील दत्तजस्तो बन्नु नै छैन ।’


सञ्जुबाट सञ्जयलाई नजिकबाट बुझ्न जति सहज हुन्छ, सँगसँगै सुनीललाई समेत दर्शकले असल बाबुको रूपमा चिन्छन् । बाबुको भूमिकामा परेश रावलले शतप्रतिशत न्याय गरेका छन् । र, सञ्जुको बागडोर सम्हालेका रणवीर कपुर फिल्ममा सर्वाधिक शक्तिशाली देखिएका छन् । उनले आफूलाई पूरापूर सञ्जयमा घुलमिल गरेका छन् । शारीरिक हाउभाउदेखि बोल्ने शैली, लवजमा समेत उनले खुबै मिहिनेत गरेको प्रस्टै हुन्छ । रणवीर सञ्जु मार्फत सञ्जय नै बनेर जन्मेका छन् । फिल्ममा अभिनय तारिफको दोस्रो हकदार कमलेश कपासी उर्फ कमलीको चरित्रमा रहेका विक्की कौशल हुन् । त्यसबाहेक नरगीशको भूमिकामा देखिएकी मनीषा कोइराला, लेखिका विन्नीको भूमिकामा रहेकी अनुष्का शर्मा, सञ्जयको प्रेमिका रुबीको भूमिकामा रहेकी सोनम कपुर, पत्नी मान्यताको भूमिकामा रहेकी दिया मिर्जा, ड्रग्सको लतमा फसाउने जुबिनको भूमिका निर्वाह गर्ने जिम सर्भलगायत सबै कलाकारबाट निर्देशक हिरानीले पूरापूर काम लिएका छन् भने लेखकका रूपमा सबै चरित्रलाई न्याय गरेका छन् । फिल्मको आर्ट, कस्ट्युम, छायांकनदेखि संगीत सबै प्राविधिक पक्षमा फिल्म अब्बल बनेको छ ।


सञ्जु ‘एक व्यक्ति : अनेक जीवन’ जीएका सञ्जय दत्तमाथि बनाइएको फिल्म त हो नै, त्योभन्दा बढी छोराको बाबु र परिवारसँगको सम्बन्ध, असल र खराब साथीबीचको अन्तर, मिडियाको निर्मम प्रहार र बाँच्नका लागि पात्रले गरेको संघर्ष हो । हिरानीले फिल्मलाई आफ्नो पुरानै शैलीमा मनोरञ्जनात्मक रूपमा शैक्षिक फिल्म बनाउन सफल भएका छन् । दर्शकका लागि सञ्जु फिल्म हेर्ने वा नहेर्ने प्रश्नमा अड्किनुभन्दा कहिले हेर्ने भन्नेमा उत्तर खोज्नु श्रेयष्कर हुनेछ । सञ्जय, सुनील र रणवीरका लागि भए पनि फिल्म हेर्न नछुटाउनुहोला ।

प्रकाशित : असार २३, २०७५ १०:२०
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

डन्डीबियोमै खुम्चिएको डमरु

डमरु भनिने डम्बर डन्डीबियो खेललाई विश्वस्तरमा चिनाउने भनेर लागि परे पनि अन्तमा प्रतियोगिता जित–हारमा आएर टुंगिएको छ ।
सुशील पौडेल

काठमाडौँ — कथा वाचनलाई रोचक बनाउनका लागि अपनाइने केवल एउटा रूप हो, जानरा । ‘डमरुको डन्डीबियो’ लाई लेखक खगेन्द्र लामिछानेले बाबु र छोराबीचको कथालाई स्पोर्ट्स ड्रामा जानरामा रहेर वाचन गर्ने जमर्को गरेका छन् । त्यसका लागि लामिछानेले देशको मौलिक र लोपोन्मुख खेल डन्डीबियोको सहारा लिएका छन् ।

जनमानसबाटै हराउँदै र बिर्सिंदै गएको डन्डीबियो खेललाई नै द्वन्द्वको मुख्य कारक बनाएर कथालाई सशक्त रूपमा भन्नु चानचुने काम पक्कै होइन । यस मानेमा लेखक लामिछाने र निर्देशक छेतेन गुरुङले एक अर्थमा दुस्साहस गरेकै हुन् ।


भर्खरै स्नातकोत्तर सकेर गाउँ आएको डम्बर (खगेन्द्र) को सपनाको स्पिड चढेको मोटरसाइकलको भन्दा तेज छ । ऊ डन्डिबियो खेललाई पुन:स्थापित गर्दै अन्तर्राष्ट्रियकरण गर्ने सपना बुन्दै छ । तर, जब ऊ आफ्नै बाबु योगेन्द्र (अनुप) सँग ठोकिन पुग्छ, सपनामा ब्रेक लाग्छ । योगन्द्र छोरालाई सरकारी जागिरमा होस् भन्ने चाहन्छ । त्योभन्दा बढ्ता डम्बर डन्डीबियोमा रुमल्लिएर आफूले जस्तै जीवन बर्बाद नगरोस् भन्ने ठान्छ । कुनै बेला योगेन्द्र पनि डन्डीबियो खेललाई त्यसरी नै सबैसामु चिनाउने भनी सरकारी अड्डा धाएको रहेछ । तर, केही सीप लागेनछ । सारा प्रयास खेर गएपछि उनको डन्डीबियोसगै वितृष्णा जागेको रहेछ । यस्तोमा सुरुआती चरणमा लागेको ब्रेकपछि डम्बरको सपनाले फेरि गति लिन सक्ला ? तर फिल्म उत्तराद्र्धमा पुग्दा मूल मुद्दाबाट विषयान्तर भएको भान हुन्छ ।


गाउँको स्कुलका हेडमास्टर समेत रहेका योगेन्द्र सार्वजनिक रूपमै डन्डीबियो खेल्नेका पिंडुलाका मासु झार्ने घोषणा गर्दैगर्दा डम्बरकै सपना चुनौती बनेर तेर्सिन्छ । पटकथाले डन्डीबियो खेलप्रति योगेन्द्रको घृणा र डम्बरको प्रेमलाई गहिराइसम्म छुन नसक्दा दुईबीचको टकराव वजनदार बन्न सकेको लाग्दैन । हो, हाम्रो समाजमा अझै पनि खेल्दा पढाइ बिग्रन्छ भनेर अभिभावकले छोराछोरीलाई खेल्न दिंदैनन् । तर, योगेन्द्रले त जीवन नै बिग्रन्छ झैं गरिरहनुमा खास ठूलो कारण खुल्दैन । जबकि कुनै बेला उनकै बुबाले डन्डीबियो खेलका लागि भनेर चौर नै दानमा दिएका हुन्छन् । अहिले त्यो चौरमा केटाकेटीहरू फुटबल खेल्छन् । फुटबल खेलेर पढाइ वा जीवन बिग्रेला भन्ने कसैको चिन्ता छैन ।


सबा दुई घन्टाको फिल्मले जति गहन यात्रा गर्नुपर्ने हो, त्यति हुन सकेको छैन । डमरुले डन्डीबियो खेल्न खोज्ने टिम सदस्य र उनीहरूका समस्याले डमरुको सपनामा पुर्‍याउने बाधाको आरोह–अवरोह सपाट लाग्छ । बालसखा मुखिया (बुद्धि) को डन्डीबियोप्रति सोचमा आउने युटर्न डम्बरलाई धेरै दु:ख नदिऊँ भन्ने टाइपमा सहज बनाइएको छ । र, गाउँमै चियादोकान खोलेर बसेका पण्डितको योगेन्द्रप्रतिको असहमति पनि उदेकलाग्दो छ । कुनै बेलासँगै डन्डीबियो खेल्ने साथी भए पनि अहिले भने ऊ योगेन्द्रले डन्डीबियो खेलाएर आफ्नो जीवन बर्बाद भएको ठान्छ र उसलाई बदला लिन छोरी निर्मला (लक्ष्मी) हतियार बनाएर लागिपर्छ । लक्ष्मी बिनाकारण बलिको बोको बन्दै गर्दा पनि किञ्चित दु:खमनाउ गर्दिन । कुनै एक संवादमा छोरीले बाबुलाई भनेकी हुन्छे, ‘बाबा, तपाईं त कस्तो फिल्मकै भिलेनजस्तो ।’ लाग्छ, फिल्मले दुवै बाबुछोरीलाई भिलेनको कर्तव्य निर्वाह गर्न खटाएको छ ।


डमरु भनिने डम्बर डन्डीबियो खेललाई विश्वस्तरमा चिनाउने भनेर लागि परे पनि अन्तमा प्रतियोगिता जित–हारमा आएर टुंगिएको छ । उनी डन्डीबियो खेलमै रुमल्लिन पुगेका छन् । ‘मैले ठूलो लडाइँ लड्दै छु’ भन्ने डमरु खेलकै नतिजामा भर पर्नु उसको सपनाको उद्देश्य पक्कै हैन । यस्तो लाग्छ, ऊ डन्डीबियो खेल्ने टिम निर्माणका लागि मात्रै गाउँ पसेको छ । टिम निर्माणमा गरेको संघर्ष, नयाँ नियम बुझाउन गरेको मिहिनेत र प्रतियोगितामा पाएको सफलतामै उसको चरित्रको ग्राफ समेटिएको छ ।


बरु डम्बरको सपना जान, अन्जानमा फिल्मकै अर्की पात्र जो बेलायतदेखि थेसिसका लागि भन्दै डन्डीबियोको रिसर्चमा भिडियो क्यामेरा बोकेर आएकी छे, उसमा सिफ्ट भएको छ । उसले डमरुले डन्डीबियो खेलका लागि गाउँमा गरेको तयारीदेखि खेलसम्मलाई खिचेर युट्युबमा राखिदिएकी थिई । यसैका आधारमा भिडियो भाइरल भएर डन्डीबियोले जाग्ने मौका पाएको थियो र अन्तरदेशीय डन्डीबियो प्रतियोगिता सम्भव हुन्छ । यस अर्थमा फिल्मको असली नायक उनै भएकी छन् । अभिनय सन्तोषजनक रहेको फिल्मको छायांकनमा मिहिनेत झल्कन्छ । पृष्ठभूमि संगीतले खासगरी डन्डीबियो प्रतियोगिताको सनसनीलाई केही माथि उठाउन खोजे पनि यसको कोरियोग्राफीमा पर्याप्त अभ्यास नहुँदा खेल सनसनीपूर्ण बन्न भने सकेको छैन ।


तर पनि ‘डमरुको डन्डीबियो’ बन्नु तारिफयोग्य कदम हो । नवीन कथा, ग्रामीण सेटअप र इमानदार प्रस्तुति प्रशंसायोग्य कदम हुन् । व्यावसायिक सम्भावना न्यून भए पनि राष्ट्रिय महत्त्व राख्ने यस्ता विषयमा निजस्तरमा चालिने यस्ता कदम पक्कै सराहनीय हुन् । तर, ‘डमरुको डन्डीबियो’ निर्माणको प्रशंसा गरिरहँदा फिल्म नै भने सशक्त हुनबाट चुकेको छ । सबै असल प्रयास उम्दा हुँदैनन् भन्ने उदाहरण बनेको छ, ‘डमरुको डन्डीबियो’ ।

फिल्म
डमरुको डन्डीबियो
निर्देशक
छेतेन गुरुङ
कलाकार
खगेन्द्र लामिछाने, अनुप बराल, मेनुका प्रधान, लक्ष्मी बर्देवा, बुद्धि तामाङ, अंकित खड्का, आशान्त शर्मा

प्रकाशित : जेष्ठ ५, २०७५ ०८:०२
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT